Bài Học Làm Phim Từ Vincent Van Gogh

Góc Nhìn Điện Ảnh Kiến Thức Điện Ảnh Thế Giới Điện Ảnh

HÃY LÀM NHỮNG BỘ PHIM MÀ CÓ THỂ KHÔNG CÓ AI XEM

“Bỏ cuộc hay không bỏ cuộc” chính là một câu hỏi khó của nhiều nhà làm phim độc lập hiện nay. Việc theo đuổi một tác phẩm điện ảnh theo ý thích của chính mình không chỉ dừng lại ở việc thỏa mãn cái tôi, như thể đó là một hoạt động tách rời khỏi nền công nghiệp điện ảnh. Những cá nhân làm phim đó, họ giống như nhạc sĩ, họa sĩ, nhà thơ, và có thể là một nhà cách mạng đơn độc. Hành trình làm phim độc lập cũng đồng nghĩa với việc, cá nhân/ hãng làm phim đó buộc phải đứng ngoài rìa đám đông, chấp nhận rủi ro cao là phim không thể bán được, không thể ra rạp, và nguy hiểm hơn là không có khán giả. Bắt đầu từ thập niên 1990, khi nền điện ảnh độc lập bắt đầu có chỗ đứng hơn, thì khán giả buộc phải nhìn lại lịch sử trước đây, điều kiện làm việc khó khăn, kinh phí hạn chế, những đại gia lớn đến từ những kinh đô điện ảnh đều khước từ. Nhưng để minh chứng cho một chân lý tất yếu: Những tác phẩm hay và chạm đến tâm hồn con người thì sẽ không bao giờ bị lãng quên. Do đó, một số đạo diễn, diễn viên, quay phim đã dũng cảm bước ra từ sân chơi lớn để hoàn thiện giấc mơ riêng của chính họ, những cá nhân dũng cảm chấp nhận phá vỡ các quy tắc quen thuộc, dũng cảm đưa nhân xưng cá nhân vào trong tác phẩm, dù biết tương lai có thể không khả quan. Họ đã cho ra đời những bộ phim độc đáo, với những góc nhìn cách tân, phá cách, đa thể loại hoặc không thể loại. Dẫu biết rằng không ai quy định phim độc lập chính là phim nghệ thuật, nhưng chính vì không có sự ràng buộc về lợi nhuận, tỉ suất người xem, yếu tố branding, những can thiệp của nhiều người không xuất thân từ điện ảnh,… thì phim độc lập đã được hiểu đồng nghĩa là phim có tính thẩm mỹ cao, có trọng lượng về mặt nội dung.

Có những ý kiến cho rằng, nếu một bộ phim mà không có khán giả thì nó không phải là tác phẩm. Nhưng người nghệ sĩ nuông chiều khán giả bao nhiêu là đủ? Họ thuận theo số đông đến bao giờ để không đánh mất chính mình?

Nhân đây, chúng ta có thể nhớ đến một nhân vật mà gần như cả cuộc đời sáng tác nghệ thuật, ông chỉ đi theo trái tim của mình, nghèo khó cho đến lúc chết nhưng sau đó lại trở thành một biểu tượng bất tử của hội họa.

