Vì Con Cái Của Chúng Ta

Blog

Đó là một buổi tối thứ 6. Tôi xem lại lần 2 phim “Interstellar” ở rạp PegaCine. Một rạp mới mở vắng vẻ, còn chưa có cả thẻ thành viên. Suất chiếu cuối cùng vào lúc 8h20 tối, lần này tôi đi một mình. Lần xem này tôi đã có thể bỏ qua tất cả các chi tiết về du hành không gian, để tập trung vào mối liên hệ cha con giữa Cooper và Murph. Tôi rất thích các nữ diễn viên trong phim, cả Anne Hathaway và Jessica Chastain, và tất nhiên, Mackenzie Foy. Không cần đến thời gian thực như phim của Linklater, Chastain và Foy thật sự rất giống nhau, kể cả kiểu khóc với môi dưới trề xuống (tôi không rõ có theo chỉ đạo của Nolan hay không), những điều nhỏ bé như vậy luôn khiến tôi thích thú.

Không phải ngẫu nhiên mà Nolan tập trung vào tình cảm cha và con gái trong bộ phim mới nhất này. Ông nổi tiếng với việc giữ bí mật trong khi quay phim, thậm chí dùng cả một cái tên giả cho dự án để đánh lạc hướng. Tên mà ông chọn cho “Interstellar” trong suốt quá trình làm việc là “Flora’s Letter” (Lá thư của Flora, tên con gái Nolan). Flora cũng xuất hiện trong một cảnh nhỏ, với vai quần chúng là một cô bé ngồi phía sau chiếc xe tải trong cảnh thành phố di dời. Emma Thomas, vợ ông, nói rằng: “Trong quá khứ, anh ấy làm phim vì một lý do duy nhất là bởi anh muốn mình được xem chúng, nhưng bây giờ, anh ấy muốn làm những bộ phim để xem với những đứa con.”

Có một câu thoại trong “Interstellar” mà tôi nghĩ đã đọc được ở nơi nào khác, là khi sinh ra những đứa trẻ thì “Chúng ta bây giờ chỉ còn là ký ức của con cái chúng ta.”

Tôi không muốn nói về những thứ lớn lao như ý nghĩa, khi tôi không phải là một kẻ dám đấu tranh hay sẵn sàng trải nghiệm để kiếm tìm chúng. Tôi đang nói về một cảm giác. Giống như một câu thoại của Jesse trong “Before midnight”, “anh nghĩ rằng khoảng thời gian từ lúc rời nhà cha mẹ cho đến lúc có con – đó là khoảng thời gian duy nhất cuộc đời của em là của em”. Khi sinh ra một đứa trẻ, chúng ta không sống cuộc đời chúng ta nữa, mà cuộc đời của chúng ta vì chúng. Danh xưng sẽ thay đổi, không còn là “tôi” mà là “cha/mẹ của các con tôi”. Tôi nghĩ tôi hiểu được niềm vui và cả nỗi buồn mà người vợ của Cooper cảm thấy khi nói với anh điều đó.

Tôi nghĩ rằng tôi luôn tìm cách để trốn tránh cảm giác ấy. Thật ra rằng, tôi sợ cảm giác ấy. Tôi luôn thấy việc lập gia đình và có con cái là một chuyện xa vời, của một ai đó chứ không phải của tôi. Vì trong hầu hết thời gian, tôi loay hoay không tìm thấy bản ngã của mình, tôi nghĩ việc có con sẽ giết chết nốt phần nhỏ nhoi còn lại đang vất vưởng. Tôi không còn là tôi nữa. Cuộc đời tôi sẽ kết thúc từ đó. Đây là một trong những lý do khiến tôi xa lạ với tình yêu, và cực kỳ áp lực khi yêu. Đôi khi tôi thấy nó là một sự lừa phỉnh của tự nhiên, nói như Schopenhauer, tình yêu mãnh liệt giữa hai người chính là ý chí sống của sinh thể họ sẽ cấu sinh. Mọi cảm xúc, mọi sự ham muốn, mọi sự thôi thúc, đều là một tập hợp những âm mưu ngầm để duy trì sự tồn tại của giống người. Những thứ đó sẽ giảm sút và tan biến đi theo thời gian, vì mục đích đã hoàn thành, tự nhiên không cần những ông bà già yêu nhau thắm thiết nữa. Tôi không thấy đó là một điều quá đẹp đẽ.

