[35mm Contest #10] Hình Tượng Người Đàn Ông Cô Đơn 45 Phút Đầu Taxi Driver (1976) | Đặng Ngọc Linh

35mm Film Review Contest

dang linhTác giả: Đặng Ngọc Linh
Địa chỉ:  Vĩnh Yên,Vĩnh Phúc.
SĐT: 097762****

 

 

Cô đơn là đề tài thường thấy trong các tác phẩm điện ảnh chân chính. Nếu như Frank Abagnal trong Catch me if you can cô đơn trên đỉnh cao danh vọng, quyền lực, tiền bạc, Theodore trong Her phản ánh sự cô đơn của con người trong thời đại công nghệ bùng nổ thì đến Taxi driver khán giả lại được khám phá thêm một khía cạnh cô đơn mới, cô đơn trong bế tắc, túng quẫn, sự khủng hoảng tâm lý sau chiến tranh của Travis Bickle (do Robert De Niro thủ vai) – một nhân viên lái xe taxi vào ban đêm.

Sau một vài tác phẩm chưa thực sự nổi bật: Who’s that Knocking at My Door? (1967). Bang the Drum Slowly (1973). Chỉ đến vai diễn Bố già trong The Godfather, Part II của đạo diễn Francis Ford.Coppola và chàng tài xế cô đơn trong Taxi Driver, Robert De Niro mới thực sự xáp lập cho mình vị thế của một diễn viên hàng đầu gắn liền với hình ảnh của những anh hùng nổi loạn – luôn đối đầu với những quy luật xã hội và tự đặt ra những quy tắc cá nhân Có thể nói đây là bước chuyến biến mang tính bước ngoặt, là khởi đầu của hàng loạt thành công sau này của ông như vai diễn Jake LaMotta trong bộ phim tiểu sử Raging Bull (1980) đã đem về tượng vàng Oscar thứ 2 trong sự nghiệp của diễn viên tài năng khi đó mới chỉ 38 tuổi. Những vai diễn trong các bộ phim này này đã tạo nên “kiểu nhân vật De Niro” trong ấn tượng của người xem.

Song hành cũng những thành công vang dội đó chúng ta không thể không nhắc đến Martin Scorsese – vị đạo diễn tài ba, xuất chúng, người có công lớn trong định hình phong cách của Robert De Niro và biến anh thành ‘’chàng thơ’’ của riêng mình với hàng loạt bộ phim như Taxi DriverNew York New YorkRaging BullGoodfellas hay Casino

Sinh ra trong một gia đình người Mỹ gốc Italy, Martin Scorsese lớn lên giữa những khu phố tối tăm, tù đọng dành cho người Italy nhập cư có tên là Little Italy tại New York. Sớm quen với những băng đảng xã hội đen hoành hành trong một xã hội lam lũ, hạ đẳng, Martin Scorsese dần hình thành cho mình vốn kiến thức thực tế cùng những chất liệu sinh động. Đây chính là động lực thúc đẩy ông thực hiện hàng loạt bộ phim về ganster, và Taxi Driver cũng không phải ngoại lệ.

Nếu kì nghỉ cuối tuần trong Nashiville (1975) được nhìn lưới lăng kính của 24 nhân vật thì Taxi driver lại là một bộ phim điển hình của tự sự giới hạn với chỉ duy nhất một điểm nhìn của nhân vật chính là Travis Bickle. Điều này khiến luồng thông tin đến khán giả bị hạn chế, chúng ta không có nhiều manh mối về nhân vật và hoàn toàn nằm trong sự điều khiển của đạo diễn, điều này khiến cho nhiều khán giả mới xem phim lần đầu sẽ cảm thấy khó hiểu và lộn xộn.

Thông thường, tự sự có cấu trúc 3 phần:

+ Phần đầu (trạng thái cân bằng ban đầu)

+ Phần giữa (trạng thái mất cân bằng)

+ Phần kết (khôi phục lại trạng thái cân bằng)

Diễn biến từ trạng thái cân bằng ban đấu đến khi khôi phục trạng thái cân bằng luôn bao gồm sự biến đổi (thường là biến đổi của nhân vật chính).

