Hereditary: Di Truyền – Phân Tích Phim

35mm Chọn Bình Luận Phim Phim Chiếu Rạp Phim Xuất Sắc
10

Hoàn Hảo

9.5

Điểm bạn đọc

Thay vì bình luận, lần này tôi sẽ phân tích bộ phim kinh dị đáng xem nhất năm 2018: Hereditary. Thỉnh thoảng tôi sẽ làm cách này với những phim thật sự cần phân tích. Nghĩa là những phim có chất lượng và độ phức tạp vượt trội, cũng như nhiều chi tiết nhỏ đáng giá ẩn giấu.

Trước khi bắt đầu, chúng ta cần làm rõ một chút sự khác biệt giữa bình luận và phân tích. Theo tôi, bình luận phim là chỉ ra cái hay, cái dở của phim, dựa theo kinh nghiệm của người viết, còn phân tích phim là mổ xẻ từng yếu tố của bộ phim để làm lộ ra nội dung cũng như thông điệp của phim.

Mỗi cách làm có một cái khó riêng. Với bình luận cần súc tích và thuyết phục, còn phân tích sẽ tốn thời gian cũng như thao tác hơn. Bình luận có thể đủ các ý cần nói, vì là chủ quan, còn phân tích chắc chắn sẽ không bao giờ đủ. Những gì có thể rút ra từ một tác phẩm, đặc biệt là tác phẩm chất lượng cao, là vô vàn.

Dù vậy, phân tích có thể kích thích tranh luận và trao đổi, từ đó có thêm nhiều góc nhìn và phát hiện mới. Từ đó, hiểu biết về tác phẩm trở nên đủ đầy và hoàn thiện hơn. Vì vậy, nếu có thể, rất mong các bạn cùng thưởng thức bộ phim và tham gia cùng tôi.

Các bài phân tích sẽ chống chỉ định với người chưa xem phim, vì spoilers đến tận cũng là dĩ nhiên. Nếu chưa xem phim, các bạn nên dừng đọc ở đây.

Tóm tắt cốt truyện Hereditary

Chuyện phim kể gia đình Graham gồm bốn người bắt đầu gặp phải những bất hạnh khủng khiếp sau khi bà ngoại qua đời. “Hereditary” nghĩa là “sự di truyền”, ở đây mang tính huyết thống. Do đó, ngoài ông bố Steve (Gabriel Byrne), ba người còn lại là bà mẹ Annie (Toni Collette), con trai cả Peter (Alex Wolff) và Charlie (Milly Shapiro) trực tiếp ảnh hưởng từ bà ngoại Ellen (tôi không tìm thấy tên diễn viên).

Sự di truyền đó, như được tiết lộ ở cuối phim, là nghi thức đón quỉ Paimon, một trong 8 quỉ vương ở địa ngục, nhập vào thân xác Peter. Ellen là chủ của giáo phái phục sinh quỉ Paimon. Bà ta muốn bắt Peter ngay từ đầu, nhưng thất bại bởi sự bảo vệ của Annie. Do đó, Ellen đành cho quỉ Paimon nhập vào thân xác Charlie và từng bước một “sửa sai”.

Kết phim là cả gia đình Granham đều chết. Peter trở thành Paimon. Cả bộ phim là quá trình dẫn đến điều đó. Nội dung này khá giống với The Witch (2015), đều là về sự chiến thắng của quỉ dữ trước con người, lợi dụng nỗi đau và sự yếu đuối của họ.

Các diễn viên đều có những nét đặc biệt, vừa ấn tượng, vừa gây khó chịu cho người xem ở tiềm thức, trừ ông bố do Gabriel Byrne thủ vai. Toni Collette thì khỏi phải nói, với biểu cảm gương mặt bạn sẽ được thưởng thức. Alex Wolff có mái tóc hói cao, da ngăm đen như người Ấn, lông mày rậm và đặc biệt, một nốt ruồi to trên má. Cô bé Milly Shapiro thì là chiếc mũi.

MỞ ĐẦU PHIM

Hereditary mở đầu bằng cảnh quay ngôi nhà trên cây của Charlie, nơi diễn ra các sự kiện quan trọng sau này. Góc máy lia vào nơi làm việc của Annie, vốn là một nghệ nhân chế tạo các ngôi nhà mô hình. Đây là loại mô hình rất được ưa chuộng ở phương Tây, giá rất mắc, chủ yếu vì sự chi tiết và dụng công của nghệ nhân. Một kiểu tác phẩm nghệ thuật.

Ngoài các thành viên là người, gia đình Graham còn có nuôi một chú chó. Chú chó cũng tính là một thành viên, do đó, số phận của nó cũng không khác gì những người còn lại.

Sau khi đánh thức Peter và Charlie (ngủ trong ngôi nhà cây), cả gia đình đi đến nhà tang lễ. Annie có một bài nói chuyện về người mẹ của mình. Cô tỏ ra ngạc nhiên khi thấy nhiều người lạ mặt đến dự, thực chất là các thành viên giáo phái phục sinh Paimon.