Nhưng ở lần thứ 2 xem “Interstellar” này, một cảm giác khác len vào trong tôi. Nolan đã rất cố gắng để nói lên sự kỳ vĩ của mối liên kết giữa cha mẹ con cái, dù không mượt mà lắm, nhưng vẫn đủ để tôi hiểu được. Nhân vật của Matt Damon nói rằng, khi sắp chết, những hình ảnh hiện ra trước mắt chúng ta, chính là con cái của chúng ta. Sự kỳ vĩ này không chỉ được nói đến ở một tác phẩm. Trong “Watchmen”, đứa con sinh ra từ một vụ cưỡng hiếp, lại có thể biến hận thù thành tình yêu. Trong “2001: A Space Odyssey”, hình ảnh mang tính tâm linh cuối cùng là một đứa bé sơ sinh đang nhìn ngắm trái đất từ ngoài không gian. Trong “Children of Men”, đứa trẻ chính là hi vọng của nhân loại, những đứa trẻ sinh ra là một niềm tin vào ngày mai sẽ khác. Trong bộ manga kinh điển và cực kỳ xuất sắc “Chim lửa” của Osamu Tezuka, ông nói rằng sinh sản là vũ khí tối thượng của người phụ nữ, và của nhân loại. Một dân tộc không thể bị xóa sổ, nếu vẫn còn một phụ nữ còn sống. Ở một chương truyện, một cô gái thậm chí đã tạo ra cả một hành tinh đông đúc bằng cách lần lượt ngủ với những đứa con cô ta, và sinh ra đời những đứa con mới…

Những người viết nên các câu chuyện ấy, đều là những trí óc lỗi lạc. Tôi bỗng nghĩ rằng hẳn đó phải là điều quan trọng, phải là điều gì đó xứng đáng.

Và khi trải qua những cảnh tuyệt vời nhất của “Interstellar”, tôi thấy như mình đã chạm nhẹ vào chúng. Tôi xúc động, dù không có lý do gì để xúc động, ở cảnh ráp tàu trên nền nhạc xuất sắc của Hans Zimmer. Hay ở những cảnh cuối. Giống như mỗi khi xem một bộ phim, đọc một quyển sách, hay manga, hay bất kỳ tuyệt tác nào, tôi lại nghĩ, thật may mắn khi được làm người. Phải, con người độc ác và ích kỷ, và con người có thể tự hủy diệt mình một ngày nào đó, nhưng những điều đẹp đẽ và quí giá là không thể phủ nhận. Khi Dr. Mann nói rằng anh vui đến thế nào khi nhìn thấy lại một khuôn mặt người, tôi chợt nhớ đến Carl Sagan và những gì ông viết trong quyển Cosmo. Sự sống ngoài hành tinh có lẽ có khả năng tồn tại, nhưng khả năng để chúng ta gặp họ, dù là ở tương lai xa, là vô cùng nhỏ. Khoảng cách trong vũ trụ là vô cùng. Nền văn minh loài người chỉ mới khoảng 4 ngàn năm, còn không bằng cái chớp mắt của trái đất đã 4 tỷ năm tuổi. Có thể đã xuất hiện và tàn lụi nhiều nên văn minh ngay trên trái đất chúng ta. Và nhiều khả năng, nhiều nhất trong những điều trên, căn cứ vào những gì đang diễn ra, nền văn minh loài người sẽ biến mất trước khi chúng ta nhận được một tín hiệu nhỏ nhất của một nền văn minh khác.