Ở thế kỷ thứ 19, danh họa người Hà Lan Vincent Van Gogh thuộc trường phái Hậu Ấn Tuộng cũng là một người có số phận đầy sóng gió. Ông từng kiếm được rất nhiều tiền ở tuổi 20, nhiều hơn cả cha mình. Sau biến cố về tình cảm, ông đã trở thành người sùng đạo và sống ẩn dật hơn. Năm 27 tuổi, Van Gogh bắt đầu theo học họa sĩ Hà Lan nổi tiếng Willem Roelofs rồi tới Trường mỹ thuật Hoàng gia, từ đó ông mới bắt đầu theo nghiệp hội họa thường xuyên hơn. Cột mốc sự nghiệp của Van Gogh bắt đầu khi ông nghĩ rằng: Cách duy nhất để đạt tới nghệ thuật hội họa chính là thể hiện cái tôi tuyệt đối vào tác phẩm, nên ông đã tập hợp một số họa sĩ tài danh khác để lập ra nhóm các họa sĩ ấn tượng miền Nam, sống và sáng tác tại căn nhà màu vàng huyền thoại. A Starry Night là một trong những họa phẩm nổi tiếng của ông thời gian này. Trong 10 năm đó, mọi tinh hoa của một thiên tài hội hoạ đều được phát huy đến mức tối đa. Tuy nhiên, hầu hết những tác phẩm của ông vào thời kỳ này vốn không thể bán được, từ đó ông lại rơi vào tình cảnh khó khăn, sống vất vả hơn rất nhiều. Nhờ sự động viên về mặt tinh thần, cũng như ủng hộ về tài chính của người em trai Theo van Gogh, Van Gogh hoàn toàn chú tâm vào sáng tác và trau dồi thêm kiến thức hội họa. Đầu tiên ông chỉ vẽ những bức tranh sử dụng các gam màu tối và nó không được đánh giá cao. Do vậy, ông đi tới gặp những danh hoạ nổi tiếng lúc đó để xin những ý kiến về kỹ thuật vẽ hay tới Paris trao dồi thêm nét bút, lúc này ông bắt đầu gia nhập với trường phái Ấn tượng và Tân ấn tượng, những bức họa sau này đã có màu sắc tươi sáng, rực rỡ và đầy tính biểu cảm.

A Starry night

A Starry Night, một bức họa nổi tiếng của Vincent van Gogh

Quyết không thể là gánh nặng cho em trai, Van Gogh quyết định gửi những bức họa của mình cho Theo mỗi khi nhận tiền hàng tháng với hi vọng Theo sẽ bán chúng để bớt khó khăn. Nhưng Theo đã giữ lại hết số tranh người anh gửi. Nhiều họa sĩ cùng thời khẳng định Theo van Gogh chưa từng bán một họa phẩm nào của Vincent van Gogh. Mãi cho đến sau cái chết của hai anh em, người trong giới bắt đầu biết đến nhiều bức họa của Van Gogh, các tác phẩm hội họa của ông mới bắt đầu nổi tiếng và được nhiều bảo tàng, viện mỹ thuật tìm đến. Và đặc biệt, hầu hết nhà thưởng lãm nghệ thuật trên khắp thế giới đều xem ông là danh họa bậc nhất của mọi thời đại.

Như các nhà làm phim độc lập, hầu hết họ đều có tham vọng chiếm lĩnh giấc mơ chinh phục dải ngân hà riêng của mình, sáng tạo nên ngôn ngữ điện ảnh riêng của mình, mặc cho thế giới có thể quay lưng với họ. Họ sẵn lòng làm việc cực nhọc trong điều kiện thiếu thốn, làm việc thủ công hơn, và sự tôn trọng về thẩm mỹ và nội dung luôn được được đặt lên hàng đầu. Tuy nhiên, không phải tất cả các nhà làm phim độc lập đều có tầm nhìn lâu dài để theo đuổi sứ mạng đó đến cùng. Dưới sức ép của một xã hội tôn thờ vật chất, sự bành trướng của ngành công nghiệp điện ảnh, không phải ai cũng có điều kiện và lòng dũng cảm để tiếp tục hành trình cô độc trong bóng tối ấy. Chắc hẳn không ít lần họ rơi vào tuyệt vọng khi những kịch bản xuất sắc nhưng không thể dựng thành phim do Hollywood hay các hãng phim lớn khước từ vì sợ không có khán giả xem.

Nhưng đa số những ai gắn bó với nghệ thuật đều biết sự nghiệp gian khổ của họa sĩ nổi tiếng thế giới Vincent Van Gogh, vậy thì tại sao những nhà làm phim lại phải dừng công việc của mình lại, thậm chí nếu họ là người duy nhất đang làm việc ấy một mình.