Cổ Annie có đeo dây chuyền có biểu tượng Paimon, một di vật mà Ellen truyền lại. Đây là lần xuất hiện đầu tiên của biểu tượng này. Nằm trong quan tài, bà Ellen cũng đeo một phiên bản nhỏ hơn của nó. Một shot cận cảnh cho thấy rõ điều này.

Dây chuyền của Annie

Dây chuyền của Ellen

Ngay sau khi nhìn thấy sợi dây chuyền, Charlie quay lại nhìn thấy một người đàn ông đang cười với mình. Ông ta sẽ xuất hiện trở lại ở cuối phim, một thành viên của giáo phái.

Charlie bắt đầu phát ra tiếng tặc lưỡi, âm thanh sẽ ám ảnh cả gia đình.

Một người phụ nữ, nhiều khả năng là Joan – người sẽ tiếp cận Annie, bôi một thứ gì đó lên miệng Ellen. Tôi vẫn chưa rõ nó là gì, có thể là nước thánh của riêng giáo phái này. Hoặc chỉ đơn giản là một hành động của người Kito giáo với người đã mất, giống người Việt đặt đồng tiền vào miệng. “Khởi thủy là lời nói.” 

Charlie ăn sô cô là, và được nhắc nhở không được ăn đậu phộng – thứ sẽ khiến cô bé bị dị ứng.

TRỞ VỀ NHÀ

Annie hỏi rằng cô có nên tỏ ra buồn bã hơn trong buổi lễ hơn hay không, cho thấy cảm xúc phức tạp với người mẹ của mình. Cô lao vào làm việc với mô hình để chuẩn bị cho triển lãm. Các mô hình trong phim đều lấy từ các sự kiện trong đời Annie. Cảnh đầu tiên là bà Ellen đang nằm trong bệnh viện, sự kiện mới xảy ra gần đây. 

Trong căn phòng của Charlie, chúng ta thấy một mô hình khác, là hình nhân một người đội vương miện. Đó chính là quỉ Paimon. Hình nhân này ở cuối phim trở thành tượng hiện thân của bà ngoại Ellen. Xung quanh là 4 hình nhân khác (1 cái đang làm dở), tượng trưng cho các thành viên gia đình. Tổng cộng có 5 cái.

Charlie tiết lộ rằng lúc bé bà muốn cô bé là con trai. Đó chính là dự định để quỉ Paimon nhập vào Charlie, thay vì Peter – người Ellen không đụng đến được. Xui xẻo rằng Charlie là con gái. Charlie cũng tự hỏi ai sẽ chăm sóc tiếp cho nó, bởi chỉ có Ellen biết nó là quỉ. Khi góc quay trở lại chiếc bàn, chúng ta thấy rõ hơn có một con chim cụt đầu, báo hiệu số phận đang chờ Charlie và các thành viên khác của gia đình Graham.

Annie trở về phòng và xem các món đồ trong thùng “đồ của mẹ”. Ngoài tập ảnh, cô tìm thấy một quyển sách bìa vàng có chữ “Note on Spiritualism” (Ghi chú về chủ nghĩa tâm linh). Ở trang đầu có kẹp một lá thư bà Ellen gửi đến cô, nói rằng những hi sinh của họ sẽ không thấm vào đâu so với phần thưởng nhận được.

Ngay lúc đó thì Annie nhìn thấy hồn ma của Ellen. Sợ hãi, Annie bỏ đi. Trước đó, cô tiến lại và quay ngược mô hình bà Ellen xin cùng cho Peter bú. Một sự kiện quá khứ khác. Đó cũng có thể là Charlie, nhưng Peter thì hợp lí hơn vì cậu không xuất hiện ở đây. Và Annie vẫn giành lấy quyền cho con bú, chứ không nhường như với Charlie.

NHỮNG NGÀY TIẾP THEO

Ở lớp học, Charlie tiếp tục lắp ghép mô hình. Một con chim bay đập đầu vào cửa sổ và chết. Đó là tiếng gõ cửa đầu tiên của định mệnh. Charlie lấy chiếc kéo trong phòng và cắt đầu con chim, chi tiết này liên kết với việc cô bé bị tai nạn mất đầu trên đường sau đó.

Cô bé cũng nhìn thấy một thành viên giáo phái đang mỉm cười với mình. Người phụ nữ này sẽ xuất hiện trở lại ở cuối phim, trên tầng áp mái.

Vẫn ở lớp học, anh trai Pete đang ở trong giờ văn học. Thầy giáo đang giảng về các vở bi kịch Hi Lạp, nói về Heracles, hay Hercules, vị anh hùng chết do bị bắn vào gót chân. Câu hỏi đặt ra là thế nào bi kịch hơn: Nhân vật tự tạo ra số phận bi thảm của họ, khi phớt lờ những dấu hiệu, hay số phận ấy đã được sắp đặt sẵn, bất kể thế nào đi nữa. Rõ ràng liên hệ đến gia đình Graham, những người không thể điều khiển được số phận của họ.

Trên bảng có dòng chữ “Escaping Fate” (Thoát khỏi số phận). Trước đó, Peter nhìn vào mông cô bạn gái chung lớp, khởi đầu cho tội lỗi của cậu. Trả lời cho câu hỏi, một bạn trong lớp nói rằng nhân vật không thể tránh được số phận, giống như những con tốt trong guồng máy, chính là kết thúc của bộ phim này. Bất kể họ có để ý đến những dấu hiệu hay không.

