Eternity and a Day

Bình Luận Phim Phim Xuất Sắc
9

Xuất sắc

Giản dị và chân thực, Eternity and a Day mang lại cho đạo diễn Hy Lạp Theodoros Angelopoulos giải Cành cọ vàng tại Cannes – một trong những giải thưởng danh giá nhất của ngành điện ảnh.

Tôi mở bộ phim giữa một chiều mệt mỏi, khi giấc ngủ trưa không hợp lý để lại hậu quả là cơn đau đầu kéo dài hàng giờ. Tôi không nhớ vì sao mình lại chọn Eternity and a Day. Một sự tình cờ, hay một hành vi cảm tính trong những nỗ lực tìm kiếm điều gì đó xoa dịu tâm trí. Tôi đã nhầm khi tưởng đây là một bộ phim tình cảm nhẹ nhàng, vì cái tên nó quá đẹp khi được chuyển sang Việt ngữ: “Một ngày và thiên thu”. Thuật lại 24 giờ của một ông lão đang cận kề cái chết, đây chắc hẳn không phải chủ đề có thể lôi cuốn người xem. Vậy mà khi dòng chữ báo hiệu kết thúc hiện lên, tất cả những gì còn lại trong căn phòng nơi tôi ngồi chỉ là sự tĩnh lặng tuyệt đối.

Eternity and a Day là những trang viết cuối cùng trong cuộc đời Alexandre, một nhà văn được chuẩn đoán mắc bệnh hiểm nghèo. Cảm nhận được sự tồn tại của mình đang dần dần tan biến, ông cố gắng thu xếp những công việc còn dang dở để sẵn sàng tâm lý bước sang thế giới bên kia. Ông tìm chủ nhân mới cho chú chó bốn mắt. Ông đến gặp con gái, đưa cô những bức thư của mẹ để rồi chợt nhận ra sợi dây kết nối giữa bản thân và con gái đã không còn. Những cuộc trò chuyện trở nên lạc nhịp, sự bất ngờ khi hai vợ chồng cô quyết định bán đi căn hộ bên bờ biển – nơi cất giữ kí ức tươi đẹp nhất của Alexandre.

Và cái chết dường như đến sớm hơn so với những gì căn bệnh ung thư gây ra.

Đầu phim có một phân cảnh nhỏ khi Alexandre đứng thẳng người, chăm chú nhìn sang khung cửa sổ dãy nhà đối diện. Đó là người hàng xóm vô danh của ông, mối liên hệ duy nhất giữ ông lại với cuộc đời. Họ giao tiếp với nhau bằng cùng một điệu nhạc, bản By the sea của Eleni Karaindrou thường vang lên giữa những tiếng còi tàu. “Một buổi sáng tôi muốn tìm gặp họ, nhưng rồi đổi ý. Có lẽ tốt hơn là chỉ hình dung, đừng nên chạm mặt.” Sự bí ẩn đó mang lại phép màu.

Không đi theo những kết cấu thông thường, Eternity and a Day pha trộn giữa thực tại và chất liệu của kí ức. Xuyên suốt bộ phim, người xem được hòa mình vào dòng suy tưởng của Alexandre, về khoảng thời gian tươi đẹp cùng Anna – người vợ đã khuất, về câu chuyện của ông thì thầm bên tai mẹ… Tất cả sắp xếp theo một vòng tuần hoàn. Tôi từng đọc được ở đâu đó, rằng trước khi chết người ta sẽ chứng kiến cuộc đời mình tua lại như một cuộn phim, trong một khoảnh khắc vô cùng ngắn ngủi. Dù cơ thể vật lý vẫn còn hiện hữu nhưng dường như Alexandre đã có một cuốn phim riêng dành cho mình.

Nét siêu thực trong bộ phim được thể hiện mượt mà bằng những góc máy của Angelopoulos. Tôi thích cách ông đưa Alexandre đi vào hoài niệm bằng chính lớp vỏ già cỗi sần sùi chứ không phải sức trẻ của tuổi thanh xuân, điều đó làm cho những kỉ niệm kia không bị đẩy quá xa vào mộng tưởng mà vẫn giữ lại đường nét từ sự chân thực. “Hãy luôn luôn mở, luôn luôn ngắm nhìn, đôi mắt của tâm hồn tôi.” Bằng việc tận dụng những cảnh quay dài (long take), bộ phim lồng ghép câu chuyện của một nhà thơ trên con đường thu thập ngôn từ với mong muốn tạo nên tác phẩm hoàn thiện. Nó làm tôi liên tưởng đến chính Alexandre, một nhà thơ khác đang lang thang giữa các tuyến phố kiếm tìm ý nghĩa cuộc sống bị đánh rơi.