Cấu trúc tự sự của bộ phim Taxi driver được mở đầu bằng việc Travis Bickle xin đi làm tài xế taxi ban đêm và tiếng sét ái tình với Betsy, đây có thể coi là nỗ lực tìm lại ý nghĩa cuộc sống của Travis bởi những khủng hoảng tâm lý anh mắc phải sau chiến tranh Việt Nam. Tuy nhiên, khi mối quan hệ này tan vỡ, Travis lại nhanh chóng rơi vào trạng thái khủng hoảng đồng thời cũng sa vào thế giới ngầm của New York (đây chính là giai đoạn chuyển đổi từ trạng thái cân bằng sang trạng thái mất cân bằng). 2 cao trào trong giai đoạn mất cân bằng chính là việc Travis có ý định ám sát ứng cử viên Charles Pallatine – người mà trước đó anh đã từng yêu mến và ủng hộ và trường đoạn đấu súng, bắn chết tên chủ chứa Matthew để giải cứu Iris – một cô gái điếm để gột sạch một New York đầy nhơ nhớp, bẩn thỉu của gái gú, mại dâm. Cuộc đấu sung kết thúc cũng là lúc kết thúc giai đoạn mất cân bằng của Travis, anh được tán dương trong niềm hân hoan của người dân và được truyền thông tôn vinh vì có công đưa Iris về nhà với bố mẹ. Tưởng chừng như sự kiện này sẽ khiến Travis ‘’biến đổi’’ như mô típ của tự sự. Tuy nhiên, đối với bộ phim này tôi cho rằng không có sự biến đổi thường thấy như kết cấu ở trên mà sau khi trở về, Travis lại rơi vào khủng hoảng, mất ngủ và hoang tưởng. Kết thúc một vòng tròn luẩn quẩn của sự cô đơn và căn bệnh trầm kha mà anh đang mắc phải.

taxi driver

Như đã giới thiệu ở trên, Taxi driver thuộc kiểu kể chuyện giới hạn, tất cả những gì chúng ta biết đều xuất phát từ nhân vật chính. Thật vậy, việc máy quay bám chặt theo Travis như hình với bóng trong phần lớn thời lượng phim phần nào đó đã gợi cho khán giả sự cô độc của nhân vật.

Cách giới thiệu nhân vật chính cũng thuộc mô típ quen thuộc của dòng phim nghệ thuật. Mở đầu phim là cảnh quay cánh cửa văn phòng phủ bụi với dòng chữ đề ‘’đáng tin cậy’’ . Qua cánh cửa đó chúng ta nhìn thấy một người đàn ông đang chăm chú đọc báo. Nếu để ý, chúng ta có thể nhận thấy dường như máy quay đang ‘’đợi’’ một ai đó xuất hiện và bước vào. Sau đó, một người đàn ông với chiếc áo khoác da nâu bước vào khuôn hình từ bên phải, trên áo có gắn dòng chữ Bickle.T, quay phim đi theo sau nhân vật rồi vòng ra trước để quay cận cảnh mặt Bickle. Những cảnh quay đầu là thời gian để đạo diễn tiết lộ về thân phận của nhân vật, qua cảnh đối thoại giữa Travis và ông chủ hãng taxi ta biết được Travis là một lính thủy đánh bộ trong chiến tranh Việt Nam, biết được tuổi tác và học vấn của anh ta và quan trọng hơn là Travis muốn được lái taxi vào ban đêm. Tuy nhiên, không hề có bất kì thông tin nào về cha mẹ của anh ta cũng như việc anh ta đã có vợ con hay chưa? Điều này hoàn toàn nằm trong dụng ý của Scorsese bởi đạo diễn muốn tạo sự tò mò cho khán giả, muốn khán giả phải dõi theo từng ‘’chuyển động’’ của nhân vật.

taxi driver 2

Ngoài ra, phong cách làm phim của Scorsese cũng được thể hiện qua cảnh Travis bước ra khỏi văn phòng từ bên phải, sau đó máy quay lia một vòng cảnh hàng xe taxi nối tiếp nhau rồi đột ngột dừng lại khi bắt gặp Travis ở bên tay trái. Việc sử dụng không gian phía sau máy quay là một điều thường thấy trong phim tự sự bởi thể loại phim này luôn cố gắng bắt chước không gian hội họa trong thời kỳ Phục Hưng và không gian trước sân khấu của rạp hát thế kỷ XIX. Quy tắc dựng nối tiếp nhằm định vị khán giả trong điện ảnh theo cách mà khán giả được định vị trong rạp hát – ở phía bức tường vô hình thứ tư.