Ở nhà, Annie nhận thấy cánh cửa phòng bà Ellen mở ra, cho thấy có người đã đột nhập vào. Chính là các thành viên giáo phái đã đào xác của Ellen và đặt lên gác mái. Ngay sau đó, ông bố nhận được cuộc gọi từ nghĩa trang thông báo xác Ellen đã mất. Ông giấu vợ vì lo lắng.

Đây là một trong rất nhiều lần các thành viên nhà Graham che giấu sự thật lẫn nhau, dẫn đến sự yếu đuối trong mối liên hệ, điểm yếu bị quỉ Paimon khai thác. Họ vẫn yêu thương nhau, nhưng không hề tin nhau. Ngay sau đó là một lời nói dối khác: Annie đến với nhóm hỗ trợ nhưng lại nói với chồng mình đi xem phim.

Trong nhóm hỗ trợ, có một chiếc ghế bị trống. Người ngồi ngoài cùng bên trái là Joan, sẽ tiếp cận Annie sau đó. Trong bức hình này cũng có các thành viên thuộc giáo phái của Ellen, sẽ xuất hiện ở cuối phim, như người đàn ông mập ở góc phải. Tại đây, Annie kể về người bố tự nhịn đói cho đến chết, và anh trai tự tử khi bị Ellen “nhét người khác vào mình”. Như vậy, trước đó Ellen đã muốn hồi sinh Paimon vào thân xác anh trai, nhưng thất bại.

Peter nhận được lời mời đến bữa tiệc, còn Charlie đang gắn chiếc đầu chim vào hình nhân. Cô bé bị một luồng sáng hấp dẫn chạy ra đồng, và nhìn thấy người bà ngồi cạnh đống lửa đang cháy. Đống lửa báo hiệu cho việc hỏa thiêu sẽ xảy đến với ông bố. Còn luồng sáng sau này sẽ nhập vào Peter, có thể xem như dấu hiệu linh hồn của Paimon.

Trong khi đó, Annie nhận được email thúc ép công việc. Đó là nguyên nhân cô muốn “tống khứ” cả Peter lẫn Charlie đi, để được tập trung. Một sự vô trách nhiệm phải trả giá đắt. Hãy chú ý đến những lần xuất hiện của các sticker này, tôi sẽ giải thích sau. Ngay sau đó, cô đã ép Peter phải dẫn Charlie đi cùng.

Hai đứa trẻ đi ngang qua một cây cột có hình ảnh biểu tượng của Paimon. Tai nạn của Charlie đã được sắp xếp sẵn.

CÁI CHẾT CỦA CHARLIE

Trong khi hai đứa trẻ đến bữa tiệc, ở nhà Annie đã sắp xếp thêm một mô hình về người mẹ xuất hiện ở cửa phòng 2 vợ chồng, một trong những kí ức của cô.

Ở bữa tiệc, Peter theo cô bạn gái vào hút cần. Trong khi Charlie ăn phải sô cô la có đậu phộng và bị dị ứng. Peter nhận được cuộc gọi của mẹ nhưng không bắt máy. Nếu cậu nhấc máy mọi thứ có lẽ đã khác. Đây chính là một trong nhiều tình huống mà lựa chọn của mỗi thành viên trong gia đình có thể thay đổi số phận của họ. Nhưng họ LUÔN chọn theo cách Paimon mong muốn, bởi vì họ không TIN nhau.

Charlie bị khó thở và Peter lại xe đưa cô bé đến bệnh viện. Tai nạn xảy ra khi Peter cố tránh một con hươu nằm giữa đường còn Charlie thò đầu ra khỏi xe để thở. Ngay cả chiếc sừng cũng có hình dáng quái lạ, như những ngón tay xương xẩu đang vồ lầy thứ gì đó, chính là tính mạng Charlie.

Charlie mất đầu khi tông vào cây cột có chứa biểu tượng. Peter không dám nhìn, mà lái thẳng xe về nhà, trèo lên giường nằm. Sáng hôm sau, Annie nhìn thấy cái xác không đầu của Charlie trên xe, cảnh này không được thể hiện mà chỉ qua tiếng la hét. Ngay sau đó, người xem được thấy cái đầu lúc nhúc kiến bò của Annie trên đường.

Nói thêm một chút về cảnh phim này: Cảnh tuyệt nhất trong phim. Ngoài việc đạo diễn/bên kịch xử lí cut-to-cut đầy sức mạnh, anh còn tỏ ra hiểu rõ về tâm lí con người. Tôi có vào trang Roger Ebert đọc review và thấy vài bình luận nói rằng việc Peter lái xe về nhà là không logic. Vì sao cậu không chạy đến đồn cảnh sát hay gọi cho bố mẹ?