Một nhân vật cũng không kém quan trọng trong bộ phim là cậu bé hai lần được Alexandre giải cứu, biểu tượng tiêu biểu của một thời kì loạn lạc. Cậu sống cùng đám trẻ mồ côi trên phố, chúng chỉ xuất hiện khi những chiếc ô tô ngừng lại trước đèn đỏ, cầm trên tay chổi cọ và “tác nghiệp” để đòi tiền. Thực tế, hoạt động này từng là nỗi ám ảnh trên đường phố New York, tới mức thị trưởng thành phố phải chấm dứt bằng quyết định ra lệnh cho cảnh sát bắt giữ “những người lau kính”. Câu chuyện xảy ra tương tự ở Hy Lạp cuối thập niên 90. Bộ phim dấy lên vấn đề về cách xã hội đối xử với một bộ phận trẻ em không còn nơi nương tựa, sống lay lắt từng ngày, làm những công việc tạm bợ để rồi trở thành nạn nhân của nhóm buôn người. “Cái gì chờ đợi tụi mình ở nơi mày sắp tới, hỡi Sélim?” Câu mở đầu của bài truy điệu đầy nước mắt được viết bởi những người chưa bao giờ được dạy cách yêu thương, tựa như nhát dao cứa nhẹ vào tâm can, khơi gợi sự đồng cảm nơi khán giả. Kể từ khi cậu bé đó xuất hiện, Alexandre không còn cảm thấy trống vắng. Ông chăm sóc cậu như một người con, người cháu mà ông xứng đáng có được. Chậm rãi tựa cơn gió chiều, mối liên hệ này đã đưa Alexandre rời khỏi những u mê mỏi mệt, trả lại cho ông sự nhạy bén giữa những điều kì diệu của cuộc sống.

Tôi không biết đó là sự tình cờ hay chủ ý mà hình ảnh của biển cứ thế xuất hiện xuyên suốt bộ phim. Từ ban công của mình, Alexandre có thể đưa tầm mắt ngắm nhìn những con tàu mà ông miêu tả “hình bóng của chúng biến mất đột ngột giữa bầu trời”. Mùi vị của muối đưa ông về với Anna, trên những vách đá cao vút mà ở đó chỉ còn nắng và tiếng chim hải âu. Ông từng có một kí ức màu nhiệm như thế. Nếu ai đó hỏi tôi về nguồn gốc vẻ đẹp của biển thì tôi chẳng ngần ngại mà trả lời rằng: Nó lộng lẫy vì chịu hi sinh, trở thành tấm gương lưu lại nét thanh cao của vạn vật. Sự bao la vô cùng của những con sóng đem tới vẻ huyền bí cho tất cả mọi thứ phía sau đường chân trời. Phân cảnh nhà thơ già đứng trên mỏm đá vẫy tay giữa muôn trùng khơi nhiệt tình như một đứa trẻ là sự báo hiệu của sức sống đang tràn về.

Trôi theo dòng chảy của kí ức và thực tại, bộ phim kết thúc bằng việc Alexandre chia tay người bạn đồng hành là cậu bé ông từng giải cứu. Ông biết với điều kiện của bản thân, chăm sóc cậu là điều không thể. Đơn độc trên chiếc xe cũ kĩ trong một chiều mưa lấp đầy những con phố, Alexandre trở lại căn hộ bên bờ biển với mong muốn nói lời tạm biệt cuối cùng. Cánh cửa mở ra, Anna yêu quý đang đứng ở đó. “Người lạ, tôi, quá trễ, bông hoa nhỏ của tôi…” Đó là những từ cuối cùng mà một nhà thơ học được lúc hoàng hôn cuộc đời. Alexandre phóng tầm mắt vào giữa mênh mông, trong một khoảnh khắc nhỏ, tôi tin người ông đó đã tìm thấy sự vĩnh hằng.

“…Tại sao người ta phải mục rữa, trong lặng thinh, bị giằng xé giữa nỗi thống khổ và niềm khát khao? Tại sao con phải sống một cuộc đời tha hương? Tại sao con chỉ cảm thấy như ở nhà khi được cất lên tiếng nói của chính mình?…”

Có lẽ tôi còn quá trẻ và non dại để trả lời câu hỏi đó, câu hỏi Alexandre dành cho người mẹ trên giường bệnh, vì vậy xin được trích dẫn đôi dòng của Hamvas Belá như một lời gợi mở.

“Ý nghĩa chân chính của mọi sự tối tăm là ánh sáng. Ý nghĩa chân chính của mọi đau khổ là niềm vui. Sự đọa đầy có vì phúc lạc.

Nơi nào tội lỗi quá nặng nề, ở đó tràn ngập ân sủng.”

Eternity and a Day là một bài thơ về đời người. Sẽ rất vô nghĩa nếu cố gắng giải thích nó đi theo khuôn mẫu chung, vì tôi tin rằng, mỗi chúng ta đều có một cuộc sống bé nhỏ đặt trong lòng bàn tay của mình. Hãy thử ngồi trước màn hình và chân thật với cảm xúc, từ bờ bên kia của sự vĩnh cửu, giá trị ta kiếm tìm đang tiến về trên con đường được thắp lên bởi ánh sáng của trái tim.

 

Tổng kết

Một bài thơ đẹp về đời người.
9

Xuất sắc