Bandersnatch Và Tương Lai Phim Tương Tác

Góc Nhìn Điện Ảnh Thế Giới Điện Ảnh Uncategorized

Khi công nghệ đạt đến một điểm nút, nó sẽ thay đổi hoàn toàn cách con người sống và sinh hoạt. Phim ảnh không là ngoại lệ. Tập phim Black Mirror (Gương đen) mới nhất, vừa được Netflix tung ra, là một minh chứng đầy sức mạnh.

Từ trước đến nay, phim ảnh luôn độc lập với khán giả. Đó là một thế giới riêng với câu chuyện riêng, mà người xem chỉ có thể thưởng thức một chiều. Một điều tối thượng được duy trì từ lúc khởi sinh của điện ảnh. Thế nhưng, tất cả đã thay đổi khi Black Mirror: Bandersnatch (Gương đen: Kì ảo) ra mắt vào ngày 28/12 vừa qua. Đây là phần mới nhất của loạt Black Mirror nổi danh của Anh từ năm 2011, bao gồm các câu chuyện gây sốc, phản ánh mặt tối của công nghệ. Nếu bạn còn nhớ, tập đầu tiên The National Anthem (Quốc ca) kể về một nhóm bắt cóc ép thủ tướng Anh phải… quan hệ với lợn bằng Youtube.

Bandersnatch là tập mới nhất trong phần 4, kể về nhà lập trình trẻ tuổi Butler lạc lối trong thế giới trò chơi điện tử. Điểm đặc biệt là nếu xem bằng Netflix, người xem sẽ không thấy thanh thời gian ở dưới phim. Bởi vì, chính họ sẽ quyết định phim kéo dài bao lâu, hay đi đến kết thúc nào. Cứ mỗi một tình huống xảy ra, người xem được quyền lựa chọn hành động của Butler. Có tổng cộng 250 lựa chọn, dẫn đến nhiều kết thúc khác nhau. Có hơn 250 lựa chọn trong bộ phim này. Dĩ nhiên, để thưởng thức tất cả, mỗi người phải xem lại phim rất nhiều lần.

Dù không quá xuất sắc về nội dung, nhưng với lối kể hấp dẫn ấy, Bandersnatch đã tạo nên cơn sốt. Tính tương tác này phục vụ rất tốt cho thông điệp của phim, về thế giới song song và các thế lực vô hình điều khiển cuộc sống con người. Trong tập phim này, quyền lực đó thuộc về khách hàng Netflix. Hàng loạt người xem đã đăng tải hướng dẫn của mình về các kết thúc, cố gắng tìm thêm nhiều kết thúc ẩn nếu có tồn tại. Số lượng lượt xem tăng vọt. Quan trọng hơn cả, Bandersnatch đã đánh dấu một cột mốc trong công nghiệp điện ảnh: Cho ra đời một cách xem phim hoàn toàn mới.

Hình thức tương tác này vốn đã xuất hiện trong nhiều tựa game nhập vai. Tựa phim Bandersnatch lấy từ một tựa game ra mắt năm 1984, trong đó người chơi sẽ điều khiển một nhân vật để tạo ra các nhân vật khác, cho người chơi khác điều khiển. Bạn có thể không ngạc nhiên về lối xem phim tương tác này, nhưng bạn sẽ ngạc nhiên nếu biết các khả năng của nó. Điều đáng giá nhất của mỗi tiến bộ công nghệ không phải mang đến những gì, mà là dẫn đến những gì. Chúng ta chẳng thể mường tượng đến Fanpage, Group, Livestream… khi Facebook ra đời. Tương tự là phim ảnh tương tác mà Bandersnatch là kẻ mở đường.

Trước mắt, đó là một cách tăng lượt xem và hút sự chú ý người xem tuyệt vời cho Netflix. Ngoài việc khán giả phải thưởng thức phim vài ba lần hay nhiều hơn, giờ đây họ chẳng cách nào rời khỏi màn hình cả. Bộ phim sẽ không tiếp tục nếu không có người xem. Do đó, với tính tương tác này, những ngày tháng vừa xem phim vừa làm việc riêng đã qua. Các lựa chọn trong phim cũng tăng thêm nội dung cho các lời bàn tán ngày hôm sau, ở trường lớp hay công sở, vốn đã trở thành một “văn hóa phim truyền hình” hiện tại. “Ông chọn A chứ không chọn B? Vậy nó dẫn đến điều gì?” là một ví dụ điển hình.

