After Life (1998) Nếu Chỉ Được Chọn Một Ký Ức

Bình Luận Phim Phim Kinh Điển Phim Xuất Sắc
9.5

Xuất sắc

13.4

Điểm bạn đọc

After Life mở đầu bằng hình ảnh một tòa nhà quen thuộc, cũ kỹ nhưng ấm cúng. Có bước chân và tiếng nói bàn luận giữa hai người đàn ông về công việc tư vấn nào đó. Họ bước vào một văn phòng nơi đã có sẵn những người khác hoặc đang lau dọn, hoặc pha cho mình tách cà phê, chuẩn bị bắt đầu tuần làm việc mới. Không có gì đặc biệt ở những cảnh tượng này.

Tuy nhiên, khi chuyện phim tiếp diễn, chúng ta biết rằng, họ không làm việc với người sống. Nhiệm vụ của văn phòng đặc biệt này là đón những người vừa mới qua đời, và trong vòng một tuần, giúp họ lựa chọn một ký ức để sống với nó vĩnh viễn.

Ý tưởng của bộ phim là về một trạm chuyển tiếp, trước khi linh hồn con người quyết định sẽ về đâu. Tôi đã xem khá nhiều phim chung đề tài, hầu hết là những phim rất hay. Robin Williams trở thành nam diễn viên yêu thích của tôi kể từ phim What Dream May Come (1998, cùng năm với After Life), trong đó thiên đường được miêu tả như thế giới tưởng tượng của riêng mỗi người, còn địa ngục là sự lặp lại những khổ đau. Defending Your Life (1991) cũng là một phim thơ ấu, khi người chết được đưa đến một thành phố, nơi họ tham dự phiên tòa để chứng minh rằng họ có lòng dũng cảm. Những người thắng phiên tòa sẽ lên chuyến tàu đến “tương lai”, còn thua cuộc sẽ phải trở lại trái đất sống tiếp kiếp người khác.

Một phim nữa cũng đề tài với After Life tôi đang định xem là Wristcutters: A Love Story (2006), với nội dung hệt với bộ phim này của đạo diễn Hirokazu Koreeda.

Nhưng không có phim nào trong số đó miêu tả “trạm chuyển tiếp” đơn giản và ít màu nhiệm như After Life. Ngoại trừ một cánh cổng đầy sương mờ, nơi các linh hồn xuất hiện và đi đến bàn đăng kí, không gian trong phim không khác gì thế giới người sống. Không có chuyện các linh hồn bay bổng, đi xuyên vật thể hay có các khả năng đặc biệt. Họ, và cả những nhân viên làm công việc phỏng vấn, giống như những người bình thường khác đang đi phỏng vấn xin việc, hoặc làm thủ tục văn phòng nào đó.

Điều duy nhất “giống” với việc đã chết, là nhân dạng của họ được giữ nguyên ở độ tuổi họ qua đời. Ichiro (Naito Taketoshi) là một nhân viên kỳ cựu ở đây. Dù bề ngoài trẻ trung, nhưng đã hơn 50 năm trôi qua từ ngày anh mất trong Thế chiến thứ 2. Và chúng ta có thể cảm thấy rõ ràng điều đó, qua sự điềm tĩnh và trưởng thành của anh, qua sự đối lập giữa gương mặt trẻ con và đôi mắt u sầu của anh. Phụ tá của Ichiro là Shiori (Oda Erika), ngược lại, là một cô gái trẻ chưa đầy 18 và chỉ mới đến làm việc. Cô tràn đầy sức sống, và có cả phần trong sáng trẻ con.

Cùng với những người khác, trong tuần này, họ phải đón tiếp 22 vị khách ở nhiều độ tuổi khác nhau. Một ông lão sống cuộc đời bình thường đến mức không có gì để nhớ. Một bà lão nghễnh ngãng thích sưu tầm những thứ nhỏ bé. Một bà lão khác luôn cười hiền hậu. Một phụ nữ trung niên từng làm nghề “bán hoa”, và luôn kể về một người đàn ông nọ thoáng qua mà cô yêu. Cả những người trẻ tuổi, hoặc quá lạc quan hoặc quá bi quan không có một khoảnh khắc nào quí giá… Đến cuối tuần, các nhân viên sẽ tái tạo lại ký ức mà mỗi người lựa chọn, để họ có thể sống với nó mãi mãi. Một kiểu thiên đường.

After Life có được một không gian mơ hồ dịu dàng, đậm chất phương Đông, không nhờ bất kỳ kỹ xảo nào mà chỉ nằm ở tư duy đạo diễn. Những khung hình tĩnh được sử dụng tinh tế ở phong cảnh, đồ vật, ghi lại sự chuyển mùa, như phong cách đặc trưng của Koreeda và tôi rất thường thấy ở những phim Nhật khác, khiến chúng ta cảm thấy đó thật sự là một thế giới khác mà không cần đến kỹ xảo đặc biệt nào. Không gian gợi đến không gian của phim The Others (1993). Ngay cả sau đó khi Shiori có đi ra ngoài thế giới thật, len lỏi giữa rất nhiều người khác, băng qua các con phố tấp nập ồn ào, thì cảm giác này vẫn không mất đi. Những nhân vật cũng không cần giải thích nhiều, và các linh hồn đều chấp nhận rằng họ đã chết, sự tự nhiên đó khiến tôi tin tưởng ngay lập tức vào câu chuyện. Tôi cũng tin rằng nếu thật sự có thế giới bên kia của người Nhật, họ cũng sẽ tiếp tục lao động một cách tự nhiên như những gì diễn ra trên màn ảnh.

