Before Midnight (2013) Khi Mặt Trời Tình Yêu Khuất Bóng

Bình Luận Phim Phim Đương Đại Phim Xuất Sắc
10

Hoàn Hảo

13.8

Điểm bạn đọc

Với tôi, Before Midnight (Trước lúc nửa đêm) là phần phim hay nhất trong bộ trilogy Before của đạo diễn Richard Linklater. Trước đó, tôi đã khá lo lắng khi biết tin phần 3 được sản xuất, bởi hai phần đầu đã quá xuất sắc. Và thường thì càng chờ đợi thì càng dễ thất vọng. Nhưng Midnight là một trải nghiệm hài lòng hiếm hoi.

Giữ khoảng thời gian 9 năm sau lần gặp lại ở Paris, 18 năm sau chuyện tình một đêm lãng mạn ở Viên, phần 3 của phim lấy bối cảnh tại Hy Lạp, cụ thể là thành phố Peloponnese. Jesse (Ethan Hawke) và Celine (Julie Delpy) giờ đã sống chung với nhau và có 2 cô con gái nhỏ xinh xắn. Kỳ nghỉ ở đất nước thần thoại không suôn sẻ khi Jesse vừa từ biệt cậu con trai riêng với người vợ trước và cảm thấy tồi tệ. Trong khi đó, Julie lại đang phân vân trước lựa chọn công việc cũng như trách nhiệm làm mẹ. Họ cùng nhau trải qua một ngày, và tương tự như những phần phim trước, đối thoại với nhau cho đến nửa đêm.

Còn nhớ rằng, Before Sunrise (Trước lúc bình minh) từng rất thành công trong việc quảng bá du lịch cho thủ đô nước Áo. Tôi đọc được rằng sau khi phim công chiếu, một lượng lớn khách du lịch đã tìm đến các địa điểm được nêu lên trong phim, như “Nghĩa trang của những người vô danh” hay công viên nơi cặp tình nhân hò hẹn, để tham quan, thúc đẩy du lịch địa phương. Những khung hình của Linklater vẫn làm tốt điều này ở Paris, khi khắc họa những nét đẹp đặc trưng cũng như sự cổ kính của thành phố tình yêu. Không hẳn là nặng phần quảng cáo, mà bởi nét đẹp của nơi chốn góp phần quan trọng vào không khí và tạo nên nét đẹp của phim.

Tuy nhiên, những người trông chờ điều tương tự ở Before Midnight sẽ phải thất vọng. Không còn là thủ đô của một đất nước phương Tây, tuy vẫn có những cảnh phim giới thiệu các công trình ở Peloponnese, nhưng không ấn tượng và đáng nhớ như trước. Ít nhất, không hề khiến tôi nảy ra ước muốn ghé thăm một ngày nào đó. Nhưng nếu nói đó là nhược điểm thì không hẳn. Linklater vẫn nổi tiếng với sự tinh tế, lựa chọn bối cảnh của ông không phải ngẫu nhiên. Một thành phố cũ kỹ và có phần đổ nát, một con đường quê không mấy lãng mạn và có phần trần tục, những phế tích cũ xưa, giống như hình ảnh phản chiếu cho tình trạng cuộc tình giữa Jesse và Celine. Họ đã bước vào độ tuổi 40. Họ đã bên nhau 9 năm trời. Đã đến lúc đối diện với hiện thực.

Một điểm khác biệt nữa là sự xuất hiện của các nhân vật khác tham gia vào đối thoại, dù thời lượng chỉ dừng ở một cảnh dùng cơm trưa ngắn ngủi. Một số nhà bình luận nước ngoài xem là không cần thiết, và làm loãng nhịp phim. Tôi không nghĩ thế. Sự xuất hiện của họ là quan trọng, để đưa người xem, vốn vẫn đang lơ lửng ở hai câu chuyện trước, trở lại mặt đất. Không còn là một câu chuyện riêng giữa hai người, cũng như việc vây quanh họ lúc này là những mối quan hệ hữu hình, với con cái, với đồng nghiệp, với cả những người tình xa lạ. Nó tạo cảm giác thực tế. Và dấu hiệu đầu tiên của cuộc tranh cãi xuất hiện trên bàn ăn, là một cảnh phim xuất sắc. Còn cách nào thích hợp hơn để phô bày những rạn nứt trong một mối quan hệ, là đặt nó vào giữa những mối quan hệ khác, dưới những góc nhìn khác. Nếu để ý, trên bàn ăn có đầy đủ các cung bậc của một chuyện tình, tính theo thời gian: một cặp đôi trẻ tuổi đầy sức sống đắm chìm trong tình yêu, một cặp trung niên cố tỏ ra tình cảm và yêu thương, và một bà lão tưởng nhớ về ông chồng đã mất. Đó là quá khứ, hiện tại, và tương lai của mỗi chuyện tình, không chỉ riêng Jesse và Celine.