Chính xác, hành động của Peter lúc ấy là hoàn toàn logic và chân thật. Đó là điều người ta sẽ làm khi ở vào trạng thái sốc tâm lí. Tôi đồng cảm cực kì mạnh với cảnh phim này, vì nó từng xảy ra với mình. Ngày còn bé, tôi từng chứng kiến một người bạn bị xe du lịch tông ngay trước mắt mình, trong khi chúng tôi đang trên đường đến tiệm truyện tranh. Tôi đã làm gì? Không khóc lóc, không sợ hãi, tôi đã đi tiếp đến tiệm truyện tranh, đọc hết quyển này đến quyển khác, cho đến khi mẹ lôi về vài giờ sau đó. Khi ấy, tôi mới òa khóc nức nở.

Lúc đó, tâm trí tôi rơi vào một trạng thái giống như khúc gỗ hay hòn đá, trống rỗng. Và trong sâu thẳm, tôi tin rằng chuyện ấy không thể nào xảy ra được, chỉ là một giấc mơ. Tương tự như Peter.

Sáng hôm sau, Annie phát hiện ra xác con gái. Cô khóc lóc trong một tư thế giống như quì lạy, mà cô sẽ lặp lại ở cuối phim, trong trạng thái không đầu. Đây là thời điểm Annie bước vào hành trình bị thuần phục bởi chúa quỉ Paimon, sa vào tà ác.

SAU ĐÁM TANG

Bắt đầu từ lúc này, Annie bắt đầu lui tới ngôi nhà cây của Charlie. Dòng chữ “zazas” xuất hiện trên tường, có lẽ do Annie ghi lên trong lúc mộng du, hoặc các thành viên giáo phái của Ellen. Chữ này là một phần của câu thần chú “Zazas Zazas Nasatanada Zazas” để triệu hồi quỉ. Cùng với các dòng thần chú khác, ngôi nhà của gia đình Graham trở thành một bàn cầu cơ lớn.

Steve tìm thấy quyển sổ của Charlie và nhìn thấy hình vẽ cái đầu chim đội vương miện. Một hình ảnh gợi mở, bởi Charlie sống ở nhà cây + đầu chim+ vương miện, đều chỉ ra rằng Charlie chính là Paimon.

 

Trong lớp học, Peter bắt đầu nhìn thấy ảo giác về Charlie, như nhìn thấy chiếc kính chiếu hậu và cảm thấy bị dị ứng khi đang tụ tập hút thuốc cùng đám bạn. Charlie, hay Paimon đã bắt đầu quá trình nhập vào Peter.

Annie tìm đến hội chia sẻ nhưng không vào, và Joan tiếp cận cô. Joan nói rằng đã nhận ra cô từ vài tháng trước. ỞJoan nói rằng con trai và cháu trai cô ta chết đuối 4 tháng trước. Bằng cách tỏ ra đồng cảnh ngộ, Joan đã chiếm được lòng tin của Annie.

Trở về nhà, Steve hỏi Annie đi đâu. Một lần nữa, cô nói dối là ở rạp phim. Từ lúc này, Annie không thể ngủ ở nơi nào khác ngoài nhà cây, nơi cô từng bước bị thao túng. Trong cuộc đối thoại, Steve lặp lại câu nói đã nói với Charlie ở đầu phim, về chuyện “lạnh cóng” ở nhà cây. Trong phòng, Peter bắt đầu nghe thấy tiếng tặc lưỡi của Charlie.

Trong số những lá thư gửi đến nhà Graham, có một tấm vé mời đến buổi diễn thuyết tâm linh của Suzanne Barlowe. Đây là một trong những nỗ lực của giáo phái Ellen để giúp Annie biết về cách gọi hồn. Joan có nhắc đến sau này, với chi tiết “hãy gọi những kẻ hoài nghi đến đây”.

Annie bắt đầu viết những kí tự lạ vào mô hình của mình. Lần này là “Satony”, một từ được dùng trong lễ gọi hồn. Chứng tỏ rằng cô chính là người viết nên chúng.

Annie liếc nhìn sticker xanh, và làm đổ lọ sơn vào tấm giấy ghi số điện thoại của Joan. Cô quyết định tìm đến bà ta.

Trước cửa nhà là tấm thảm có chữ “Joanie”, giống như bà Ellen từng thêu cho gia đình Annie sẽ xuất hiện ở đoạn cuối. Càng chứng tỏ Ellen và Joan có liên hệ.

Annie kể lại việc chứng kiến thi thể con gái. Cô cũng lấy ra vật thể lạ từ tách trà của Joan, tôi vẫn chưa biết nó là gì, có vẻ giống biểu tượng Paimon thu nhỏ. Annie kể tiếp về chứng mộng du đã suýt nữa giết chết các con trong quá khứ.

Ở nhà, Annie bắt đầu làm mô hình về cái chết của Charlie, một hình thức đổ lỗi cho coi trai. Sự tà ác đã xâm lấn linh hồn cô.

Trong bữa ăn, Annie xả hết tức giận và mặt cả nhà, nói rằng không ai chịu trách nhiệm cho việc họ làm. Great acting skill, by the way. Hãy nhìn biểu cảm gương mặt và nghe cách nhấn nhá giọng của Toni Collete. Peter đáp lại rằng chính cô cũng như thế. Mối quan hệ mẹ con đã chuyển sang hận thù.

Biểu cảm hận thù của Toni Collette

Cảnh Annie rời đi dùng một thủ pháp quen thuộc là đi từ phải sang trái, gây khó chịu về mặt thị giác cho người xem. Cô cũng chính thức rời bỏ chồng và con trai của mình từ đây.

