Fanny and Alexander (1982) Nơi Tất Cả Chỉ Là Những Giấc Mơ

Bình Luận Phim Phim Kinh Điển

Dù vẫn giữ nguyên phong cách triết lý nặng nề, bài trừ tôn giáo (trong phim là sự tồn tại của Chúa) và thuyết hiện sinh, nhưng Fanny and Alexander nhẹ nhàng hơn hẳn các phim khác của Ingmar Bergman. Ông đã kể lại chính tuổi thơ của mình, và thể hiện tình yêu dành cho điện ảnh, trong bộ phim cuối cùng này.

Phim lấy bối cảnh vào năm 1907, tại một thị trấn nhỏ ở Thụy Điển. Đó là dịp Giáng Sinh trong một gia đình giàu có. Cậu bé Alexander vừa gọi tên những người thân, vừa chạy vòng quanh sảnh lớn. Cậu trốn phía dưới tấm biển có dòng chữ “Nơi không dành cho những niềm vui cô đơn”. Những cảnh quay tuyệt đẹp, mở ra cả một thế giới to lớn qua đôi mắt trẻ thơ dù chỉ trong một không gian hẹp. Màu đỏ và sự rực rỡ là chủ đạo, những chiếc bàn ghế, chùm đèn xa hoa, ngọn nến lung linh, những bộ bàn ghế nối dài, và những chiếc đồng hồ. Phim của Ingmar bao giờ cũng có những chiếc đồng hồ. Một bức tượng bỗng nhiên cử động, ám ảnh. Đó chính là không gian của Fanny and Alexander, chậm rãi, trong veo và đầy ma thuật.

Những thành viên của gia đình Ekdahl bắt đầu xuất hiện. Bắt đầu từ người lớn tuổi nhất và là chủ gia đình, bà Helena, bao quanh bởi của cải và sự giàu có, đang tất bật chuẩn bị cho buổi họp mặt. Bà có một người bạn tình lâu năm, ông chú Jacobi, chủ một cửa tiệm đồ cổ. Những vị khách đã đến đông đủ, cùng ăn uống, cười đùa và nắm tay nhau ca hát vòng quanh. Một khung cảnh ấm áp và hạnh phúc.

Nhưng rồi những tấm màn hé mở. Người con trai thứ ba, Gustav Adolf, là một gã lăng nhăng, nhưng kỳ lạ là người vợ Alma của ông ta hoàn toàn dửng dưng với việc này. Gustav tán tỉnh cô hầu gái Maj, và việc này trở thành đề tài bàn tán của cả nhà. Người con thứ, Carl, là một kẻ thất bại trong kinh doanh, và có một món nợ lớn với mẹ mình. Ông cưới một phụ nữ người Nga mà không ai trong gia đình yêu mến. Người con trưởng, Oscar là một diễn viên kịch trong nhà hát, cha của Alexander và Fanny. Ông đã có một bài diễn thuyết đầy nước mắt cách đó ít lâu, và những người phụ nữ nói với nhau rằng nên cho Oscar nghỉ ngơi, bởi sức khỏe của ông đang giảm sút.

Bằng một lối kể cực kỳ chậm đặc trưng, Ingmar chia câu chuyện nhà Ekdhal thành ba phần rõ rệt. Phần đầu tiên, mùa đông lạnh giá và đầy tuyết trắng là cuộc gặp gỡ và đặt nền tảng cho những mối quan hệ. Gustav qua đêm với Maj và hứa hẹn tặng cô một quán café. Carl khóc lóc và thể hiện sự bế tắc, nhục nhã của một kẻ thất bại với vợ, một cảnh xuất sắc trong phim. Oscar lâm trọng bệnh và qua đời, để lại người vợ trẻ xinh đẹp góa bụa. Không chịu nổi cảnh cô đơn, người vợ Emilie – mẹ của Fanny và Alexander, quyết định đi bước nữa với Đức Cha Edvard. Mọi thứ bắt đầu thay đổi.

Ấn tượng đầu tiên của Fanny and Alexander chính là sự đẹp đẽ, chăm chút và hoàn hảo trong từng cảnh quay. Bộ phim đã giành 4 giải Oscar, trong đó có giải hình ảnh đẹp nhất cho tay máy Sven Nykvist. Ông là một trong những người quay phim vĩ đại nhất lịch sử điện ảnh, và là cộng tác ăn ý của Ingmar trong 30 năm, tính đến thời điểm thực hiện bộ phim. Màu sắc mạnh mẽ chủ đạo, rực rỡ và chói mắt ở nhà Helena, được dựng lên với dụng ý đối lập khi ba mẹ con Alexander chuyển đến ngôi nhà Đức Cha, một nơi nhạt nhòa với hai màu đen trắng, khô cứng và trống trải khi không có vật dụng nào đáng kể.

Dù lấy tên hai đứa trẻ, nhưng thế giới trong phim được thể hiện chủ yếu qua đôi mắt của Alexander. Sự mê hoặc và đầy chất tưởng tượng bắt đầu, khi Alexander nhìn thấy hồn ma của cha trong phòng, và dõi theo ba mẹ con. Đức Cha Edvard là một kẻ độc đoán và đáng sợ. Ngôi nhà ông ta đầy những qui tắc, những cánh cửa sổ khóa kin, một người cô bệnh tật, với gương mặt đáng sợ, nằm yên như một xác chết trong phòng. Cùng với câu chuyện kể về người vợ và hai đứa con trước của Edvard, đã chết đuối trong quá khứ. Emilie yêu Edvard, nhưng nhanh chóng nhận ra cô đã bị cầm tù.