Có một nhận xét của người dùng IMDB về bộ phim, tỏ ý chê bai, nhưng lại trở thành một lời khen ngợi không chủ đích: “Bộ phim giống như chương trình Truman Show, nhưng không có Jim Carrey”. Truman Show là một chương trình truyền hình giả tưởng trong bộ phim The Truman Show (1999), nơi khán giả được tường thuật trực tiếp cuộc sống một chàng trai từ khi chào đến cho đến khi lớn lên, không bỏ lỡ một giây nào. Before Midnight, bằng diễn xuất tuyệt vời và đặc trưng của Hawke và Delpy, mang đến cảm nhận tương tự về tính thực tế. Đẳng cấp cao nhất của diễn xuất là diễn mà như không diễn, khó có ví dụ nào rõ ràng hơn bộ phim này, cũng như các phim trong trilogy Before nói chung.

Chúng ta sẽ nhận ra ngay Jesse và Celine, vẫn là họ của 18 năm về trước, trên chuyến tàu đến Viên. Tôi sẽ không quá ngưỡng mộ cách làm phim theo thời gian thực của Linklater, nếu chỉ đơn giản là để có sự phù hợp về ngoại hình nhân vật. Hawke và Delpy đứng tên trong phần biên kịch, cùng với Linklater, ngay từ phần đầu tiên. Bộ ba đã xác định rằng, loạt phim “cuộc đời” này sẽ ghi nhận từng bước trưởng thành và suy nghĩ của chính họ, qua từng trải nghiệm. Vì thế, nó có được chất “thật” ngay từ hơi thở. Những suy nghĩ dù nhiều tầng nhiều lớp, được thể hiện bằng ngôn ngữ đối thoại hóm hỉnh, tự nhiên, sắc sảo, vì thế vẫn rất quen thuộc. Như thể chính chúng ta, những người xem, là những người bạn cũ, cùng gặp lại họ trong từng khoảng 9 năm xa cách, và thốt lên “đây rồi, đúng là Jesse và Celine mà tôi từng biết.”

Tôi đã cảm thấy đôi chút tổn thương, khi nghe hai người kể lại chuyện họ gặp gỡ nhau ở chuyến tàu đến Viên ở bàn ăn. Có bao nhiêu người trong chúng ta trải qua một câu chuyện đẹp và lãng mạn đến thế? Jesse còn viết một quyển sách về nó. Nhưng đã trở nên tầm thường khi nhắc lại ở tuổi 40, như lời Celine nói “cũng không hẳn” khi được khen là lãng mạn. Ý tôi là, sẽ thế nào nếu Celine nhắc lại nó khi không bao giờ gặp lại Jesse? Có phải mỗi câu chuyện tình của chúng ta đều đẹp đẽ trong kỷ niệm, và sẽ trở nên bình thường hóa theo thời gian bên nhau, và không còn “đặc biệt” nữa? Với tôi, đêm họ bên nhau ở Viên là một khoảnh khắc xứng đáng để chết vì, giống như lời nói không thể chính xác và giàu cảm xúc hơn của Joel khi nằm cạnh Clem trên sông băng “Anh có thể chết ngay bây giờ, anh đang hạnh phúc, anh ở đúng nơi mà mình thuộc về.”

Ý tôi là, có bao nhiêu người tìm kiếm cả cuộc đời mà không thể có được những khoảnh khắc đó. Khi hai tâm hồn đã xóa nhòa “khoảng cách giữa những vị thần”, mà Celine đã nói và cô đúng, vì con người hầu như không thể hiểu được nhau. Tất cả chỉ là những khoảnh khắc.