ANNIE GỌI HỒN CHARLIE

Annie gặp lại Joan và được bà ta mời về nhà cho buổi gọi hồn. Trước đó, Joan nói rằng bà ta được mời đến một buổi gọi hồn “mở”, mời về những người hay hoài nghi như các nhà khoa học. Đây chính là tờ rơi xuất hiện trong hộp thư nhà Annie. Khi Annie không đến buổi trò chuyện, Joan sẽ tiếp cận. Ngoài đây, đây có thể là cách mà giáo phái này lôi kéo thêm thành viên, bằng cách cho họ chứng kiến các trò ma thuật.

Joan kéo Annie về nhà và thực hiện gọi hồn cháu trai, Loius. Choáng váng, Annie bỏ ra về, nhưng Joan đã kịp nhét vào tay cô hướng dẫn gọi hồn.

Trở về nhà, Annie bị mộng du và nhìn thấy Peter chết với đám kiến bò trên mặt. Chính cô cũng cầm diêm muốn giết chết con trai. Một giấc mơ trong giấc mơ, và Annie tiết lộ cô không hề muốn sinh ra Peter, và đã tìm mọi cách để làm sẩy thai ngày trước. Chính Ellen đã ép Annie phải sinh ra Peter cho Paimon. Sin of a mother. Tuy nhiên, trong thực tế, Annie chưa bao giờ thú tội, kể cả sau khi thức giấc. Cô không thành thật một lần nào, trong bộ phim này.

Ngay sau đó, Annie đã gọi cả Steve và Peter thức dậy cho lễ gọi hồn. Trước lúc này, mọi thứ xảy ra chỉ là ảo giác. Con quỉ không có cách nào vào một gia đình nếu không được họ cho phép. Từ giây phút này, nó đã có thể làm hại mọi người trong nhà Graham với đầy đủ quyền lực. Charlie, hay Paimon cũng nhập hồn vào Annie. Nếu lắng nghe kĩ, tiếng khàn khàn trước khi nhập có âm sắc của đàn ông. Đó là Paimon.

SAU NHẬP HỒN

Ở lớp học, Peter bắt đầu nhìn thấy ánh sáng xanh (trước đó cậu không thấy). Ngay sau đó, cậu nhìn thấy chính mình đang cười trong gương.

Ở nhà, Annie nhận được cuộc gọi từ Steve nói rằng ông vừa nhận được cuộc gọi hoảng loạn của Peter. Steve trách móc Annie về chuyện đã gọi linh hồn báo thù về ám con trai. Steve cũng không còn trong sáng.

Sau đó, Annie nhận được cuộc gọi từ những người tổ chức triển lãm. Cảm thấy tức giận, Annie đập phá hết các mô hình đang làm. Thế giới thu nhỏ, và cả thế giới thật của cô đã vỡ vụn, hoặc, đã hòa làm một.

Một chiếc ghế ở giữa? Là buổi gọi hồn của giáo phái?

Steve về nhà và nhìn thấy mô hình Peter bị mất đầu. Tức giận, Steve không ngủ trong phòng của vợ chồng mà ra sofa. Mối liên hệ giữa ông và Annie bị đứt gãy.

Annie vào phòng Charlie và nhìn thấy quyển sổ tự hiện ra những hình vẽ, là hình Peter với mắt bị đánh dấu chéo. Peter nhìn thấy Charlie trong phòng và bị tay ai đó cố lấy đầu mình. Trước đó là cảnh gợi mở về phòng áp mái, nơi đang chứa xác của Ellen.

Annie cố đốt quyển sổ nhưng lửa bắt vào cánh tay cô. Khi dập lửa, cô nghĩ rằng mình sẽ chết theo quyển sổ. Một mánh lừa của quỉ Paimon.

Sáng hôm sau, Annie tìm đến nhà Joan. Góc máy lia đi cho thấy bàn cầu cơ với tấm hình Peter đặt trong hình tam giác, trong một nghi thức nhập hồn. Xung quanh là các hình nhân tương tự với các mà Charlie thường làm. Có cả đầu của các con thú nhỏ như chuột, sóc, thỏ. Đầu của con chim đội vương miện nằm trên đầu hình nhân.

Ở trường, Joan đã tìm đến chỗ Peter và bắt đầu gọi hồn Paimon, bắt đầu bằng từ “Aparagon”. Joan buộc Peter phải thoát ra khỏi thân xác.

Về nhà, Annie tìm trong đồ cũ của mẹ và tìm thấy quyển sổ với biểu tượng của quỉ Paimon in phía trên. Trong quyển sổ này và các quyển khác là những kí tự và hình vẽ lạ lùng, miêu tả nghi thức mời Paimon. Quỉ Paimon là “con quỉ của lừa dối” (King of Mischief). Những kẻ nào thờ phụng Paimon sẽ được cho của cải.

Trong một album ảnh, Annie tìm thấy những bức ảnh mẹ mình chụp chung các thành viên giáo phái hồi sinh Paimon. Có Joan trong đó, ngay từ lúc bà ta còn trẻ. Một bức chỉ ra “của cải cho kẻ gọi hồn”, những đồng tiền vàng rơi trên đầu Ellen.

