La La Land, Moonlight Và Kẻ Chiến Thắng Cuối Cùng

Góc Nhìn Điện Ảnh Thế Giới Điện Ảnh

Ba ngày trước lễ trao giải Oscar 2017, nhà bình luận uy tín David Cox của tờ The Guardian đã khiến cả thế giới nổi giận. Bài viết “Chiến thắng được báo trước của La La Land sẽ là thảm họa cho Hollywood – và tất cả chúng ta” của ông đã được dịch ra nhiều thứ tiếng, và lan truyền với tốc độ chóng mặt. Những từ ngữ như “thủ cựu”, “lú lẫn”, “bảo thủ”… trở thành từ khóa đính kèm trong cơn bão chỉ trích. Nhưng khi Oscar hạ màn, người ta phải chấp nhận một sự thật: Ông đúng.

Có lẽ chưa có kì Oscar nào kết thúc tồi tệ như lần thứ 89 này. Trong một khoảnh khắc điên rồ, bộ đôi Warren Beatty và Faye Dunaway đã xướng tên La La Land ở hạng mục “Phim hay nhất”. Nhà sản xuất và đoàn phim đã bước lên và sung sướng phát biểu. Thế rồi, người ta lao lên sân khấu và nói rằng có nhầm lẫn. Tấm phong bì bị trao nhầm là hạng mục Nữ chính có tên “Emma Stone, La La Land”, vừa được tuyên bố trước đó. Tấm phong bì đúng được mở ra, và ghi Moonlight”.

Với những người yêu mến La La Land, 45 giây đó chẳng khác nào kết thúc của chính bộ phim. Một thực tại khác nơi tình yêu giữa Seb và Mia đâm hoa kết trái. Một tượng tượng đẹp đẽ và không có thật. Nhưng nếu trong phim, mọi thứ rõ ràng và dễ chịu, thì tại Oscar nó phũ phàng và khó xử hơn rất nhiều. Người thua bị bẽ mặt, còn người thắng cũng chẳng vui vẻ gì. Điều lợi ích duy nhất, là người ta sẽ nhắc đến Oscar lâu hơn, cùng với MC Steve Harvey của chung kết Hoa hậu Hoàn vũ.

Đã có những điều tra, giải thích, và cả những thuyết âm mưu. Lí do được đưa ra là bộ đôi đưa phong bì trong lễ trao giải, Martha L. Ruiz và Brian Cullinan, đã trao nhầm. Theo truyền thống, mỗi người đều giữ một bản copy tất cả phong bì thắng giải và đứng ở một bên cánh gà. Họ và sẽ trao kết quả cho người tuyên giải nào bước ra từ phía mình. Một trong hai đã đưa nhầm phong bì Nữ chính còn sót lại, vốn rất dễ nhầm, vì đây là hạng mục được trao ngay trước Phim hay nhất.

Đây không phải lần đầu sự cố này xảy ra. Oscar năm 1964, diễn viên hài Sammy Davis Jr. cũng từng bị trao nhầm phong bì cho hạng mục Nhạc phim hay nhất. Lẽ ra người chiến thắng là André Previn của phim Irma la Douce, ông lại đọc tên John Addison cho phim Tom John. Lỗi này cũng nhanh chóng được đính chính. Tất nhiên, mức độ nghiêm trọng là rất khác nhau, bởi Nhạc phim hay nhất rất khác với Phim hay nhất.

Một số ý kiến cho rằng đây là chiêu trò của Oscar để lôi kéo sự chú ý. Điều này không phải không có cơ sở. Ngay từ trước lễ trao giải, người ta đã dự báo rằng đây sẽ là một kì Oscar kém hấp dẫn bậc nhất trong lịch sử. Những biến động về chính trị như chính sách của Donald J. TrumpTrump, hay vụ ám sát anh trai lãnh tụ Triều Tiên, đã lôi kéo tất cả sự chú ý. Và không còn cả Leonardo DiCaprio, người đã chiến thắng vào năm ngoái, để tạo nên sự mong chờ hồi hộp.

Thực tế diễn ra đúng như thế, thống kê từ tờ The Hollywood Reporter chỉ ra rằng chỉ có 32,9 triệu người xem trực tiếp, giảm đến 4% so với năm ngoái. Sự kiện điện ảnh lớn nhất đang phải đối mặt với sự sụt giảm nghiêm trọng từ năm 2014 đến nay, dù thời lượng phát sóng ngày càng dài hơn. Chỉ trong 2 năm từ 2014 đến 2016, Oscar đã mất đi 10 triệu người xem. Một scandal cỡ Hoa hậu hoàn vũ thế này, có thể giúp Oscar lấy lại đôi chút sức hút.

