Balzac And The Little Chinese Seamstress (2002) Bức Tranh Thanh Xuân Của Thời Kỳ Cách Mạng Văn Hóa

Bình Luận Phim Phim Đương Đại Phim Xuất Sắc

Trong lịch sử điện ảnh Trung Quốc, đề tài Cách mạng Văn hóa luôn ám ảnh các tiểu thuyết gia cũng như nhà làm phim, bởi đó là thời kỳ đã đưa đất nước này chìm vào tăm tối và man rợ sau khi chế độ phong kiến vừa dứt.

Không ai có thể quên được những con người tri thức, những gia đình tư sản, tiểu tư sản chân chính đã bị hành hạ và đối xử bất công đến thế nào: bị tịch thu tài sản, đi tù, chia lìa người thân,… Vào thời kỳ đó, có những nhà văn hoặc những người hoạt động trong ngành nghệ thuật cũng không khá hơn, họ bị kiềm nén sáng tạo, buộc không được nói lên sự thật hoặc làm ra các tác phẩm tố cáo sự thật vì chế độ kiểm duyệt rất khắc nghiệt. Nhà văn – đạo diễn Đới Tư Kiệt thời trẻ phải trải qua một cuộc tự cải tạo trong thời Cách mạng văn hoá. Nhưng khác với một số tác phẩm khác khi phản ánh Cách mạng văn hóa, Balzac và cô bé thợ may Trung Hoa, ông không nói nhiều về bi kịch của thời đại, thay vào đó, Cách mạng văn hóa là một tấm phản đen tối và ấu trĩ dùng để làm bật lên những khoảnh khắc bừng sáng của sức mạnh tri thức, văn chương. Từ những va chạm văn hóa, mối quan hệ giữa con người với con người được tôn vinh, những giây phút mê đắm của tuổi trẻ, những lần hiếm hoi để họ tìm thấy được niềm tin, sự tươi trẻ lẫn những rung động với cô bé thợ may. Tác phẩm là một hành trình đi sâu vào nội tâm của những người trẻ tuổi, không ngừng khao khát và hi vọng dù cuộc sống có khắc nghiệt đến đâu.

Vào năm 1971, tại vùng núi được mệnh danh là Phượng Hoàng nhà trời “Thiên Phụng”, nơi ấy vẫn còn hoang vu và có nhiều dãy núi thơ mộng, nơi được cho là “Không có con đường nào dẫn vào núi, chỉ có một lối mòn hẹp cheo leo giữa bạt ngàn khối đá sừng sững, xuyên qua những chỏm đá nhọn hoắt, những ngọn núi thiên hình vạn trạng. Muốn thoáng thấy bóng xe hơi, dấu hiệu của cuộc sống văn minh, hoặc để ngửi mùi một quán ăn, cần phải đi bộ hai ngày qua núi” (Trích từ tác phẩm Balzac và cô thợ may Trung Hoa – Trang 16, Đới Tư Kiệt – Trương Quang Đệ dịch, NXB Đà Nẵng), Mã và Lạc hai trí thức trẻ được đưa về cải tạo trong cuộc đại Cách mạng văn hóa. Mã là một sinh viên violon tiềm năng, còn Lạc là con trai của một vị bác sĩ nha khoa làm việc cho Tưởng Giới Thạch, phụ Huynh của họ đều bị quy kết là kẻ thù của dân tộc. Tại đây, họ như lạc vào một thế giới khác với những con người xa lạ, họ đón tiếp hai anh với vẻ tò mò, nghi ngờ và khó chịu. Cũng tại đây, họ đã gặp “cô bé thợ may Trung Hoa” của đời mình, và nếm trải tuổi thanh xuân với đủ dư vị say đắm, khốc liệt và ngỡ ngàng, người con gái đã chiếm trọn những khung hình trong thời khắc thanh xuân của họ. Ngày qua ngày, họ phải hòa nhập vào cuộc sống của người dân mà trước đây chưa bao giờ trải qua: đẽo đá, hốt phân bò, cày ruộng, ăn uống kham khổ,… Một lần tình cờ, Lạc và Mã biết được “Gã bốn mắt”, một thanh niên tri thức có cùng số phận với họ, anh ta đang cất giấu một chiếc vali nhỏ toàn sách ngoại văn, nhưng lại được ngụy trang bằng tên nhà văn Trung Quốc Lỗ Tấn. Bị dẫn dắt bởi trí tò mò và đang trong hoàn cảnh đói khát tri thức, hai chàng trai đã tìm cách lấy trộm chiếc vali sách và tìm cách che giấu chúng trong hầm mỏ, mỗi ngày họ sẽ bí mật lấy một cuốn đem về nhà đọc. Trong vali này, có những cuốn sách quý của các nhà văn nổi tiếng như: Balzac, Stendhal, Flaubert, Kipling, Doistoievski,… Từ đây, ý tưởng khai sáng và thay đổi nhận thức của cô bé thợ may của Lạc nảy sinh, anh quyết định sẽ đọc sách cho em nghe hằng đêm. Thời gian đầu, em như bao người con gái ở vùng nay, mù chữ và sống với bản năng hoang dã của mình, cho đến khi Lạc dạy cô viết chữ, đọc cho em nghe những cuốn sách cấm, em đã khám phá được vẻ đẹp huyền diệu của văn chương và cuộc sống xung quanh. Với thời lượng giới hạn của một tác phẩm điện ảnh, Balzac và cô thợ may Trung Hoa tập trung khai thác sức mạnh của nghệ thuật trong việc mở rộng cánh cửa trí tưởng tượng của giới tri thức khi bị cầm tù, đồng thời cũng tạo ra những khung hình ước lệ về tình yêu của tuổi thanh xuân rực rỡ, xen lẫn với nỗi niềm về tình dục thời niên thiếu.

