Chiến Thuật Mùa Bóng

Góc Nhìn Điện Ảnh Thế Giới Điện Ảnh

Bóng đá và phim ảnh là hai lĩnh vực không mấy khi liên quan đến nhau. Nhưng với một sự kiện lớn như World Cup thì khác. Trong một tháng ăn ngủ cùng bóng đá vừa qua, dễ thấy khán giả khắp thế giới đã bỏ bê rạp chiếu bóng. Câu hỏi đặt ra: Thiệt hại chính xác là bao nhiêu?

Đội bóng thắng, chủ rạp buồn

Nếu nhìn vào lịch chiếu phim rạp tháng 6, các fan điện ảnh không khỏi chạnh lòng. Không chỉ Việt Nam, mà các rạp quốc tế cũng vắng bóng bom tấn chất lượng, bất chấp là cao điểm mùa phim Hè. Dĩ nhiên, các hãng phim đã biết thân phận để “né” tháng bóng đá ra khỏi lịch phát hành. Chỉ có hai ông lớn vẫn ra rạp và thành công là Jurassic World: Fallen Kingdom (Công viên khủng long: Vương quốc sụp đổ) và Incredibles 2 (Gia đình siêu nhân 2).

Niềm vui và nỗi buồn, không chỉ dành cho các cầu thủ

Dù vậy, khủng long và gia đình siêu nhân cũng không giúp các chủ rạp vui vẻ hơn là bao. Đặc biệt là chủ rạp châu Âu, nơi có số lượng đội bóng tham gia World Cup vượt trội. Có một sự thật là, quốc gia nào càng tiến sâu trong World Cup, rạp phim nước đó càng hoang vắng. Nước Pháp, nhà vô địch thế giới năm 2018, ghi nhận kỉ lục mới về tỉ suất xem truyền hình: 22 triệu người xem trực tiếp mỗi khi “Les Bleus” tham chiến. Ngược lại, lượng khán giả đến rạp phim giảm đến 15.65 so với cùng kì năm ngoái, nghĩa là khoảng 2 triệu người.

Nước Anh, lần đầu tiên vào đến bán kết kể từ năm 1990, cũng chịu chung số phận. Tuy nhiên, có một sự biến thiên thú vị về lượng khán giả, dựa theo sự kì vọng của họ với Tam Sư. Các rạp phim xứ sương mù vẫn làm ăn tốt vào đầu tháng 6, thậm chí còn lãi hơn chút đỉnh so với năm ngoái. Nguyên nhân là vì chẳng mấy người Anh tin tưởng đội bóng mình tiến xa được. Nhưng đến khi vòng loại trực tiếp bắt đầu, lượng người xem phim sụt giảm thê thảm. Thời điểm đội tuyển Anh thắng Thụy Điển 2-0 ở Tứ Kết, là cuối tuần hoang vắng nhất trong lịch sử rạp phim nước này, khi 65% khán giả đã chọn ở nhà xem bóng đá.

Nước Nga, chủ nhà của World Cup, dĩ nhiên chứng kiến tỉ lệ sụt giảm nghiêm trọng. Đón tiếp lượng khách du lịch đông đảo, nhưng các hoạt động chủ yếu chỉ xoay quanh trái bóng tròn. Các lễ hội đường phố đã hút hết sự quan tâm của người dân. Ngay cả khi đội tuyển Nga bị loại, lượng người đến rạp vẫn tiếp tục giảm. Đức lại là một trường hợp khác. Dù đội tuyển “xách va li về nước” ngay từ vòng bảng, người dân ở đây vẫn mê bóng đá hơn phim ảnh. Ở trận chung kết, dù không có mặt “Die Mannschaft”, hơn 21 triệu người Đức vẫn ở trong nhà xem bóng đá. Do đó, bom tấn Skyscraper (Tòa tháp chọc trời) của Wayne Johnson dù đạt top 1 bảng xếp hạng doanh thu Đức, chỉ thu về vỏn vẹn… 1 triệu đôla.

Nạn nhân bất đắc dĩ

Ngoài châu Âu, tình hình các nơi khác sáng sủa hơn. Bắc Mỹ, nơi bóng đá chỉ là môn thể thao phụ, không chứng kiến nhiều biến động. Do đó, bộ phim kinh dị kinh phí thấp The Fist Purge (Cuộc thanh trừng đầu tiên) vẫn làm ăn tốt ở đây với gần 50 triệu đôla, dù ra mắt giữa tháng 6. Lẽ ra, phim còn có thể kiếm được nhiều hơn nếu đội tuyển Anh… bị loại sớm. Hãng Universal đã lùi ngày ra mắt phim ở Anh đến 4/7, chắc mẩm rằng lúc đó Tam Sư đã bị loại. Tính toán sai lầm này khiến họ mất đi một thị trường tiềm năng.

