Her (2013) Không Có Nỗi Cô Đơn Hoàn Hảo

Bình Luận Phim Phim Đương Đại

Khi Theodore nói với Amy:

“Có phải anh như thế này, vì anh không đủ mạnh mẽ cho một mối quan hệ?”.

Tôi biết rằng đó là tôi.

Tôi là bản sao của Theodore, hoặc ngược lại. Xem Her đến lần thứ ba, mỗi lần xem bộ phim lại càng đau đớn và nặng nề hơn. Không chỉ là một về nỗi cô đơn trong thời đại công nghệ, “Her” nói về bản chất của những mối quan hệ, bản chất tình yêu, bản chất của sự chia ly dưới góc nhìn đầy trải nghiệm của Spike Jonze.

“Nàng” ở đây không chỉ là Samantha, hệ điều hành thông minh mà cây bút cô đơn Theodore (Joaquin Phoenix) mua về từ một buổi giới thiệu. Tôi không gọi anh là nhà văn, vì công việc viết lách của Theodore rất khác: viết những lá thư tay cho mọi người. Trong một tương lai gần, công nghệ phát triển đến mức mọi hoạt động giao tiếp gói gọn trong một thiết bị tai nghe nhỏ, thì khoảng cách giữa con người lại xa vời vợi. Họ phải cần đến những người làm dịch vụ bày tỏ cảm xúc cho mình. Theodore là một người viết giỏi, tinh tế, nhạy cảm, như lời anh bạn đồng nghiệp Paul nhận xét: “Anh có một nửa đàn ông và một nửa là phụ nữ”, nhưng đồng nghĩa với yếu đuối và lạc lõng.

Theodore đang cô đơn, không chỉ vì đang trong quá trình ly dị với người vợ cũ Catherine (Rooney Mara), mà như hầu hết mọi người ở thế giới ấy. Thế giới mà những khát khao, đụng chạm, được thay thế bằng lời nói và những cuộc mây mưa “ảo” chóng vánh và hụt hẫng. Thế giới nơi con người chỉ chăm chú vào các thiết bị hiện đại, luôn gặp rắc rối và bất ổn trong các mối quan hệ thật sự. Như Amy, bạn thân của Theodore, và người chồng của cô. Một thế giới nhỏ bé, khi Theodore, từ đầu đến cuối phim, chỉ giao tiếp với không đến 10 người, tính cả những người xa lạ. Một thế giới vừa lạ lẫm, vừa thân quen. Jonze chỉ tạo ra một phiên bản mở rộng của thế giới chúng ta đang sống, cách chúng ta phụ thuộc vào điện thoại thông minh hay Facebook, cách chúng ta giao tiếp xã hội, cách chúng ta thu mình. Một bức tranh tương lai và một lời cảnh báo.

Theodore tìm đến hệ điều hành OS1 như một sự an ủi, để có người trò chuyện. Hệ điều hành mang giọng nữ và tự đặt tên mình là “Samantha”. Phản ứng của Theodore khi cô cất tiếng, cũng là phản ứng của Spike Jonze hơn một thập kỷ trước. Ông tình cờ tìm đến trang Cleverbot, cung cấp dịch vụ trò chuyện với người máy thông minh. “Tôi nói, ‘này, xin chào!’, và nó đáp lại ‘này, bạn khỏe không?”, Jonze kể về khởi nguồn cho ý tưởng của “Her”. “Sau 20 giây, bạn bắt đầu biết cách nó hoạt động, và không còn ấn tượng thế nữa. Nhưng 20 giây đầu quả là kỳ diệu”. Samatha dĩ nhiên xuất sắc hơn Cleverbot, cô không chỉ được lập trình, mà còn có tư duy, học hỏi và đặc biệt nhất, có cảm xúc. Cô giống như một đứa trẻ sơ sinh, vừa kết bạn và chia sẻ cuộc sống với Theodore, vừa tự khám phá về bản thân mình và lớn lên.