balzac-and-the-little-chinese-seamstress

Chuyện tình của Mã, Lưu và cô bé thợ may là một sự cứu rỗi, mang vẻ đẹp thuần khiết của những trái tim không ngừng khao khát yêu thương. Những góc quay tinh tế trên đồng cỏ khi cả ba nằm kế nhau và nhìn lên bầu trời, trong họ đều có những dấu chấm hỏi lớn về cuộc đời mình, về tương lai, về khoảng trời vô định của cả ba.

Balzac and the Little Chinese Seamstress

Trong phim, người xem sẽ dễ dàng nhìn thấy sự va đập về hai nền văn hóa mà đại diện là giữa Balzac và cô bé thợ may. Ngoài ra, điều đó còn nằm ở các chi tiết như: chiếc đồng hồ báo thức con gà, một vật dụng xa lạ của người nông dân vùng núi Phượng Hoàng, trước giờ họ chỉ biết dựa vào mặt trời và thời tiết để làm việc.. hay như chiếc violin mà Mã đem theo để bầu bạn, trưởng thông ban đầu đòi đốt vì từ nó phát ra thứ âm thanh kỳ lạ, ma quái. Cách mạng văn hóa đã cách ly hai chàng trai với tri thức và nghệ thuật, mầm sống và cũng là niềm an ủi lúc bấy giờ của họ, buộc họ phải nói dối, ngụy trang với trưởng thôn để được sống sót. Chiếc đàn violin, bản nhạc Mozart, chiếc đồng hồ báo thức con gà, hay những cuốn sách từ chiếc vali của “Gã bốn mắt” như một hiện thực của cái đẹp bị gán ghép tội danh phi lý và trở thành những điều cấm kỵ. Thành tựu của nhân loại và văn minh con người bỗng chốc tan ra như mây khói, bị thiêu rụi trong đám lửa như sự kiện đốt sách – một cơn chấn đại hồng thủy văn hóa trong Thế chiến thứ 2 dưới chế độ Đức quốc xã. Nhưng trong cơn bĩ cực của thời đại, Đới Tư Kiệt, hay Mã và Lạc đã không bỏ cuộc, họ vẫn âm thầm dung dưỡng những đam mê riêng tư và không tha hóa đi để trở thành những con người tầm thường. Trong phim, người xem sẽ không thể nào quên những động tác đệm đàn vĩ cầm của Mã trong những khoảnh khắc lao động hằng ngày, âm nhạc hay Mozart choáng ngợp tâm trí anh, bầu bạn và trở thành niềm tin thiêng liêng để anh vượt qua khó khăn. Âm nhạc âm thầm đi theo nỗi cô đơn của Mã khi chứng kiến cuộc tình của Lạc, người bạn duy nhất và thân thiết nhất của anh cùng cô bé thợ may bé nhỏ. Tôi thích ánh mắt của Lưu Diệp cùng cử chỉ dịu dàng của anh vô cùng. Tôi cảm nhận được sự run rẩy của bờ vai Mã khi nhìn thấy nụ hôn của hai người kia qua ô cửa sổ. Khi Lạc về lại thành phố, Mã đã hết lòng chăm sóc và đọc sách cho cô bé nghe hàng đêm. Khi biết cô bé có thai với Lạc, anh cũng đã hi sinh cây đàn và các cuốn sách ngoại văn để đổi với vị bác sĩ làm ca phẫu thuật cho cô bé. Có thể nói, chính vai Mã là điểm mấu chốt khiến cho bộ phim trở nên xúc động và giàu tính nhân văn hơn cả.