Vậy thì, không hề là quá tự cao khi nói rằng, con người là duy nhất trong vũ trụ này. Thực ra, còn không hề phản khoa học. Những hình thái sự sống khác, nếu có, sẽ khác hẳn chúng ta. Sẽ không có một loài nào khác có hình thể, cấu trúc, và trật tự chức năng như chúng ta. Đời sống xã hội của họ có lẽ sẽ khác chúng ta, thậm chí hình thức tồn tại của họ cũng thế, như trong một không gian 5 chiều. Bộ manga Gantz từng miêu tả cuộc chạm trán với một hình thái như thế ở những tập cuối. Có thể với họ, những thứ như cảm xúc không khác gì những chất hóa học tiết ra trong não những động vật cấp thấp hơn, một dạng khác của bản năng sinh tồn đã bị biến đổi nhưng không quá xa rời những mục đích cơ bản. Có thể với họ, những thứ như tình yêu, sự hi sinh, không khác gì những ảo tưởng, những qui định được lập ra bởi mã gen trong giai đoạn mới của sự tiến hóa, để đảm bảo loài động vật này không tuyệt chủng, giúp cân bằng lại những cảm xúc tiêu cực khác như lòng thù hận và sự khát máu, giống như tự nhiên cân bằng giữa thú ăn thịt và ăn cỏ, giống như hòa bình và chiến tranh là phải song hành để dân số không bùng nổ và cũng không thể tuyệt diệt. Những cuộc chiến tranh lớn nhất luôn đến ngay trước, hoặc sau, hay để báo hiệu một cuộc cách mạng, như cách mạng hơi nước, cách mạng máy móc, cách mạng không gian, cách mạng kỹ thuật. Có lẽ đó là một lời nguyền rất khó hiểu và mất thời gian để hiểu với loài người, nhưng với người ngoài hành tinh ấy, họ chỉ thấy tội nghiệp vì tầm nhìn hạn hẹp của chủng loài chúng ta.

Nhưng ngay cả như thế, không hiểu sao, trong một vài giây phút ngắn ngủi trong rạp chiếu phim hôm ấy, tôi bỗng thấy tự hào được là con người. Một niềm tự hào rất phù phiếm, tôi biết. Tự hào vì chúng ta là chủng loài duy nhất được ưu ái ở đây, trên trái đất xinh đẹp, trù phú và hào phóng. Tự hào vì chúng ta đã tạo ra nghệ thuật, đã ghi lại được lịch sử của chính mình, đã sống và tiến hóa đến mức này. Tự hào vì cả những thứ nhỏ bé như chúng ta biết cười, biết khóc, và có những khe hở giữa những bàn tay để nắm lấy nhau, và có những nụ hôn (nụ hôn là một hành vi khó giải thích trong các hành vi kỳ lạ nhất của con người). Tự hào vì mỗi cá thể người lại có một khuôn mặt, hình thể, tính cách, và cuộc đời không ai giống ai. Tự hào vì những thành tựu kỳ vĩ, như Kim Tự Tháp, hoặc đặt chân lên mặt trăng, hoặc nhìn được xa đến 93 tỷ năm ánh sáng của vũ trụ chúng ta, và cả nhìn thấy được nguyên tử và những hạt nhỏ hơn nguyên tử. Tự hào vì chúng ta có một nền ẩm thực phong phú, và thời trang, và tất cả những thứ khác là kết quả của sự sáng tạo nâng cao chất lượng cuộc sống… Loài người là một cộng đồng, một tập hợp được kết nối với nhau chặt chẽ, không thể sống thiếu nhau, tất cả trong một tinh cầu bé nhỏ lang thang giữa vũ trụ. Carl Sagan nói rằng, vũ trụ khiến dạy chúng ta biết khiêm nhường. Thật khó để không khiêm nhường khi nhận thức được rằng, ngoài cuộc đời ta đang có, và nơi chốn ta đang có, và những người ta đang có ở đây, ngoài kia, cả tỷ năm ánh sáng chỉ là một màu đen nguyên thủy, nguyên thủy hơn cả cái chết. Khi tôi nhìn lên bầu trời, tôi không chỉ thấy một màu xanh bình yên nữa. Tôi nhìn thấy chỉ xa hơn một chút bên ngoài mái vòm đó, là không gì cả. Và tôi thấy biết ơn.