Nhưng theo ý kiến người viết, sự cố này nghiêng về phía nhầm lẫn nhiều hơn. Nếu cần chiêu trò, những người tổ chức sẽ nghĩ ra thứ gì hay ho hơn là lặp lại Steve Harvey. Sẽ là một sự nhục nhã nếu các đầu óc điện ảnh bậc thầy lại chạy theo các mĩ nhân mặc áo tắm. Sự trùng hợp này có tỉ lệ rất nhỏ, nhưng không có nghĩa bằng không. Người ta phải chấp nhận rằng Oscar vẫn được tổ chức bởi con người, và đã là con người sẽ có sai sót. Thực tế, ngoài sự cố lớn nhất, trong lễ trao giải còn có một nhầm lần khác ít người để ý. Đó là trong tiết mục tưởng nhớ các nghệ sĩ đã mất, ai đó đã đưa hình nhà sản xuất Jan Chapman thay vì nhà thiết kế trang phục Janet Patterson, như lời giới thiệu. Chapman vẫn đang sống khỏe, dù bà đã 66 tuổi.

Nhưng điều quan trọng nhất, mà sự cố 45 giây này chỉ ra, là việc Oscar vẫn giữ nguyên được những giá trị bất biến của nó. Đây là điều được David Cox chỉ ra rất chính xác, dù cách tiếp cận có phần hơi phản cảm. Điều biến Oscar thành giải thưởng nghệ thuật điện ảnh uy tín nhất, đáng chú ý nhất, hơn hẳn các Liên hoan phim khác, là ở việc trung thành với các tiêu chí xã hội. Oscar là nơi góp phần truyền tải các giá trị nhân văn, nhưng phải bám sát thực tế cuộc sống và các vấn đề nổi cộm toàn cầu. Không ít lần Phim hay nhất được chọn không phải vì nó xuất sắc nhất về mặt nghệ thuật, mà bởi các giá trị này. Có thể kể đến là Spotlight  (2015), 12 Years a Slave (2013), Argo (2012), The King’s Speech (2010)… và rất nhiều ví dụ khác.

La La Land là một bộ phim được yêu mến rộng rãi, không hẳn vì vì các thành tựu về âm nhạc và chỉ đạo, mà chủ yếu vì nó dễ xem. Nó lấy chủ đề ước mơ hợp với tuổi trẻ, và có bộ đôi đang hot Ryan Gosling và Emma Stone. Đây là một trong ba phim duy nhất trong danh sách đề cử được chiếu rạp tại Việt Nam. Nhưng hãy thú thật, bao nhiêu người từng xem ArrivalHell or High Water, vốn bị đá khỏi rạp chỉ sau một hoặc hai tuần? Không khó để hiểu vì sao La La Land nhận được nhiều sự ủng hộ. Và trong một xã hội bị chi phối bởi truyền thông mạng cũng như ảnh hưởng đám đông, rất ít người dám làm như David Cox, chỉ ra bản chất của nó: “La La Land là một phim phù hợp thời thế… Rất nhiều người trong chúng ta bất chấp mọi thứ để được như Seb hay Mia ở cuối phim.”

Oscar thì khác. Đây là một giải thưởng thức thời, nhưng luôn biết giữ lại tinh thần võ sĩ đạo cuối cùng của nó. Hãy để ý cách Hàn Lâm Viện thay đổi ngay sau khi bị chỉ trích bởi phong trào #Oscarsowhite (Oscar quá trắng). Họ lập tức mời thêm các thành viên da màu vào ủy ban bầu chọn, dẫn đến hai hạng mục vai phụ thuộc về Mahershala Ali và Viola Davis. Điện ảnh đang cần đến một thế hệ trẻ trung hơn, nhiều sức sống hơn, và hút về nhiều fan hơn (thu được nhiều tiền hơn). Và chúng ta thấy La La Land, bộ phim thu về đến 370 triệu đôla phòng vé, nhận đến 14 đề cử.

Nhưng phim chiến thắng cuối cùng, không thể là La La Land. Nó có thể là Moonlight, Manchester By The Sea hoặc Hacksaw Ridge, nhưng không thể là La La Land. Cách nói cường điệu về “thảm họa” của Cox có thể hơi quá, nhưng giấc mộng đẹp của xứ sở mộng mơ có thể là cơn ác mộng về niềm tin với Hàn Lâm Viện. Giá trị của giải thưởng này sẽ bị tổn hại nghiêm trọng, hơn cả con số 4% tỉ lệ người xem kia.

Dù không hay cho lắm, nhưng sự cố tồi tệ vừa rồi cũng có thể xem là một cách giải quyết ổn thỏa. Một lời giải cho bài toán “Làm sao để La La Land không thắng” khi bộ phim đang hừng hực khí thế sau các giải tiền Oscar. Giờ đây, mọi người đều tỏ ra thông cảm, vỗ về cả La La Land lẫn Moonlight, như thể cả hai đều là phim chiến thắng. Thật ra, Oscar mới là kẻ chiến thắng cuối cùng.

Quên mật khẩu

Đăng Ký