Trên trang NoFilmSchool, blogger Adam Westbrook có chia sẻ, nếu những người làm phim độc lập đang gặp khó khăn về quá trình sản xuất tác phẩm của mình. Hãy nghĩ đến ý tưởng câu chuyện trước, sau đó hãy gửi cho những người bạn thật sự đáng tin cậy và am hiểu về nghệ thuật để hỏi ý kiến. Như vậy là tác phẩm đã có khán giả đầu tiên. Và tiếp theo, bạn hãy nghĩ đến một số thành viên như: nhà quay phim, diễn viên và nhà sản xuất. Đừng ngại ngần kêu gọi quỹ tài trợ để có kinh phí làm phim, để ít nhất là chúng ta có thể tập trung cho ra đời đứa con tinh thần mà không phải vừa kiếm tiền vừa làm phim. Với sự bùng nổ của social, bạn cũng đừng ngại lập ra một tài khoản facebook/ tweeter cho dự án, để những tổ chức – quỹ điện ảnh độc lập biết đến câu chuyện của bạn. Và đừng quên đến báo chí, một số nhà báo yêu thích điện ảnh thực sự chắc chắn sẽ quan tâm đến tác phẩm mới lạ này.

Nhưng đặt trong trường hợp xấu nhất, nếu bạn bè đánh giá không cao câu chuyện này, tác phẩm này sẽ không thể dựng thành phim, không mảy may ai follow dự án trên social media, vậy thì bạn phải làm sao để vượt qua điều đó? Rất có thể trong thời đại ngồn ngộn thông tin hằng ngày, dự án nhỏ của bạn không có gì để phô trương, và sự thật đáng buồn là dự án sẽ không có khán giả nào, ngay cả nếu câu chuyện đó thực sự rất tốt, có tầm nhìn xa, độc đáo và mang tính nhân văn. Và khán giả duy nhất của tác phẩm ấy, chỉ duy nhất một người, đó là bạn.

Thật đáng buồn, nhưng tại sao bạn vẫn nên tiếp tục làm điều đó. Theo nhà tâm lý học người Hungary, Mihaly Csikszentmihalyi trong cuốn sách Flow: The Psychology of Optimal Experience. Ông giải thích rằng khâu quan trọng nhất của một tác phẩm nghệ thuật để đời buộc phải được thực hiện chính là “optimal experience”, là các hoạt động được thực hiện không phải vì lợi ích trước mắt, hay thậm chí của tương lai, mà chính là vì lợi ích thỏa mãn của cá nhân người sáng tạo. Đây là một trạng thái của tâm thức, trong đó, họ muốn phải thưởng thức sự sâu sắc, những dòng suy niệm riêng tư về cuộc sống. Họ có thể khám phá ra hạnh phúc đích thực mà chính họ mới hiểu được lý do vì sao nó buộc phải diễn ra, không phải là từ những trải nghiệm bên ngoài, mà là một thế giới bên trong.

Do vậy, cá nhân tôi nghĩ rằng việc làm phim hay theo đuổi các ngành nghệ thuật khác nên là một hoạt động mang tính cá nhân, chấp nhận cô độc và làm quen với cô độc. Để từ đó, tác phẩm ấy mới mang ngôn ngữ của riêng bạn, tự do và thuộc về lãnh địa của tiềm thức. Đó chính là cách mà chúng ta cần làm để thúc đẩy nghệ thuật tiếp tục thăng hoa và phát triển.

—————————-

Bài viết có sự tham khảo từ:

  1. NoFilmSchool: “Lessons from Van Gogh: Why You Should Keep Making Films That Nobody’s Going to See” http://nofilmschool.com/2016/01/lessons-van-gogh-why-you-should-keep-making-films-nobodys-going-see-0
  2. Tia Sáng: Phim độc lập: Độc lập với cái gì? http://www.tiasang.com.vn/Default.aspx?tabid=62&News=7843&CategoryID=41

 

"Một trong những điều tôi không thể làm quen với tuổi trẻ của tôi là sự khác biệt mà tôi tìm thấy giữa cuộc sống và văn học" (James Joyce)

Quên mật khẩu

Đăng Ký