Balzac and the Little Chinese Seamstress

Đới Tư Kiệt đã làm ra một bộ phim từ chính cuốn tiểu thuyết mà ông chấp bút để nói lên tâm tư và tuôn trào cảm xúc của chính mình, một nạn nhân của cuộc Cách mạng văn hóa Trung Quốc như sự dấn thân mạnh mẽ để chống lại sự u mê của con người. Ở một góc độ khác, trước những thay đổi quá nhanh về nhận thức được phản chiếu từ cô bé thợ may, một cô bé dân dã, hoạt bát bỗng chốc đã biến đổi thành người con gái độc lập và hiện đại. Cô bé đã rời bỏ Mã và Lạc, rời bỏ ông ngoại, rời bỏ vùng đất nghèo nàn và quá khứ của mình. Chính Balzac đã cho em biết “Sắc đẹp của người con gái là một kho tàng vô giá”, em đã ý thức về giá trị của sắc đẹp, về mục đích được tự do và nhìn thấy con đường để chứng tỏ. Nhưng sự ra đi của em có lẽ là điều mà Lạc hay Mã không ngờ khi thay đổi em. Những hấp lực từ thành phố hay Paris hoa lệ trong các tác phẩm văn chương, hình ảnh phu nhân Bovary đã khiến em dứt khoát cắt đi mái tóc dài để lên phố tìm cuộc sống mới. Nơi mà em nghĩ là thiên đường, là nơi mà em nên thuộc về. Chi tiết này nằm ở đoạn gần như kết thúc đời sống cải tạo của Lạc và Mã, mang theo hàm ý sâu xa về sức tác động dữ dội của văn chương. Trước đây, hai chàng trai đã hết lòng tìm cách để thay đổi cô bé, cho đến khi thành công, cô bé lại rời bỏ họ đi. Sự ra đi của cô bé có thể là bộc phát, nhưng suy cho cùng, đó là kết quả mà thời cuộc bắt buộc phải nhận lấy.

Bộ phim kết thúc khi vùng núi Phượng Hoàng đang bị lũ cuốn và có nguy cơ vùng đất này sẽ bị xóa sổ. Khi Mã tìm về, cảm giác trong anh bây giờ không còn là “sẽ phát ốm mất khi nghĩ đến cảnh phải gắn bó ở nơi này cả đời”, anh đã một thời tuổi trẻ biến động tại đây. Lần ghé thăm lần cuối, chai nước hoa anh mua từ Pháp mang về đặt trên chiếc máy may Trung Hoa và sau đó bị chìm trong biển nước, hình ảnh đó đọng lại trong ký ức người xem như một biểu tượng ẩn dụ của những kết cấu văn minh, đã từng tồn tại, từng đấu tranh, từng tuyệt vọng trong một thời kỳ đầy biến động của lịch sử Trung Hoa.

Có thể nói, bộ phim Balzac và cô bé thợ may Trung Hoa là một tác phẩm điện ảnh thành công, đầu tiên là sở hữu được một câu chuyện hay, từ một tác phẩm văn chương xuất sắc và cảm động, thứ hai đến từ dàn diễn viên trẻ trung, có lối diễn xuất tự nhiên. Trần Khôn, Lưu Diệp và Châu Tấn, cả ba hiện đều là những tên tuổi hàng đầu của điện ảnh Trung Quốc. Cuối cùng, đó là sự kết hợp tài tình trong phong cách kể chuyện bằng ngôn ngữ hình ảnh và âm thanh, chất trữ tình lãng mạn và nỗi cay đắng được hòa quyện để tạo nên sức lôi cuốn quyến rũ riêng. Dưới ngòi bút và bàn tay đạo diễn của Đới Tư Kiệt, Balzac và cô bé thợ may Trung Hoa đã tái hiện và phục dựng lại hình ảnh của một thế hệ thanh niên bị tước đoạt tự do và tuổi trẻ, và qua đó, họ đã vùng dậy với một sức mạnh phi thường để tiếp tục nâng niu, gìn giữ những giá trị cao đẹp của con người và mọi nền nghệ thuật.

Nhờ đó, tri thức vẫn được tồn tại và lưu truyền cho đến hôm nay.

 

Tổng kết

Đới Tư Kiệt là một trong số ít nhà văn - đạo diễn hiếm hoi vừa viết tiểu thuyết và làm phim đã khẳng định tên tuổi, có những tác phẩm xuất sắc được đón nhận nồng nhiệt.
9

Xuất sắc

“Một trong những điều tôi không thể làm quen với tuổi trẻ của tôi là sự khác biệt mà tôi tìm thấy giữa cuộc sống và văn học” (James Joyce)

Quên mật khẩu

Đăng Ký