Em Là Bà Nội Của Anh

Bình Luận Phim Phim Chiếu Rạp Toàn Bộ Phim
8

Hay

8.9

Điểm bạn đọc

Cách đây đã lâu, một mẩu chuyện khá vui được đạo diễn Phan Gia Nhật Linh chia sẻ trên blog cá nhân (blog này không còn nữa). Rằng vào năm 2006, khi chuẩn bị lên đường sang Mỹ học làm phim, đạo diễn Nguyễn Quang Dũng đã đến vỗ vai anh và nói: “Mày đi rồi, coi chừng nước nhà mất đi một thằng bình luận hay hay, mà có thêm một thằng làm phim cùi bắp.”

Trong khi bước ra khỏi phòng chiếu, tôi ngạc nhiên khi những người đi phía sau – hầu hết là những nhà báo hoặc người trong nghề, trò chuyện rằng: “Đạo diễn tên nghe lạ tai nhỉ?” Có lẽ nếu để nguyên bút danh của anh là Phan Xine, người ta sẽ dễ thấy quen thuộc hơn. Tốt nghiệp đại học kiến trúc, nhưng lại phải lòng điện ảnh và có lực viết dồi dào, Linh khởi đầu bằng nghề phê bình phim, từng làm thư ký tòa soạn của một tờ báo điện ảnh – một trong những tờ báo đầu tiên mang tiêu chí “thân” người trong nghề và quảng bá phim. Anh cũng là người sáng lập của website điện ảnh đình đám Moviesboom, có lẽ là website về phim mang tính tương tác hai chiều lớn đầu tiên, nhưng lại chết yểu khá nhanh chóng do lục đục nội bộ. Khăn gói sang Mỹ với học bổng Ford về làm phim ở đại học California, Linh bước một bước dài trên con đường phim ảnh: từ ngồi sau màn hình máy tính, đến ngồi sau màn hình máy quay.

Sự đánh đổi, là người ta không còn được đọc nhiều bài bình luận có chiều sâu của anh. Một phần vì không có thời gian, nhưng có lẽ, phần nhiều là rất khó để viết về phim một khi đã có tư duy góc nhìn người làm nghề, và quan trọng hơn, đã trở thành người cùng giới. Thời là Phan Xine, Linh từng có nhiều bài viết sắc sảo, thậm chí châm biếm, nhưng rất chất lượng về cả phim nước ngoài và nội địa. Sau này, người ta thấy anh “hiền” hơn khi viết về phim nội, có lẽ sợ đụng chạm, và mang tính khích lệ nhiều hơn phê bình. Là một người được truyền cảm hứng từ các bài viết trên blog cũ của anh, tôi và có lẽ nhiều người khác, không khỏi cảm thấy mất mát. Giới bình luận phim Việt vốn nhỏ, lẻ, lại đang chứng kiến cuộc di cư rầm rộ từ người viết phim thành người làm phim, và hầu hết rơi vào cảnh lơ lửng đáng buồn: không thể viết được mà cũng chẳng thể làm được, khi đối diện với hiện thực. Họ thiêu đốt hết niềm đam mê ở trạng thái vô trọng lượng ấy một thời gian, trước khi ngậm ngùi chuyển nghề để kiếm sống.

Nhật Linh không hẳn là không có đóng góp cho điện ảnh. Năm 2010, anh cùng hai người bạn là Marcus Mạnh Cường Vũ và Vũ Quỳnh Hà, thành lập YxineFF, một liên hoan phim ngắn có uy tín dành cho giới trẻ, nhận được sự chú ý rộng rãi và duy trì được trong 4 năm kế tiếp. Ngoài ra, anh còn tham gia vào nhiều sự kiện hoặc chương trình hỗ trợ điện ảnh khác, như “Gặp gỡ mùa thu”, và nhận được vài giải thưởng vinh danh. Tuy nhiên, điều quan trọng nhất, là bộ phim đầu tay, thì vẫn chưa thấy đâu. Kể từ phim tốt nghiệp Thằng Chó Chết, Linh có tham gia vào vài dự án, như đồng đạo diễn phim Thần Tượng của Quang Huy, và đạo diễn cùa loạt truyền hình bị chê bai “làm chưa tới” Bếp Hát. Nhưng nó không có nhiều ý nghĩa, bởi mục đích ban đầu của Linh là làm điện ảnh. Ngay cả những người đã “mài dao” chờ sẵn phim của anh để “chém”, như lời nói vui của Linh trong một cuộc phỏng vấn, có lẽ cũng bắt đầu mất kiên nhẫn.