Có một điều đáng tiếc khi xem Her, là không thể tách biệt được gương mặt và giọng nói của Scarlett Johansson trong tâm trí. Sẽ tuyệt vời hơn nếu Jonze giấu hẳn người lồng tiếng cho Samantha, như cách David Fincher đã làm với phim Se7en, để đảm bảo một trải nghiệm chân thực hơn. Nhưng tôi rất hiểu cảm giác đó, chỉ tiếp xúc với riêng giọng nói, chỉ dựa vào biểu cảm của thanh âm để đoán biết cảm xúc, và cùng sẻ chia mọi thứ trong cuộc sống vào mọi lúc. Đó là cách giao tiếp thuần khiết của tâm hồn, vàthật sự rất gần gũi. Nó khiến bộ phim trở nên đặc biệt hơn với tôi.

Nhưng Her không phải là một phim xuất sắc, bởi tài năng giữa hai vai trò biên kịch và đạo diễn của Spike Jonze là không tương xứng. Ông chịu ảnh hưởng nhiều bởi chất mộng mơ lãng đãng của Charlie Kaufman, và có những điểm riêng rất đặc biệt, nhưng chưa thể đạt đến độ hài hòa giữa hư và thực, giữa viễn tưởng và trái tim như tác giả của Eternal Sunshine. Her có cả những điểm mạnh và điểm yếu của Jonze: một bối cảnh được xây dựng tốt, thông điệp và tư duy sâu sắc, chất viễn tưởng phục vụ đủ mức để nói lên tình cảm, nhưng lại vụng về ở việc kết nối các trường đoạn và xây dựng sự liên kết. Điển hình là cảnh hẹn hò với Olivia Wilde. Her không có được sự đầy đặn của một phim dài, vẫn mang cảm giác của một phim ngắn. Bộ phim giống như tập hợp của rất nhiều phim ngắn xuất sắc, mỗi phim đều rất thấm, rất nặng, nhưng kết hợp lại thì không hoàn hảo. Cùng với nhịp phim đôi lúc khá hỗn loạn, khiến cảm xúc phim không được trọn vẹn. Đó là lý do Her, dù dường như là bộ phim dành riêng cho tôi trong thời điểm này, vẫn không thể chạm vào trái tim tôi theo cách Eternal Sunshine đã làm.

Nhưng bù lại, những cảm xúc riêng rẽ đó vẫn có chỗ đứng riêng. Như đã nói, “Her” không chỉ là Samantha, mà còn là những người phụ nữ trong cuộc đời Theodore. Khi chuyện trò với mỗi người, Theodore đều nói về những người còn lại, và đó vẫn là “cô ấy”. Anh yêu Samantha, tình yêu lạ lùng nhưng tinh khôi và thuần khiết của sự sẻ chia về tâm hồn, trong khi vẫn đau khổ với hình ảnh người vợ cũ Catherine trong tâm trí. Bên cạnh đó, Theodore tìm thấy sự đồng cảm từ Amy, một cô gái tự ti, đau khổ và yếu đuối hơn.

Jonze đã thành công trong việc diễn tả những cảm xúc rất thật của Theodore, và có lẽ rất thật với nhiều người khác, khiến Her trở thành một bộ phim rất đau đớn và tổn thương. Nó khiến trái tim tôi thắt lại ở rất nhiều cảnh, ngay cả ở lần xem thứ ba, dù không thể khóc. Tôi hơi ngạc nhiên rằng mình không rơi nước mắt ở một phim như thế này, nhưng hóa ra, nó đau đến mức không có chỗ cho nước mắt. Như những ký ức về người vợ cũ quẩn quanh trong đầu Theodore, hầu hết là những ký ức hạnh phúc, hiện ra xóa mờ đi hiện tại. Đó chính xác là cách chúng ta trải qua những cuộc chia ly, những ký ức hạnh phúc, chứ không phải đau khổ, mới khiến chúng ta khó chịu và day dứt nhất, và xé nát trái tim nhất. Lý do ly dị không được nhắc đến, nhưng dễ dàng đoán biết qua lời kể của Theodore và một cảnh xuất sắc của Rooney Mara. Cô đau khổ khi phải ký vào giấy ly dị, và giận dữ biết tin Theodore đang hẹn hò với một chiếc máy tính. Nhưng không phải vì “buồn” cho Theodore khi không thể xoay sở với cảm xúc thật, mà đau đớn vì không bằng một chiếc máy. Cô thất bại trong việc trở thành người mà Theodore kỳ vọng, thất bại ở cuộc hôn nhân, những gì anh không tìm thấy ở cô lại có thể tìm thấy ở một chiếc máy. Đó là điều khiến cô đau đớn.