Chúng ta chứng kiến Jesse và Celine ở tuổi trung niên đúng như những gì chúng ta có thể hình dung, và lo sợ phải hình dung. Hai con người dường như sinh ra để dành cho nhau, có thể trở thành “cái gì” sau hôn nhân và con cái? Tình yêu của họ, khi đã qua đi những đam mê và nông nổi của tuổi trẻ, sẽ còn lại gì? Xem Before Midnight, với tôi, giống như trải qua một cuộc đổ vỡ. Trên sàn nhà tôi ngập đầy những mảnh vỡ của hi vọng và niềm tin về một tình yêu vĩnh cữu. Họ trở thành một cặp đôi như bất kỳ cặp đôi nào khác. Sự xuất sắc của kịch bản, tôi phải nhắc lại một lần nữa, đã kết nối và khai thác toàn bộ những điều sâu kín trong tâm hồn và sự khác biệt giữa hai người, từng được khơi lên rất nhẹ ở những phần trước. Như nỗi sợ hãi và ảnh hưởng của một gia đình tan vỡ lên Jesse. Như tính cách độc lập và có quan điểm có phần phần quá khích về vai trò của phụ nữ của Celine, còn nhớ, từng là “một nhà hoạt động xã hội nóng nảy, điên điên”. Mỗi một sự xung khắc từng xuất hiện nhỏ bé trước kia giữa hai người, giờ đã trở thành những ngọn núi lửa, những phứ phun trào chính là tâm can họ, phản ánh lại chính con người họ. Chúng ta hiểu vì sao họ lại như thế, và hiểu họ hơn. Nhưng họ đã không còn hiểu nhau. Họ trở thành cặp vợ chồng người Đức “mất khả năng nghe lẫn nhau” ở những phút đầu tiên của phần đầu tiên. Và sự xuất sắc của Linklater, tôi phải nhắc lại một lần nữa, là dẫn dắt những điều đó, kể cả những cuộc tranh cãi, đầy tinh tế và ý vị, đầy sức nặng về tâm lý, đến mức khó thở, nhưng cũng đầy hấp dẫn và sống động.

Khi được hỏi về phần tiếp theo, Linklater không khẳng định cũng không phủ nhận. Ông nói rằng phải chờ 9 năm nữa mới biết. Tôi cho rằng, kết thúc ở phần 3 này là hoàn toàn trọn vẹn (tất nhiên, tôi vẫn sẽ rất háo hức nếu phần 4 ra mắt, dù Hawke và Delpy có già đến mức nào đi nữa). Linklater đã làm một việc chưa ai từng làm xưa nay trong điện ảnh, “sinh” ra một tình yêu và nuôi nó theo thời gian thực. Ông làm điều mà các bậc hiền triết xưa nay vẫn muốn làm, hữu hình hóa tình yêu – thứ họ vẫn gọi là “giống như ma, ai cũng biết mà chưa ai thấy” – theo một cách nào đó. Ông khắc họa nó ở rất nhiều mặt và góc cạnh, ở nhiều giai đoạn, chân thực hết mức có thể, giống như lời của Jesse nói về Celine “Anh chấp nhận ở em cả những thứ vớ vẩn và những thứ hay ho”, Linklater vẽ tình yêu ở cả mặt lãng mạn và không lãng mạn. “Tình yêu là gì?” Có lẽ là một câu không thể trả lời. “Nhưng tình yêu có thể là gì?”, Linklater đã trả lời nó không thể thuyết phục hơn.

Những mảnh vỡ trên sàn nhà, khi tôi nhặt lên và lắp ghép lại, tôi có một tình yêu nứt nẻ và trầy xước. Nhưng vẫn là tình yêu. Nhiều người xem Before Midnight là khởi đầu của sự kết thúc cho chuyện tình của Jesse và Celine. Nhiều người khác không cảm thấy thế. Giống như kết thúc của 2 phần trước (Trước lúc hoàng hôn), câu trả lời chỉ có ở phần tiếp theo. Từng là, Họ có gặp lại nhau hay không? Jesse có trễ chuyến bay hay không? Và giờ là, họ có còn bên nhau hay không? Tôi không thấy mấy ý nghĩa cho câu trả lời đó. Mà ý nghĩa hơn là câu trả lời để lại trong lòng người xem, họ có còn tin vào tình yêu thực sự hay không? Họ có còn tin sẽ mãi yêu người đang ở bên cạnh họ, hay sẽ còn yêu người ấy cho đến năm 80 tuổi hay không? Hay sẽ nhớ về người ấy mỗi ngày khi đã là một bà lão, ông lão, khi cái chết đã chia lìa?

Hay sẽ tin rằng tình yêu giống như mặt trời, trong cảnh phim tinh tế và lắng đọng nhất, có thể là câu trả lời của Linklater, không còn ở đó khi màn đêm buông xuống.

Nhưng không có nghĩa là mặt trời đã chết đi.

Tổng kết

Không phải là bộ phim, mà là một trải nghiệm về cả những điều đẹp đẽ và xấu xí mà ai cũng sẽ trải qua trong hôn nhân, và tình yêu.
10

Hoàn Hảo

Quên mật khẩu

Đăng Ký