Để thấy rằng Em Là Bà Nội Của Anh là một dấu mốc quan trọng khẳng định rằng, Phan Xine chính thức trở thành một đạo diễn điện ảnh. Sản phẩm này một lần nữa là sự đánh đổi, khi Linh chấp nhận từ bỏ YxineFF, dù đã mất bao công sức gầy dựng, để có thể đi tiếp con đường đã chọn. Nó là vạch nối sự nghiệp trong khoảng thời gian 10 năm trời, tạm gọi là lang thang trong giới điện ảnh của Linh, và cũng là để đáp lại những lời ra tiếng vào rằng Phan Xine đã chết, còn đạo diễn Phan Gia Nhật Linh thì chưa được sống.

Tôi vốn không đánh giá cao những bản phim làm lại, đặc biệt làm lại từng chi tiết nội dung và cả sáng tạo góc quay, như Bà Nội thể hiện ngay ngay ở giai đoạn so sánh trailer với bản Hàn Quốc. Cái khó nhất và thể hiện được tài năng, cũng như đặc trưng của đạo diễn là ngôn ngữ hình ảnh. Nếu ngôn ngữ hình đã có sẵn, việc sao chép lại dù ở một bối cảnh và không khí khác, sẽ không khác với việc các họa sĩ chép tranh: dù rất đẹp và giống, nhưng không có giá trị. Nhất là với một phim ăn khách như Miss Granny, là hiện tượng phòng vé Hàn khi ra mắt vào năm 2014 với doanh thu 61 triệu đôla, và đứng thứ 18 trong danh sách phim ăn khách nhất mọi thời đại nước này. Phim kể về một bà lão 70 tuổi đang gặp bất đồng trong cuộc sống chung với gia đình con trai, đã được “cải lão hoàn đồng” thành thiếu nữ 20. Với cơ hội thứ hai này, bà quyết định tận hưởng cuộc sống trẻ trung, tình yêu, cũng như theo đuổi ước mơ ca hát. Trước Bà Nội của Việt Nam, đã có hai bản làm lại từ Trung Quốc và Nhật Bản, với các tựa đề 20 Once AgainSuspicious Girl. Dù vậy, khi CGV đưa bản Hàn về Việt Nam lại không mấy thành công. Và họ muốn thử sức một lần nữa bằng bản Việt hóa.

Nhưng sau khi xem cả hai bản phim Việt và Hàn trong hai ngày liên tiếp (cùng với lướt nhanh bản phim làm không tốt bằng của Trung Quốc), Em Là Bà Nội Của Anh đã trở thành bộ phim Việt đáng xem thứ hai trong năm nay đối với tôi, chỉ sau Hoa Vàng Cỏ Xanh của Victor Vũ. Và là một trong những tác phẩm đóng góp sâu sắc vào năm 2015 nhiều khả năng sẽ trở thành thời điểm bước ngoặt mới của phim Việt. Dù vẫn hơi thiếu tự nhiên, và xử lý không hẳn hoàn hảo ở vài thời điểm quan trọng, Bà Nội vẫn là một phim trọn vẹn về hình thức và đầy đặn về nội dung. Nó mang đến tiếng cười sảng khoái một cách thông minh, đúng lúc, và chất tình cảm ấm áp chạm đến trái tim. Tôi không xấu hổ khi nói rằng mình đã rơi nước mắt trong một cảnh phim được dựng rất tốt ở cả hình ảnh và âm nhạc, đặc biệt là âm nhạc. Làm người xem cảm động ở thể loại hài hước, là điều hiện gần như ngoài tầm với của phim Việt. Cười thì rất dễ, đó là vấn đề tình huống. Nhưng để cảm động, luôn phải có một đường dây cảm xúc và cả tâm lý được xây dựng vững chắc ngay từ đầu, và tất nhiên, sự chân thật tự nhiên đi vào lòng người.