Cảnh phim Frozen in Russia

Tương tự, bên ngoài nước Mỹ không phải là đất lành cho các phim bom tấn. Siêu phẩm đạo chích nữ Ocean’s 8 (Băng cướp thế kỉ: Đẳng cấp quí cô), tập hợp dàn sao nữ nổi tiếng như Sandra Bullock, Anna Hathaway, Cate Blanchette… rất được kì vọng trở thành “ngựa ô” phòng vé năm nay. Phim nhanh chóng chiếm lấy vị trí đầu bảng doanh thu Bắc Mỹ từ Solo: A Star Wars Movie (Solo: Ngoại truyện Star Wars), và thu về con số khá ổn 132 triệu đô. Thế nhưng, cơn sốt World Cup đã khiến thị trường quốc tế quay lưng với các nữ nhân, với chỉ khoảng 122 triệu đô. Trong tình hình hiện tại, khi doanh thu quốc tế thấp hơn nội địa, nghĩa là bộ phim đó không đạt mục tiêu đề ra.

Tuy nhiên, World Cup không hẳn hoàn toàn là “ông kẹ” với phim ảnh. Một số quốc gia biết cách lợi dụng World Cup cho các dự án của mình. Ví dụ như bộ phim Panama Frozen in Russia (Đông cứng ở Nga). Đây là lần đầu đất nước châu Phi nhỏ bé này tham dự ngày hội bóng đá lớn nhất thế giới. Các nhà sản xuất đã bắt thời cơ rất nhanh: Chuyện phim kể về một fan cuồng bóng đá hứa sẽ cưới cô gái hàng xóm nếu Panama lọt vào World Cup. Hơn 500 ngàn khán giả Panama đã ra rạp thưởng thức phim ngay tuần đầu tiên, thu về món lời lớn.

Chấp nhận nguy cơ

Sự thật, công việc sắp xếp lịch ra rạp đang ngày càng mang tính sống còn với các bộ phim. Mỗi sự kiện lớn, mỗi vấn đề, đều được các nhà sản xuất mổ xẻ, phân tích, để tìm ra ngày hoàn hảo nhất. World Cup là sự kiện tiềm ẩn quá nhiều nguy cơ. Do đó, nhiều hãng phim sẵn sàng dời lại ngày khác hoặc đẩy lên sớm hơn. Tuy nhiên, đó là kết quả của rất nhiều phép tính và biến số, như khu vực diễn ra các trận đấu, giờ thi đấu của các đội tuyển, lượng fan ở các khu vực…

Fox là một trong những hãng phim vẫn ăn nên làm ra mùa World Cup. Năm 2014, bất chấp thời điểm ngày hội bóng đá này, hãng vẫn phát hành The Fault in our Stars (Lỗi tại những vì sao) ngay tại nước chủ nhà Brazil. Phim thu về đến hơn 31 triệu đô ở đây, chỉ sau Bắc Mỹ. Lí do là họ đo lường được lượng fan lớn của quyển sách mà phim chuyển thể. Từ kinh nghiệm đó, họ tiếp tục áp dụng cho Love, Simon (Thương mến, Simon), một phim lãng mạn chuyển thể khác. Dù ra mắt đầu tiên vào tháng 3, phim đã lùi ngày phát hành ở các nước như Bỉ, Đức, Pháp… đến tận tháng 6 và thu về kết quả khả quan.

Cảnh phim Sicario 2

Một số hãng tận dụng sự vắng bóng của các đối thủ. Ant-man and the Wasp (Người kiến và Chiến binh ong) của Marvel là phim siêu anh hùng duy nhất ra rạp trong dịp này, thậm chí có doanh thu cao hơn phần đầu đến 45%. Sicario 2: Day of the Soldado (Sicario 2: Chiến binh Mexico), dù không được đánh giá cao như phần đầu, cũng đang trên đà thu lời nhờ một mình một cõi. Tất nhiên, không có tính toán nào là chắc chắn.

Giờ đây, World Cup đã kết thúc, các hãng phim có thể trở lại với công việc thường ngày. Tuy nhiên, có lẽ vài hãng đã bắt đầu tính toán đến sự kiện bóng đá lớn kế tiếp là Euro 2020. Với chuyện kinh doanh, không bao giờ là quá sớm.

Tốt nghiệp khoa Báo chí và Truyền thông trường ĐH KHXH và NV TP. HCM. Bắt đầu viết bình luận phim từ năm 2011 cho các báo, tạp chí, trang mạng điện ảnh.