Điều tôi yêu mến ở bộ phim này, và khi xem đến nửa phim tôi đã không còn để ý đến lớp nền về thế giới sau cái chết nữa, nằm ở cách mà “cuộc sống” được kể lại và truyền tải. Ý tưởng chủ đạo của phim, bằng cách đặt ra câu hỏi về khoảnh khắc quí giá nhất mà ta có thể lựa chọn, và quên đi tất cả những ký ức khác, thật đáng ngạc nhiên, có thể trả lời cho rất nhiều câu hỏi về ý nghĩa tồn tại mà chúng ta luôn theo đuổi một cách mơ hồ. Nếu chưa có ký ức ấy, nghĩa là chúng ta hoặc vẫn đang theo đuổi, hoặc đang sống không thật đủ đầy, vô định. Nếu đã có rồi, thì đó là gì? Là giây phút hạnh phúc bên người yêu? Là gia đình? Là khoảnh khắc tột đỉnh thành công? Là ước mơ thành hiện thực? Ký ức được chọn ấy cho thấy chúng ta thật sự là ai và mong muốn điều gì trong đời.

Nhưng After Life không chỉ là về một ký ức. Cũng giản dị như cách mở đầu, câu chuyện của từng người trôi qua chỉ bằng những lời kể trong một căn phòng, với góc quay giữ nguyên như một cuộc phỏng vấn. Bên ngoài cửa sổ là hơi sương lạnh giá của một ngày đông. Qua lời kể của những linh hồn ở nhiều thế hệ, hiện lên một bức tranh nhỏ nhưng chân thực về một giai đoạn lịch sử đã qua của nước Nhật. Tôi đã ngờ ngợ, và sau khi tìm hiểu, được xác nhận rằng vài người đóng vai linh hồn thật ra không phải là diễn viên. Koreeda đã phỏng vấn hàng trăm người để có được những câu chuyện, và mời một số người tham gia vào phim.

Vì thế, cảm xúc của họ rất thật, và đúng như họ đang kể lại, chứ không phải diễn. Mỗi mảnh ký ức đều đẹp đẽ và chạm đến trái tim tôi. Bởi chúng chứa đựng những tình cảm chung nhất mà ai cũng từng trải qua. Như ký ức mơ hồ về mùi váy mẹ khi tựa đầu vào, sự vững chãi của bờ vai cha, những hình ảnh đầu đời xa xôi, một món cháo ngon lành nóng hổi, cơn gió lạnh thổi vào mặt trên chuyến xe đến trường… Nhưng vẫn là những ký ức đặt trong sự trầm lắng rất riêng của người Nhật.

Mạch phim đi đến cao trào khi Ichiro nhận ra, ông lão mà anh đang phỏng vấn, là chồng của cô gái anh yêu trước khi chết trận. Hoàn cảnh này mang đến cho anh một sự thấu hiểu mới mà anh chưa có được trước đó. Tôi rất xúc động ở cảnh Ichiro cùng ông lão xem lại trên màn hình những kỷ niệm mà ông chia sẻ cùng với vợ. Nỗi đau của anh không thể hiện ra bên ngoài, nhưng vẫn có thể cảm thấy được qua diễn xuất chững chạc của Taketoshi Naito, và vì thế, càng sâu sắc hơn. Giống như nỗi đau trong những phim của Yasujiro Ozu. Điều anh lĩnh ngộ được, rằng đôi khi ký ức hạnh phúc nhất không phải là khi chúng ta hạnh phúc, mà được ở trong ký ức hạnh phúc của người khác, cũng đẹp đẽ như rất nhiều điều khác tôi tìm thấy ở bộ phim này.

Và tương tự Ingmar Bergman, đạo diễn huyền thoại mà Koreeda luôn được so sánh, đoạn cuối phim ông dành để thể hiện tình yêu đối với điện ảnh. Vì điện ảnh sinh ra cũng vừa để tái hiện cuộc đời, cũng vừa có thể lưu giữ những khoảnh khắc đến vĩnh viễn.

Có lẽ, điều mà chúng ta đều cảm thấy, như khi tôi cố gắng để lựa chọn một ký ức duy nhất để trải qua, là thật khó khăn để chọn biết bao. Vì có rất nhiều ký ức mà chúng ta muốn trở lại, rất nhiều người chúng ta yêu thương và không muốn quên đi, và cuộc sống này dù nếm trải nhiều khổ đau nhưng vẫn có vị ngọt hạnh phúc. Giống như điều mà After Life mang đến, không phải nhận thức về một ký ức đơn lẻ, mà là nhận thức về cuộc đời, với đầy đủ vui, buồn, đớn đau, và cái chết. Và đẹp đẽ biết bao, vì đó là câu chuyện hoàn toàn thuộc về chúng ta, của riêng mỗi chúng ta.

Tổng kết

Bước vào thế giới của người chết, Koreeda lại khiến chúng ta nhìn ngược lại cuộc sống, qua lăng kính trầm lắng rất riêng của người Nhật và tự hỏi: chúng ta đã có bao nhiêu khoảnh khắc đẹp đẽ trong đời mình?
9.5

Xuất sắc

Quên mật khẩu

Đăng Ký