Her nói về những mối quan hệ, và hoàn toàn không có chút viễn tưởng nào trong đó. Vẫn là những con người bình thường, cố gắng và thất bại trong việc hòa hợp với nhau, hiểu nhau, nương tựa vào nhau trong cuộc sống chung, cố gắng và thất bại trong việc hòa hợp giữa cái chung và cái riêng, giữa việc tìm hơi ấm, sự sẻ chia, và nỗi cô đơn vẫn luôn tồn tại và ngày càng lớn thêm giữa thế giới công nghệ. Họ gãy đổ và trầy xước trên con đường ấy, để rồi chạy trốn khỏi nhau. Với Theodore là sự sợ hãi trách nhiệm và những thử thách thực tế, như lời Catherine. Ngay cả với Samantha, anh vẫn tìm cách chạy trốn ngay sau đêm họ bên nhau, nói với cô rằng anh không muốn “cam kết” điều gì, vừa buồn cười vừa đáng thương. Theodore có thể “cam kết” gì với một người máy, khi cô ấy không có cơ thể, không thể chạm vào, không thể cưới?

Spike Jonze miêu tả tình yêu ở mức độ thuần khiết nhất, nhưng cũng ích kỷ nhất. Vì không có thân xác, nên Samantha không bắt Theodore phải lãnh những trách nhiệm và thử thách mà anh sợ hãi, điều khiến cuộc hôn nhân tan vỡ. Tình yêu giữa Theodore và Samantha, theo cách nào đó, là hoàn hảo. Con người có thể chỉ yêu một giọng nói không? Có chứ, tình yêu là gì ngoài sự sẻ chia của tâm hồn, ngoài việc ở bên nhau và xoa dịu những nỗi đau, nỗi cô đơn, hiểu nhau đến tận cùng và tận hưởng cuộc sống tươi đẹp này. Bên cạnh đó, còn tránh đi được những xung đột từ lối sống, thói quen, tính cách, thói xấu khi sống chung. Tình yêu vượt lên trên thể xác, “một sự điên rồ được xã hội chấp nhận”, như lời Amy. Hoàn hảo, nhưng thiếu đi thể xác, thì đó là một sự hoàn hảo bị méo mó. Tình yêu sẽ là gì khi không có sự đụng chạm, không có những tiếp xúc vật lý thông thường, cái nắm tay, sự ôm ấp, quan hệ, thiếu đi cả những giá trị đẹp đẽ và bình dị nhất, như cảm nhận cuộc sống cùng nhau, già đi cùng nhau, chăm sóc lẫn nhau, những điều không thể thay thế, đó là điều khiến tình yêu trọn vẹn. Giống như lời Samantha nói với Theodore, “em là của anh và không là của anh”, tình yêu là thật và không là thật. Jonze biến tình yêu thành một điều bất khả.

Nhất là khi con người ngày một xa nhau hơn. Bởi công nghệ hiện đại, như thế giới của Her, ngập đầy những thiết bị kết nối nhưng thiếu hụt sự liên kết. Con người, trong những hình ảnh biểu tượng và rất có chủ ý ngập đầy trong phim, bị con cú đáng sợ đại diện cho những thế lực vô hình chộp lấy, không thể trốn thoát. Mỗi người đều là một cậu bé ngoài hành tinh, lạc lõng và cô độc ở hành tinh lạ, cố gắng tìm phi thuyền thoát ra trong vô vọng. Khoảng cách giữa những tâm hồn trở thành khoảng cách từ trái đất đến mặt trăng trong bản “The moon song”, không thể san lấp. Thông điệp chủ đạo của Her là tan vỡ, tông màu chủ đạo của Her là cô đơn. Khó có sự kết hợp nào khiến người ta lạnh giá như thế.