Về lâu dài, sự tương tác của người xem sẽ trở thành mỏ vàng thật sự với bất kì nhà sản xuất nào. Bằng cách thu thập dữ liệu về lựa chọn người xem, Netflix có thể sở hữu các số liệu khảo sát dễ dàng và hiệu quả. Một lựa chọn đơn giản như bữa sáng của nhân vật Butler có thể trở thành cơ hội quảng cáo, hoặc tìm hiểu thị hiếu khách hàng. Các nhãn hàng không còn phải gửi mail cầu xin người dùng điền phiếu khảo sát trong vô vọng nữa. Sự tương tác còn có thể dẫn đến nhiều cách thức đào thông tin giá trị, như cảm xúc người dùng chẳng hạn. Mỗi lựa chọn không chỉ xác định số phận của nhân vật hay câu chuyện, mà còn xác định người xem là ai.

Cho đến lúc này, Netflix vẫn đang chứng tỏ vị thế dẫn đầu, trong cả lĩnh vực phim ảnh lẫn công nghệ phim ảnh. Từ một công ty cho thuê băng video, Netflix đã và đang thay đổi hoàn toàn cả cách làm phim lẫn xem phim. Năm 2013, hãng này từng thực hiện cuộc cách mạng khi phát hành tất cả 13 tập House of Cards (Sóng gió chính trường) cùng một lúc. Từ đó xóa bỏ nỗi lo về tỉ suất lượt xem giữa các tập, vốn ám ảnh các nhà sản xuất trong nhiều năm. Họ cũng xóa bỏ luôn ý tưởng rằng truyền hình là “thưởng thức tập thể” – hàng triệu người cùng xem một tập phim cùng một lúc. Bởi vì, thế giới đang chuyển dịch sang giải trí cá nhân.

Giá trị của Netflix, giống như mọi kẻ dẫn đầu khác, nằm ở việc đón đầu được xu thế. Tương tự, phim ảnh tương tác là dấu hiệu cho thấy công ty này đã nắm bắt được xu thế của thời đại công nghệ: Tính chia sẻ. Đã bao nhiêu lần chúng ta xem một tập phim hay và lập tức đăng trạng thái lên Facebook hay Twitter? Bao nhiêu công sức các hãng phát hành đổ ra khi đăng tải trailer hay ra mắt phim, chỉ để moi một lượt share của khán giả? Bao nhiêu thất bại ê chề khi bộ phim không ai nhắc đến, dù là chê bai hay chửi bới? Giống như một cảnh phim của Ralph 2 chỉ ra: Năng lượng của thế giới công nghệ đến từ những lượt chia sẻ ấy. 

Những tác phẩm như Bandersnatch khuyến khích người xem chia sẻ nhiều hơn. Như cách khán giả đã chia rẽ thành #TeamFrosties hay #TeamSugarPuffs trên Twitter trong lựa chọn bữa sáng cho Butler. Dĩ nhiên, đây chỉ là khởi đầu và còn đơn sơ, nhưng hãy tưởng tượng lối tương tác này áp dụng cho Stranger Things (Cậu bé mất tích)? Hay thậm chí với các tác phẩm nhiều nhân vật và gây tranh cãi như Game of Thrones (Trò chơi vương quyền)? Người xem sẽ gắn bó đến đâu nếu được lựa chọn con đường cho nhân vật của mình. Các trải nghiệm sẽ mang tính cá nhân hơn và dễ được chia sẻ hơn.

Dù có nhiều lựa chọn, Bandersnatch chỉ có tổng cộng 5 kết thúc, với mẫu chung là sự bi thảm dành cho nhân vật Butler. Viễn cảnh về một bộ phim với vô số kết thúc là rất thách thức, nhưng cũng đầy mê hoặc. Các đoàn phim sẽ phải bận rộn hơn, tương tự là người xem. Cả việc làm phim và xem phim sẽ được nâng lên một tầm mức mới. Tuy vậy, như loạt phim Black Mirror đã chỉ ra, luôn có một mặt tối nằm trong mỗi tiến bộ công nghệ. Một vài người đã chỉ ra sau khi xem xong Bandersnatch và chia sẻ lên Twitter: Họ cảm thấy rất quyền lực khi quyết định được kết cục cho Butler, nhưng cũng hiểu rằng, kẻ quyền lực thật sự chính là Netflix. B

  • Bandersnatch là một từ vô nghĩa được dùng trong bài thơ cổ The Jabberwocky của Lewis Carroll, kể về việc giết một sinh vật tên Jabberwocky. Về sau, từ này thường dùng để đặt tên cho các con quái vật đáng sợ trong video game. 
  • Để thực hiện Bandersnatch, đoàn phim đã phải chia thành 5 dự án phim khác nhau tùy theo các kết thúc, quay độc lập. Phim chỉ quay trong 35 ngày, nhưng mất đến 8 tháng hậu kì, dài nhất trong các tập Black Mirror.
Tốt nghiệp khoa Báo chí và Truyền thông trường ĐH KHXH và NV TP. HCM. Bắt đầu viết bình luận phim từ năm 2011 cho các báo, tạp chí, trang mạng điện ảnh.