Phải đến khi xem xong bản gốc của Hàn, những sáng tạo và dụng công của Nhật Linh mới hiện rõ. Nhưng nếu muốn rõ ràng hơn nữa, là so sánh thêm với bản Trung Quốc. Không bàn về tình tiết, vốn bắt buộc phải trung thành, không bàn đến cả những yếu tố Việt hóa buộc phải có (từ Andrey Hepbrun thành Thanh Nga, hay bài Kiyomi đổi thành Tập Đếm chẳng hạn), Bà Nội vẫn giàu năng lượng hơn hẳn. Được đào tạo và nhiều kinh nghiệm về chuyên môn, Linh dễ dàng đảm bảo được các chuẩn mực ở khía cạnh kỹ thuật. Cùng với tư duy hài hước hiện đại và một chút khéo léo, anh nâng tầm cho những cảnh hài có sẵn, khiến chúng vui nhộn và gần gũi với người Việt hơn. Một trong những cảnh minh chứng là khi nhân vật ông Bé (NSƯT Thanh Nam) khóc lóc trong phòng, còn cô con gái (do Thu Trang thủ vai) đứng ngoài và ném trái cây vào. Góc quay được sử dụng sau cánh cửa đóng mở, không hề có trong bản gốc, rất thú vị. Dù có nhiều tình tiết rất dễ bị “làm quá”, Linh vẫn biết cách tiết chế đúng lúc, và khi cần làm quá thật, cần “tục” thật thì anh làm rất tốt. Như khi Thu Trang tuột quần ông Bé vậy, không hề gây khó chịu, mà phù hợp với gu hài của phần đông khán giả.

Dù không thể nói rằng Nhật Linh đã dám đứng độc lập với bản gốc – anh vẫn đi theo các tuyến hình có sẵn – thì so với cái mác đã được dán ngay từ đầu là đạo diễn phim chuyển thể, Linh vẫn để lại được dấu ấn. Lựa chọn âm nhạc là một trong số đó. Ở vị trí của anh, sẽ không nhiều người dám dùng các ca khúc Trịnh Công Sơn cho thể loại hài. Nhất là kết hợp với chất giọng tuy trong trẻo nhưng dường như không có chút “chất” Trịnh nào của Miu Lê. Vậy mà Diễm Xưa và Còn Tuổi Nào Cho Em, hai ca khúc nổi tiếng bậc nhất của ông, được phối lại và sử dụng trong phim hoàn toàn phù hợp và đúng cảm xúc. Chúng là chất xúc tác chính cho trường đoạn hồi tưởng xúc động về tình mẫu tử. Sự từng trải trong ngôn từ của Trịnh còn bổ sung chiều sâu và nét già dặn còn thiếu cho gương mặt non nớt của Miu Lê, để khiến chúng ta tin tưởng, và hòa hợp với từng khung hình quá khứ. Với tôi, bối cảnh chiến tranh ở Việt Nam có sức nặng và giá trị hơn hẳn hai bản Hàn và Trung, bởi gợi đến hoàn cảnh của không chỉ một mà rất nhiều người vợ mất chồng trong chiến trận. Nó mang đến giá trị hiện thực và linh hồn Việt Nam. Những sự kết hợp ấy chắc chắn không phải là ăn may, mà đến từ một tư duy đạo diễn nhạy bén.

Nhưng chính xác mà nói, thì Miu Lê mới là dấu ấn lớn nhất và có tính quyết định của Linh. Có thể nói rằng, bộ phim chỉ thực sự bắt đầu khi cô xuất hiện. Giữa Miu Lê và NSƯT Minh Đức (người đóng vai bà Đại 70 tuổi) không có được sự liên hệ như Eun-kyung Shim và Mun-hee Na ở bản Hàn, có lẽ vì chất giọng vùng miền, hoặc diễn xuất quá khác biệt. NSƯT Minh Đức có khí chất và biểu cảm gương mặt điềm đạm không thể che giấu, ngay cả khi bà cố gắng để dữ dằn tếu táo. Miu Lê lại quá trẻ trung từ trong cốt cách. Nhưng hóa ra sự tách biệt giữa họ lại không gây hại cho phim, mà vô tình lại khiến người xem bất ngờ. Giả như Miu Lê kém cỏi, có lẽ không trời đất nào cứu được. Nhưng cô đã làm rất tốt, không chỉ ở việc hoàn thành phần việc của mình, mà còn liên kết diễn xuất rời rạc của các diễn viên khác (Hứa Vĩ Văn và Ngô Kiến Huy không thật sự diễn độc lập được) thành một khối. Sự phối hợp duy nhất đáng giá là từ NSƯT Thanh Nam. Cô cuốn hút trong mỗi cảnh quay, đáng yêu tự nhiên trong mỗi biểu cảm, là trung tâm của mọi khung hình và là linh hồn không thể phủ nhận của cả bộ phim. Mọi thứ nằm trên đôi vai Miu Lê, và cô còn không mang đến cảm giác đang gồng gánh. Trong số các sáng tạo của Nhật Linh, mạo hiểm nhất là khi bà Đại mắng một anh thanh niên trẻ và nhắc nhở quá khứ, về lịch sử. Chênh nửa bước chân thôi sẽ trở thành giáo điều và lộ ý đồ ngay lập tức. Vậy mà Miu Lê đã thể hiện tự nhiên như không, và biến thành một cảnh ý nghĩa đáng nhớ. Và có lẽ là cảnh sẽ làm hài lòng nhiều “người lớn” khi xem xét bộ phim này.