Và khi đó, không có một ý nghĩa nào lớn hơn, những nhà hiền triết đi khắp một vòng trái đất để trở lại điểm khởi đầu, để làm điều mà loài người vẫn làm mà không hề đắn đo từ khi bắt đầu: sinh ra những đứa con và nuôi dưỡng chúng, góp một phần nhỏ của mình vào bộ mặt lớn của nhân loại. Như Cooper nhìn thấy gia đình của Murphy ở đoạn kết, tôi nghĩ đó là một chi tiết mang tính hình tượng rất lớn. Một đứa con chúng ta sinh ra, cũng như chúng ta, sẽ là khởi đầu của một nhánh rất lớn những con người khác, trong sự tồn tại của loài người cho đến vô cùng. Tất cả những người lạ ta gặp trên phố, lùi đủ xa vào quá khứ, đều là anh em của chúng ta, chung một dòng máu với chúng ta. Hàng tỉ người ngày nay từng khởi đầu chỉ bằng những nhóm nhỏ chỉ vài trăm hoặc vài ngàn người, ở những khu vực hẻo lánh nhất như ở Châu Phi. Đó là sự kỳ vĩ. Và điều kỳ vĩ nhất chúng ta có thể làm, là nối tiếp chúng. Tôi bỗng có một nhận thức rất rõ rằng, tôi sẽ không chết đi. Tất cả chúng ta sẽ không chết đi. Mẫu gien của chúng ta, ADN của chúng ta, một mẫu dữ liệu độc nhất đã truyền đến chúng ta từ khởi thủy của loài người (và chỉ cần một đứt gãy đâu đó trong hàng triệu thế hệ, chúng ta đã không ở đây, điều đó may mắn đến mức nào), sẽ được truyền lại cho con cái chúng ta, và cứ thế mãi mãi. Còn điều gì đẹp đẽ hơn thế nữa? Còn điều gì khác để chứng tỏ chúng ta là một con người? Tôi không nghĩ rằng duy trì nòi giống là điều chiếm vị trí hàng đầu, kể từ khi ý thức xã hội phát triển lên một mức cao hơn vào tạo ra cho con người những ước mơ mới, mục đích sống mới, nhưng đó hiển nhiên là điều ý nghĩa nhất và thật nhất, và thiêng liêng nhất, hơn cả Chúa hay khoa học, và lại là điều đơn giản nhất, con người đã, đang và sẽ làm mà hoàn toàn không phải suy nghĩ gì về nó. Đã có thời gian cả Chúa và khoa học đều chưa xuất hiện, con người vẫn sống và sinh con cái, và sau này vẫn thế. Nói như Robert Frobisher, “tôi không thấy điều gì đẹp đẽ hơn thế nữa”.

Đây không phải là thứ gì đó to tát hay chân lý, tôi đã nói rằng, tôi không nghĩ mình có quyền nói về chúng, ít nhất ở thời điểm này. Mà chỉ là một cảm giác, nhưng rất mạnh mẽ. Và tất cả những điều đó, nếu may mắn, tôi vẫn còn thời gian để trải nghiệm và thấu hiểu thêm, tôi mong mình có đủ. Và thật mỉa mai và buồn cười, rằng mọi điều phức tạp nhất đều lại dẫn về những thứ giản đơn và bình dị nhất, đến không ngờ. Như thể một câu chuyện ngụ ngôn, khi Tự nhiên không hề bí ẩn và không hề dấu diếm điều gì cả, nó phơi bày tất cả trước ánh sáng. Nhưng con người thì cứ mãi đi vào bóng tối kiếm tìm.

Khi viết đến đây thì tôi đã xem “Interstellar” lần thứ 3. Và hôm nay là ngày cuối cùng công chiếu ở tất cả các rạp xung quanh nơi tôi sống. Chỉ còn một số rạp CGV ở những nơi hẻo lánh nhất của thành phố, tôi không nghĩ mình sẽ đến chỉ để xem thêm một lần nữa. Đây là lần đầu tôi thấy hụt hẫng khi một bộ phim qua thời điểm công chiếu, và phải chờ thêm 3 tháng trước khi có bản đẹp. Cảm giác như tôi muốn nó được chiếu mãi mãi.

Và trong khi đang trên đường trở về nhà, tôi bỗng nhớ lại một lời thoại của Anne Hathaway, rằng tình yêu có thể là một chiều không gian khác, một lực hút có thể vượt qua không thời gian, một sự tồn tại mà chúng ta không thể nhận thấy bằng tiếp xúc vật lý. Một lần nữa, tôi nhìn ra xung quanh và biết rõ ngày nào đó tôi sẽ chết. Đôi khi trong quá khứ, tôi cảm thấy như sự tồn tại này nằm trong một sự tồn tại lớn hơn, mà tôi có thể nhận thức được khi trở về – là khi chết đi. Và lần này, tôi thấy vui vì đó là một khả năng sẽ xảy ra khi tôi chết, tôi có thể hiểu được những điều mà tôi không hiểu ở đây. Tôi mong đó sẽ là một không gian chiều thứ 5, ở đó, nếu có tình yêu, tôi thật sự rất muốn được nhìn, được nghe, và được chạm vào nó.

Quên mật khẩu

Đăng Ký