Cảnh thứ hai được quay tại nhà của Travis, khi anh ta đang say sưa viết nhật ký. Scorsese đã sử dụng thủ pháp dùng tiếng ngoài hình để chuyền tài những điều nhân vật viết thành thông tin cho độc giả, qua đó chúng ta biết được công việc cụ thể của Travis là lái taxi từ 6 giờ tối đến 6 giờ sáng, một tuần 6 ngày và có khi là cả tuần, điều này tưởng chừng như sẽ phá vỡ ranh giới cô đơn trong Travis nhưng kì thực công việc lái taxi luôn phải tiếp đón những vị khách vô danh, lên xe ngoài giao tiếp với tài xế về điểm đến thì thông thường khách hàng không nói nhiều, có thể nói đây là một công việc buồn tẻ theo đúng nghĩa. Trong phim, chúng ta bắt gặp rất nhiều cảnh Travis ngồi đăm chiêu viết nhật ký đã cho thấy anh ta luôn cô độc và muốn tách biệt khỏi xã hội, tách biệt với thế giới bên ngoài.

taxi driver 3

Nhiều đoạn, dường như máy quay đã ‘’quên’’ nhiệm vụ của mình khi lia đến những bối cảnh khác, không liên quan đến nhân vật chính. Đó là đoạn trong văn phòng vận động tranh cử của Charles Pallatine, chúng ta bắt gặp cuộc trò chuyện giữa Besty và đồng nghiệp. Tuy nhiên, khi cảnh quay được kéo lại gần thì Besty lại phát hiện Travis đang ngồi trong xe taxi và dõi vào bên trong. Sau đó, máy quay lập tức lia sang khuôn mặt của Travis như minh chứng rằng cuộc trò chuyện này đang dựa trên điểm nhìn của Travis.  Scorsese đã 2 lần sử dụng tới thủ pháp này và trong một phân đoạn đối thoại giữa Travis và Besty ông đã để nhân vật nói ra dụng ý của mình ‘’tôi lái xe qua đây hàng ngày, tôi thấy cô ở đây, tôi thấy nhiều người quanh cô, tôi thấy điện thoại và đồ đạc trên bàn cô’’.

Căn bệnh khó ngủ trầm kha, các cuộc gặp gỡ với những tay lái taxi tục tĩu khi tan ca với không nhiều lời thoại và sở thích xem phim kích dục của Travis như đang vẽ lên bức tranh về một con người cô độc với những sở thích quái dị. Đây chính là nguyên nhân khiến Besty đã từ chối yêu Travis sau một lần Travis rủ Besty đi xem phim kích dục đồng thời cũng là lúc có sự chuyển biến từ từ từ trạng thái cân bằng sang trạng thái mất cân bằng trong phim.

Trong khoảng 45 phút đầu phim là thời gian để đạo diễn giới thiệu với khán giả về nhân vật và cốt truyện của mình. Có thể nói đây là trường đoạn thể hiện nỗi cô đơn, cô độc nhất của Travis trong toàn bộ bộ phim cũng là đoạn mà tôi yêu thích nhất. Một hình ảnh bi thương, buồn ảm đạm trên nền nhạc réo rắt như ghim vào lòng người nỗi cô đơn và một chút xót xa. Xót xa cho số phận hẩm hiu với những căn bệnh và sở thích kì quặc đồng thời cũng buồn cho một mối tình chớp nhoáng. Những phân đoạn một mình anh độc hành trên chiếc taxi với đôi mắt rầu rĩ khiến chúng ta không khỏi thổn thức.

Tiếp nhận một bộ phim đã khó tiếp nhận một bộ phim nghệ thuật lại càng khó hơn. Với vốn kiến thức điện ảnh ít ỏi của mình và do thời lượng bài viết đã khá dài nên tôi xin phép chỉ phân tích phim trong 45 phút đầu tiên. Hi vọng sẽ đem đến một cái nhìn mới, khác lạ hơn đến các bạn yêu điện ảnh trên cả nước. Đồng thời cũng  hi vọng sẽ nhận được sự đóng góp của nhiều độc giả để tôi càng hoàn thiện hơn. Cảm ơn 35mm đã tạo nên một sân chơi bổ ích để những người yêu thích điện ảnh có dịp được thể hiện khả năng của mình.

Quên mật khẩu

Đăng Ký