Tuy vậy, không phải không có những điều đáng tiếc từ phong cách làm phim của Linh, đã ngăn cản Bà Nội trở thành một phim xuất sắc hơn. Chúng ta vẫn sẽ thấy đôi chút thiếu mượt mà trong cách câu chuyện diễn ra, mà ảnh hưởng nghiêm trọng nhất, là cách Linh xử lý giữa các chuyển cảnh quan trọng. Hai lần trong bộ phim, ở hai cảnh cảm xúc nhất, anh lập tức chuyển tông từ lắng đọng sang sôi động quá đột ngột. Nó có thể giết chết khoảnh khắc đẹp đẽ vừa có được, bởi người xem vẫn cần một chút thời gian để cảm nhận. Bản gốc Hàn làm điều này tinh ý hơn, không hề có âm nhạc chát chúa và các màn khoe thân kiểu Fast And Furious ở bể bơi phá hoại. Cùng với đoạn kết hơi chóng vánh, có cảm giác Linh đã lơi tay đôi chút. Nhưng nhìn chung, chỉ là những vết gợn lăn tăn và chỉ phiền lòng số ít người xem khó tính.

Em Là Bà Nội Của Anh gần như sẽ là cú ăn chắc phòng vé, nhất là trong bối cảnh không có phim nào thật sự nổi bật vào tháng 12. Tôi thật sự mong bộ phim sẽ thành công, tương tự như từng mong Hoa Vàng thành công – những bộ phim được làm đàng hoàng với tay nghề tốt nên được chú ý. Từ đó nâng tầm thị hiếu khán giả, là cách duy nhất để phát triển trong nền công nghiệp điện ảnh nội địa còn mới mẻ và yếu đuối, cũng như thiếu định hướng như hiện tại. Sự bất ngờ khi tiếp xúc với một phim tròn trịa như Bà Nội nên trở thành tiêu chuẩn chung cho thể loại hài hước trong tương lai gần. Và dần xóa đi chất hài sân khấu được đưa lên màn ảnh rộng, cùng với các diễn viên sân khấu, như những phim chất lượng tồi mà vẫn ăn khách những năm qua. Với cá nhân Nhật Linh, một thành công lớn ngay ở phim đầu tay nhiều khả năng sẽ đảm bảo cho các dự án sắp tới. Và biết đâu, chỉ một vài phim nữa, Linh có thể trở thành một trong những người định hình cho phòng vé Việt, vị thế của Victor Vũ và Charlie Nguyễn đang nắm giữ. Nhưng điều đáng vui mừng, không hẳn là tiền bạc hay việc Bà Nội sẽ không bị “chém mỏi tay” như lời đe dọa từ nhiều người. Các bài bình luận vẫn đang ngợi khen nhiều hơn chê bai, vì chất lượng phim thật sự tương xứng. Điều đáng mừng, với cả anh và những người đã từng đọc blog anh ở thời điểm 10 năm trước – trong đó có tôi, là về đạo diễn Nguyễn Quang Dũng. Vì giờ đã có thể khẳng định rằng, vế thứ hai trong câu nói ấy đã không thành hiện thực.

Tổng kết

Một bản chuyển thể thuần Việt hài hước và xúc động của Miss Granny.
8

Hay

Tốt nghiệp khoa Báo chí và Truyền thông trường ĐH KHXH và NV TP. HCM. Bắt đầu viết bình luận phim từ năm 2011 cho các báo, tạp chí, trang mạng điện ảnh.