Nhưng đây không phải là bộ phim khiến người xem phải đóng băng. Len lỏi trong từng cảnh phim, trong từng câu nói, vẫn là hi vọng. Giữa những khổ đau, nước mắt và chia ly, vẫn còn đó những điều đẹp đẽ. Như ánh mắt dịu dàng của một người đàn ông nhìn cô gái mới quen, khi ở bên cạnh cô và những đứa con. Những người mà Theodore viết thư, dù phải nhờ đến người khác diễn tả cảm xúc, nhưng vẫn là dấu hiệu của sự quan tâm, dấu hiệu hiện diện của những mối liên hệ trong đời. Một công ty in ấn nhỏ bé ở đâu đó, vẫn in những quyển sách hiếm hoi giữa thời đại máy tính, hai vợ chồng già đều khóc vì những lá thư. Cả Theodore đã thật sự yêu cuộc sống này và tận hưởng nó, và ngắm nhìn nó như một đứa trẻ, ở bãi biển, công viên, trên những tầng cao, nhờ Samantha. Xen lẫn giữa khổ đau, vẫn là niềm vui, niềm hạnh phúc. Thế giới này vẫn tàn nhẫn, và vẫn tươi đẹp. Khi con người học cách chấp nhận tất cả, điều ở lại, như những lời Theodore gửi đến Catherine, là tình yêu.

Tôi tin rằng, đến một lúc nào đó, trải qua đủ khổ đau, mỗi người đều sẽ nhận ra điều Theodore đã hiểu. Chúng ta gặp gỡ, chúng ta chia ly, có thể chúng ta sẽ không gặp lại nhau nữa, nhưng không có nghĩa chưa từng tồn tại. Tôi cảm nhận rất rõ rằng, mỗi tình yêu, mỗi con người từng hiện diện, từng gần gũi, từng dành thời gian bên nhau, đều trở thành một phần của chính ta và giúp hình thành bản thân mỗi người của ngày hôm nay. Trên con đường trưởng thành, và cả già đi, mỗi người là tập hợp của rất nhiều người khác, và là một phần của rất nhiều người khác, điều đó không đẹp đẽ sao? Có nghĩa là, cũng giống như không có tình yêu hoàn hảo, sẽ không có nỗi cô đơn hoàn hảo. Chúng ta cô đơn và chúng ta không hề cô đơn.

Tôi rất thích màn trình diễn của dàn diễn viên trong Her. Dù xuất hiện ít hay nhiều, họ đều rất xuất sắc và để lại dấu ấn. Joaquin Phoenix chưa bao giờ mong manh và giàu xúc cảm đến thế, ông khiến Theodore trở nên trong suốt, đến mức người xem dễ dàng nhìn thấu tình cảm và nỗi đau bên trong. Rooney Mara, khiến tôi lạ lẫm vì luôn để sẵn hình tượng “Cô gái với hình xăm rồng” trong đầu, nữ tính và xinh đẹp, cũng như thể hiện rất tuyệt vời trong cảnh quan trọng. Nhưng người khiến tôi yêu thích nhất là Amy Adams. Amy thể hiện sự đau khổ và mệt mỏi rất thật, đôi mắt mở to hơi sợ sệt, trong một hình tượng tự ti và nhút nhát. Amy nhỏ bé. Nhưng cô cũng là người dũng cảm nhất, cảnh phim cô nói rằng chỉ muốn tận hưởng niềm vui, vừa đáng thương vừa đáng ngưỡng mộ, tôi đã xem đi xem lại rất nhiều lần. Tôi muốn ôm cô vào lòng ngay lúc ấy. Tôi yêu vai diễn của cô trong Her nhiều hơn đề cử Oscar với “American Hustle” rất nhiều. Về mặt hình ảnh, Her vừa là một sự tiến bộ, vừa mang đậm chất Spike Jonze nhất, với những khung hình và ánh sáng tuyệt đẹp, đầy mộng mơ, nhưng được tiết chế để không tạo cảm giác huyễn hoặc quá đà. Nhất là những cảnh hồi tưởng của Theodore.

Dù còn vài điểm yếu, nhưng Her vẫn là một trong những phim hay nhất và đáng xem nhất trong năm 2013. Giống như những lá thư của Theodore, bất kỳ ai cũng sẽ nhìn thấy mình trong đó. Đặc biệt là những kẻ cô đơn.

Tổng kết

Dành cho những tâm hồn cô đơn nhưng không bao giờ từ bỏ yêu thương.
8.5

Hay

Quên mật khẩu

Đăng Ký