Bức hình của cả gia đình cũng được đính vào. Họ là những mục tiêu đã được chọn sẵn.

Ở trường học, luồng ánh sáng tiếp cận Peter, bắt đầu cho lễ nhập hồn thực sự. Trong khi ở nhà, ông Steve trong khi viết mail về tình trạng của Annie thì nhận được ảnh của bên tang lễ về việc bảo hiểm cho ngôi mộ bị xới lên của Ellen.

Annie tìm thấy phòng áp mái, phát hiện ra xác Ellen không đầu ở đó, cả biểu tượng của Paimon. Trong khi tại trường học, Peter bị nhập hồn và đập đầu vào bàn. Trước đó, trên tấm bảng là dòng chữ “Punishment Brings Wisdom” (Hình phạt dẫn đến thông tuệ). Thầy giáo đang giảng về Iphigenia, nàng công chúa đã bị cha hiến tế cho các vị thần đổi lấy những ngọn gió thuận chiều trên đường đến thành Troy. Cũng là một nạn nhân của số phận.

Steve đón Peter về nhà. Annie nói cho ông biết về cái xác của Ellen. Steve nghi ngờ rằng chính Annie đã đào cái xác và là người đứng sau tất cả mọi chuyện. Có một động tác gạt tay của Steve khỏi Annie. Không còn niềm tin nào giữa hai người. Đây là lúc gia đình Graham yếu nhất và quỉ Paimon mạnh mẽ nhất.

Ánh mắt của sự nghi ngờ

Annie cố gắng thuyết phục Steve đốt quyển sổ, như vậy cả quỉ Paimon và cô đều chết. Nhưng Steve không tin. Annie tự mình quăng quyển sổ vào lò sưởi và Steve bị hỏa thiêu. Dễ hiểu nhất là Paimon đã lừa Annie từ đầu, khiến cô nghĩ rằng mình là kẻ hi sinh. Tuy nhiên, tôi lại cho rằng con quỉ không nói dối ở đây. Nếu Steve đốt quyển sổ, nó sẽ chết. Vấn đề là Steve phải làm, một biểu hiện lòng tin giữa hai vợ chồng, điều không còn nữa. Chính tay Annie đã giết Steve.

Đúng lúc đó, một luồng sáng xanh chạy nhanh qua người Annie. Cô bị nhập hồn.

Ánh sáng xanh trên trán Annie

LỄ NHẬP HỒN VÀ CÁI KẾT

Peter thức giấc. Căn nhà cây sáng đèn, và sau đó là một luồng sáng khác phát lên. Có thể là ánh sáng đèn xe của các thành viên giáo phái, đã đến để đón chào Paimon hồi sinh. Peter ra phòng khách, phát hiện cái xác bị thiêu của bố và mẹ (giờ đã bị nhập) đang bò trườn trên trần nhà. Ở trong cánh cửa, cậu nhìn thấy người đàn ông trần truồng, là kẻ đã cười với Charle ở đám tang.

Annie đuổi Peter, đẩy cậu chạy lên phòng áp mái. Ở đó, Peter thấy những ngọn nến đã thắp trong nghi lễ. Có một bức ảnh Peter bị chọc mắt.  Dọc theo bức tường là các thành viên trần truồng khác của giáo phái. Peter cố lừa dối mình rằng đây là một giấc mơ, và muốn thức giấc, giống như lần trước ở cái chết của Charlie.

Nhưng không có cơn ác mộng nào để thức giấc. Ngước lên, Peter thấy mẹ mình đang tự cắt đầu bằng sợi chỉ. Trong góc tường là các thành viên giáo phái, bao gồm người phụ nữ đã vẫy tay với Charlie ở đầu phim (bên trái).

Peter nhảy khỏi cửa sổ, rơi xuống đất. Một bóng đen in lên nền đất, bay ra khỏi khung hình, chính là xác Ellen. Ánh sáng xanh giờ trở thành một đốm sáng, nhập vào lưng Peter. Nghi lễ đã hoàn thành. Peter thức dậy, nhìn lên, thấy cái xác không đầu của Annie bay là là lên ngôi nhà cây. Con chó, thành viên cuối cùng của gia đình Graham, cũng đã chết, mất đầu.

Trên đường lên nhà cây, Peter nhìn thấy các thành viên khác của giáo phái đứng hai bên như xếp hàng chào đón. Cậu trèo lên nhà cây, nơi các thành viên còn lại đã quì lạy sẵn.

Trong góc là hình nhân cỡ lớn với cái đầu của Charlie. Giữa ngực là biểu tượng của Paimon, cầm cây gậy có đầu là các ngón tay đang chỉ. Bên cạnh là cái lồng chim với chú chim còn sống, biểu tượng cho sự cầm tù của gia đình Graham ngay từ đầu. Ngay dưới chân hình nhân, gần nhất với huyết thống, là cái xác không đầu của Annie, kế bên là cái xác của Ellen. Họ giờ đều đã là thành viên giáo phái thờ quỉ.

Khi Steve quay lại, ở hàng đầu những kẻ quì lạy là Joan. Trên tường có treo bức hình được dùng trong đám tang của Ellen, ghi “Nữ hoàng Leigh”.