Cả bộ phim là một trải nghiệm điện ảnh kỳ lạ, đưa người xem vào một thế giới nhỏ bé nhưng đầy kịch tính, giống như một vở kịch trên sân khấu. Đúng như lời Oscar ở rạp hát đầu phim: “Thế giới ở đây nhỏ bé, thế giới ngoài kia to lớn. Nhưng thành công của rạp hát nhỏ bé này là tái hiện thế giới to lớn ngoài kia”. Trong đó, mỗi nhân vật theo thời gian đều cho thấy bên trong tâm hồn và sự yếu đuối của chính mình.

Những chi tiết kỳ lạ xuất hiện, nhưng không ai thấy lạc điệu hay khập khiễng. Đó là thế giới trong mắt một đứa trẻ. Ông chú Jacobi tìm cách giải thoát cho hai Fanny và Alexander, và sử dụng đến phép thuật. Trường đoạn trong ngôi nhà chất đầy đồ kỳ lạ của Jacobi mang đến sự hồi hộp, ma quái và bí ẩn, nhưng vẫn nằm trong tông chung của bộ phim. Alexander gặp gỡ người cháu kỳ lạ của Jacobi, với sức mạnh biến những điều tăm tối nhất trong suy nghĩ của cậu thành sự thật. Cậu bé giết chết Edvard với sự giúp đỡ đó.

Nữ diễn viên kỳ cựu Gunn Wallden trong vai Helena là người để lại ấn tượng mạnh mẽ nhất. Bà biết cách thể hiện nội tâm qua những cử chỉ nhỏ bé, đầy quyến rũ và thuyết phục. Đoạn đối thoại với ông Jacobi, người bạn tình lâu năm, cho thấy sự mượt mà trong diễn xuất và thể hiện mọi tâm tư sâu kín: hoài niệm về tuổi trẻ, nỗi sợ phai tàn, tình yêu thương và sự lo lắng cho các thành viên. Mỗi cảnh phim có bà xuất hiện là một sự thích thú. Trường đoạn trò chuyện giữa bà và hồn ma Oscar cũng đầy xúc động và đáng nhớ. Ewa Froling trong vai người mẹ Emilie xinh đẹp cứng cỏi, gương mặt gân guốc với ánh mắt xanh hút hồn, nhưng tràn đầy tình thương dành cho hai đứa trẻ, là người phụ nữ tiếp theo ghi dấu ấn trong phim.

Mỗi diễn viên khác trong phim đều có khoảnh khắc tỏa sáng riêng. Gustav là đoạn đối thoại bực dọc khi mẹ và vợ cùng trò chuyện về người tình Maj, một trường đoạn lạ lùng. Ngay cả Edvald, trước khi bị thiêu sống trong căn phòng, cũng đã thể hiện sự yếu đuối trong tâm hồn. Ông ta luôn nghĩ mọi người yêu mến mình, nhưng sự thật là mọi người ghét bỏ ông, và khiến Edvald đau đớn. Những ám ảnh quá khứ luôn dằn vặt ông ta. Mỗi nhân vật đều hiện lên rõ nét, không có ai mờ nhạt.

Dù vẫn giữ nguyên phong cách triết lý nặng nề, bài trừ tôn giáo (trong phim là sự tồn tại của Chúa) và thuyết hiện sinh, nhưng Fanny and Alexander nhẹ nhàng hơn hẳn các phim khác của Ingmar Bergman. Ông đã kể lại chính tuổi thơ của mình, và thể hiện tình yêu dành cho điện ảnh, trong bộ phim cuối cùng này. Gia đình Ekdhahl đầy tình yêu thương, chính là điều Ingmar mơ ước, khi sống chung với ông bố Đức Cha hà khắc ngày bé, mà ông thừa nhận không mấy yêu thương. Cảnh Alexander dùng chiếc đèn dầu để chiếu những hình ảnh lên tường, kể lại câu chuyện yêu thích, là sự khởi đầu cho niềm đam mê điện ảnh của Ingmar.

Cuối phim, khi Emilie trở về nhà và quyết định dựng một vở kịch mới, mang tên Dreams of Play (Vở kịch của những giấc mơ), Helena đã đọc một dòng kịch bản: “Mọi thứ đều có thể xảy ra. Một thứ đều thành hiện thực. Thời gian và không gian không hề tồn tại”. Hồn ma Edvarld trở về, xô ngã Alexander và nói rằng cậu sẽ không bao giờ thoát khỏi ông ta, là sự thật hay tưởng tượng? Và mọi thứ khác trong phim còn để lại những câu hỏi và dư âm khác. Nhưng không quan trọng. Alexander chìm vào giấc ngủ trong vòng tay Helena. Và đó là điện ảnh, không có gì khác ngoài hình ảnh và cảm xúc thuần túy, thế giới của Ingmar Bergman, nơi tất cả chỉ là một giấc mơ.

Tổng kết

Một trong những bộ phim đặc trưng cho phong cách, vừa là tuyên ngôn, vừa là tình yêu của Ingmar Bergman dành cho điện ảnh.
9.5

Xuất sắc

Quên mật khẩu

Đăng Ký