Joan, người đóng vai trò quan trọng nhất trong giáo phái

Joan đội vương miện cho Peter. Với chiếc mũi bị băng bó, trông cậu lúc này không khác gì một chú chim. Peter liếc nhìn bố mẹ mình một lần nữa, trong khi Joan gọi cậu là “Charlie” và sau đó đính chính là “Paimon”, chỉ dẫn cuối cùng về việc Paimon đã ở trong Charlie ngay từ đầu.

Phim kết thúc với hình ảnh các thành viên hô to “Paimon” vạn tuế, trong một mô hình cuối cùng gợi đến Chúa hài đồng giáng thế trong hang đá.

CÁC CHI TIẾT ĐÁNG CHÚ Ý

Những tấm sticker màu xanh

Trước mỗi sự kiện lớn trong gia đình Graham, đều có xuất hiện một tấm sticker màu xanh. Nội dung của chúng đều là về công việc của Annie, áp lực mà chúng gây nên cho cô. Áp lực này này khiến Annie phải đuổi Charlie đi khỏi nhà với Peter. Một cảnh khác, khi nhìn lên tấm sticker có chữ  “keep working”, cô làm đổ lọ màu và nhìn thấy tấm giấy ghi số điện thoại của Joan. Chúng cũng là những đồ vật của quỉ Paimon.

Ở đoạn cuối, không còn là tấm sticker, mà chính là những người tổ chức triển lãm gọi điện cho Annie, mở đầu là chia buồn, nhưng thực sự là thúc ép. (“Nếu không kịp thì cứ hoãn lại, không sao đâu” thực chất là “Có kịp không để chúng tôi còn biết?”)

Chi tiết này có thể liên hệ đến hiện thực, về những bậc phụ huynh mải mê công việc mà bỏ bê con cái.

Những ngôi nhà mô hình

Đạo diễn Ari Aster dùng chất liệu mô hình này với rất nhiều mục đích. Thứ nhất, các mô hình biểu thị sự sắp đặt của quỉ Paimon lên số phận gia đình Graham. Tất cả đều đã được định trước, không phải ngẫu nhiên và không thể thay đổi. Họ giống như “những con búp bê trong ngôi nhà búp bê”, như lời đạo diễn Aster, bị các thế lực bên ngoài điều khiển.

Thứ hai, các mô hình phóng chiếu các sự kiện trong đời và cả sự tà ác dần xâm lấn tâm hồn của nữ chính Annie.

Thứ ba, đây là lối lồng ghép các thế giới vào nhau, thường thấy ở sân khấu kịch, để tạo không gian mơ màng, siêu thực cho phim. Bạn có thể tìm xem Synecdoche, New York (2008) của Charlie Kaufman để hiểu thêm.

Đến cuối cùng, cả hai thế giới đã lồng vào làm một. Thế giới thực trở thành cơn ác mộng, và ngược lại.

Về hiến tế đầu

Đến lúc này, có thể khẳng định rằng, để triệu hồi quỉ Paimon, cần phải có đầu của tất cả các thành viên gia đình vật chủ. Ở đoạn kết, trừ Peter, tất cả những người trong gia đình cậu đều đã mất đầu, kể cả bà ngoại Ellen lẫn chú chó cưng.

Nói chính xác hơn, Peter cũng đã bị mất đầu. “Cái đầu” tượng trưng cho thứ xác định một con người, ở bộ phim này là linh hồn. Tuy về mặt vật lý, Peter vẫn còn đầu, nhưng thật ra cậu đã mất. Đó là cái đầu của quỉ Paimon thay vào.

Ngược lại, các thành viên của giáo phái này thì không cần. Không một ai ngoài gia đình Graham mất đầu cả.

Annie có biết kế hoạch của Ellen ngay từ đầu không?

Đây là câu hỏi của một bạn trên fan page. Tôi nghĩ là không, dù Annie có ngờ ngờ nhận ra điều bất thường, đến từ mối quan hệ không mấy tốt đẹp và cả quá khứ kinh hoàng của mẹ mình.

Tuy nhiên, Annie, và cả các thành viên có huyết thống của Ellen, đều chịu ảnh hưởng của chúa quỉ. Con quỉ có thể điều khiển những thứ như giấc mơ, hay hành động trong khi mộng du, hay tạo ra ảo giác cho họ. Đó là cách nó từng bước làm suy yếu tinh thần từng người.

Có ý kiến cho rằng chính Annie là kẻ đã đào và mang xác Ellen về nhà. Cũng có thể được nhưng theo tôi, không hợp lí lắm, và cũng không cần thiết. Nhất là ban đầu, tinh thần của các thành viên nhà Graham còn mạnh mẽ, rất khó để Paimon điều khiển được Annie thực hiện một việc phức tạp và mạo hiểm đến thế. Các thành viên của giáo phái kia hoàn toàn có thể tự lo.

Steve, không chung dòng máu, từ đầu đến cuối không gặp ảo giác gì cả.

Tài năng của đạo diễn kiêm biên kịch Ari Aster

Hereditary là phim đầu tay của đạo diễn sinh năm 1986 này. Một tài năng trẻ hứa hẹn khác của dòng phim kinh dị. Càng đáng chú ý hơn khi Aster tự mình viết kịch bản cho phim. Thể loại mà anh hướng đến là kinh dị tâm lí, nghĩa là “cố gắng chạm đến những nỗi sợ sâu kín, ở một cấp độ nghiêm túc” như lời anh nói trong một cuộc phỏng vấn.

Dĩ nhiên, Aster chịu ảnh hưởng rất lớn từ các tác phẩm và phong cách của những đạo diễn khác. Lớn nhất trong bộ phim này là The Witcher của Robert Eggers, như Aster thừa nhận, đặc biệt ở đoạn kết. Anh cũng sử dụng những cú máy đặc trưng của James Wan (lộn ngược) hay Wes Anderson (từ một khung hình tĩnh rồi lia ngang). Tất cả để tạo nên một không gian mơ màng, siêu thực.

Do đó, có rất ít cảnh jumpscare trong phim. Thật ra, chúng cũng không đủ tiêu chuẩn để trở thành jumpscare. Aster hù dọa người xem bằng những hình ảnh gây ám ảnh về tâm lý nhiều hơn. Anh có vay mượn đôi chút, như khi Annie bò trên trần nhà hay cầm chỉ cưa đầu, nhưng vẫn tạo cảm giác tươi mới. Đó khó gọi là ăn cắp mà là kế thừa.

Thông điệp của bộ phim này?

Hereditary, nếu nhìn ở góc độ hiện thực, bỏ hết các yếu tố ma quỉ, có lẽ miêu tả quá trình một gia đình tan vỡ sau khi chịu đựng nỗi đau mất mát. Bộ phim này gợi tôi nhớ đến một game nhập vai rất hay mới chơi gần đây là What Remains of Edith Finch. Bỏ hết những lớp áo kì ảo thì cốt lõi của các tác phẩm này vẫn rất gần gũi, là về mối quan hệ giữa các thành viên trong gia đình.

Một gia đình yêu thương và tin tưởng lẫn nhau thì sẽ không có thế lực nào chen vào và làm sụp đổ được. Trong Hereditary, có rất nhiều lần chỉ cần các nhân vật quyết định khác đi thôi, mọi thứ sẽ đổi khác, số phận họ sẽ đổi khác. Như khi Annie gọi cho Peter trong bữa tiệc, khi Steve nhận được thông tin về đào xác, khi Steve hỏi Annie đi đâu, khi Annie nhờ Steve đốt quyển sổ… Nhưng không một lần nào họ quyết định đúng.

Con quỉ Paimon có thể xem là hiện thân của sự nghi kị (God of Mischief). Sự nghi ngờ chính là chất độc giết chết gia đình Graham. Họ yêu thương nhau? Có. Nhưng chỉ yêu thương là chưa đủ, mà còn phải tin tưởng nhau. Không một lần nào trong bộ phim này họ tin tưởng nhau. Không một lần. Vì thế, họ không đủ sức để bảo vệ ai cả, người thân hay chính bản thân.

Do đó: Yêu thương người thân của bạn nhưng hãy tập cả tin tưởng họ. Đây là điều ngày càng khó khăn trong xã hội hiện đại.

KẾT LUẬN: VÌ SAO HEREDITARY LÀ MỘT PHIM XUẤT SẮC?

Nếu đã đọc đến đây, tôi nghĩ bạn đã có được câu trả lời. Hereditary có nội dung không mới, về quỉ nhập, nhưng được thực hiện với đẳng cấp làm phim cao, cả kịch bản lẫn kĩ thuật. Một kịch bản giàu chi tiết, liên kết chặt chẽ, và cả gợi mở những vấn đề.

Nhưng trước tiên, Hereditary làm được điều quan trọng nhất của một bộ phim kinh dị: Khiến chúng ta sợ hãi. Không phải nỗi sợ kiểu giật mình theo kiểu jupmscare, mà là nỗi sợ tâm lý, tâm linh, ám ảnh. Sự dày dặn của kịch bản khiến chúng ta tin rằng nơi nào đó trên thế giới thật sự xảy ra những chuyện tương tự. Quỉ dữ là có thật.

Tuy vậy, điều đáng sợ nhất là cảm giác bất lực khi tưởng tượng rằng chúng ta là gia đình Graham. Hoặc một lúc nào đó, chúng ta lâm vào tình cảnh của họ. Một tình cảnh không lối thoát, từ phút đầu tiên đến phút cuối cùng. Giống như trong những cơn ác mộng thời thơ ấu, ai cũng từng mơ thấy bị những con quái vật hoặc ma quỉ đuổi theo. Cảm giác sợ hãi không đến từ hình dạng của chúng, hay chúng thật sự là gì, mà là cảm giác không thể thoát khỏi chúng.

Vì thế, đừng đùa với các thế lực tâm linh.

 

 

 

 

 

 

Tổng kết

Phim kinh dị hay nhất 2018.
10

Hoàn Hảo

Tốt nghiệp khoa Báo chí và Truyền thông trường ĐH KHXH và NV TP. HCM. Bắt đầu viết bình luận phim từ năm 2011 cho các báo, tạp chí, trang mạng điện ảnh.