Laika: Hãng phim “nguyên bản”

Góc Nhìn Điện Ảnh Thế Giới Điện Ảnh

Xuất phẩm đầu tiên của hãng là Coraline (2009), lập tức nhận đề cử Oscar. Và với Kubo And The Two Strings (Kubo và sứ mệnh Samurai) năm nay, Laika chính thức trở thành một thế lực mới trong thế giới hoạt hình.

Ở phía tây tiểu bang Oregon, Mỹ, là thành phố Hillsboro xinh đẹp. Đây là nơi được mệnh danh “Rừng Silicon”, bởi tập hợp các công ty công nghệ hàng đầu thế giới, tương tự với “thung lũng Silicon” ở San Francisco. Có vẻ không liên quan, nhưng Hillsboro cũng là nơi đặt trụ sở của hãng hoạt hình Laika – chủ nhân của các tác phẩm theo phong cách stop-motion (dựng hình) nổi tiếng như Coraline (2009) Paranorman (2012), Boxtrolls (Quái hộp, 2014), và mới nhất là Kubo And The Two Strings (2016).

Kubo, ra mắt ngày 19/8 vừa qua, không hề là một thành công phòng vé. Sau hai tuần, phim chỉ thu về được 27 triệu đô toàn cầu. Tác phẩm kỉ niệm 10 năm thành lập của Laika thậm chí còn không lọt vào Top 3 doanh thu tuần khi ra mắt. Nhưng đó không phải là vấn đề. Kubo đang trở thành ứng cử viên sáng giá cho Oscar hạng mục hoạt hình năm nay, với lời khen gần như tuyệt đối từ giới phê bình. 96% trên 131 bài bình luận ở Rotten Tomatoes là con số đáng mơ ước. Kubo được cho là đối thủ trực tiếp của Zootopia (Phi vụ động trời) từ ông lớn Disney.

Nhưng đề cử Oscar thì có gì lạ với Laika? Đây là hãng phim duy nhất trên thế giới mà mọi xuất phẩm đều lọt vào vòng cuối Oscar. Dù con số chỉ là 3 bộ phim (trước Kubo), vẫn là thành tích cực kì đáng nể. Nhất là với một đội ngũ chính chưa đến 10 người, dẫn đầu là người sáng lập kiêm giám đốc kiêm chủ tịch và đạo diễn Travis Knight. Ít ai biết gốc gác “cỡ bự” của anh, là con trai của người sáng lập và chủ tịch hãng giày Nike Phil Knight. Tuy nhiên, đam mê với các con rối đã thúc đẩy Knight “con” từ một người làm quảng cáo dấn thân và gắn bó với thể loại hoạt hình.

Caroline (2009)

Chỉ trong 10 năm, từ một hãng phim độc lập nhỏ lẻ, không ai biết đến, Laika đã trở thành một cái tên bảo chứng cho chất lượng. Doanh thu không phải là sự quan tâm của các thành viên có phần “điên rồ” – theo lời miêu tả của Travis Knight – từ hãng phim đặc biệt này. Họ hướng đến điều khác. “Điều chúng tôi muốn là thử thách chính mình,” vị chủ tịch 42 tuổi nói.

Đây rõ ràng không phải là một kiểu giới thiệu sáo rỗng. Bởi bản thân thể loại mà Laika lựa chọn, đã mang tính thử thách: Stop motion. Cách làm phim bằng lối dựng các hình khối và chụp ảnh, vốn đòi hỏi nhiều công sức và sự tỉ mỉ. Những bộ phim nổi tiếng nhất cùng thể loại là Shaun The Sheep The Movie (Cừu quê ra phố, 2015), Fantastic Mr. Fox (Ngài cáo siêu đẳng, 2009), Corpse Bride (Cô dâu ma, 2005)… Nhưng thường là cuộc dạo chơi “một lần rồi thôi” của các đạo diễn. Laika là nơi duy nhất gắn bó với thể loại này. Họ đưa stop motion lên một đỉnh cao mới.
Kubo là minh chứng rõ ràng nhất. Knight đã kết hợp thuật tạo rối truyền thống và nghệ thuật gấp giấy Nhật Bản (origami), trong một sự kì công đáng kinh ngạc cho bộ phim này. Họ mất 5 năm để hoàn thành 1 giờ 41 phút phim, với hàng ngàn con rối được tạo ra. Họ lập kỉ lục với con rối quái vật xương, cao đến 5 mét, nặng 180 kg, lớn nhất trong lịch sử stop motion. Cả sự tỉ mỉ đến mức thái quá: Khi biết các con rối Nhật xưa dùng tóc người thật, Laika cũng dùng tóc người thật cho các nhân vật của mình. Tất cả chỉ để đảm bảo mang đến đúng không khí cho câu chuyện lấy bối cảnh xứ Phù Tang.

Kubo còn là là bộ phim đầu tiên kết hợp hoàn hảo giữa các con rối làm tay và kĩ thuật in 3D. ” Có một sự phóng khoáng lạ lùng, cũng như sự tỉ mỉ lạ lùng, từ Knight và các đồng sự. Họ vừa trung thành tuyệt đối với nghệ thuật stop motion cổ điển, vừa “không e sợ công nghệ”, như cách công ty tồn tại ngay giữa khu rừng Silicon. “Từ mỗi bộ phim, chúng tôi học kĩ thuật mới, và phá vỡ những giới hạn mới,” nhân viên giám sát rối Georgina Hayns nói với tờ The Verge. Những “kĩ thuật” bao gồm cả các công nghệ máy tính tân thời. “Chúng tôi luôn để ý xem công nghệ tuyệt vời nào vừa cập bến. Chúng tôi yêu thích sự mới mẻ, và cố sức làm cho những bộ phim sáng chói và chất lượng nhất có thể với bất kì thứ gì có ở ngoài kia.”

Travis Knight ông chủ của Laika

Trừ doanh thu, mọi thứ có ở Laika đều đáng để tự hào. Họ còn có một tiêu chí dường như tách biệt và đi ngược lại với xu hướng thời đại: Không có phần kế tiếp! Mỗi bộ phim là chính nó. Và sau khi hoàn tất, Laika bước tiếp sang dự án kế tiếp, với những chủ đề hoàn toàn khác biệt.Coraline là câu chuyện hồi hộp ám ánh với không khí cổ tích. Paranorman thuộc thể loại zombie vui nhộn. Boxtrolls kể về thế giới quái vật và máy móc. Còn Kubo mang đậm chất Á Đông.

“Khi bạn tập trung vào loạt phim và thương hiệu của phim, đó là giới hạn của câu chuyện bạn muốn kể,” Knight nói. “Điều đó có thể tốt cho thương mại, nhưng không tốt cho việc khám phá các trải nghiệm điện ảnh mới. Tôi không hứng thú với nó. Tôi sẽ không làm. Tôi muốn kể những chuyện nguyên gốc mới.” Tất nhiên, có cái giá phải trả. Hiện tại, rất khó để lôi kéo khán giả đến những thế giới họ không quen thuộc. Bộ phim khá khẩm nhất của Laika là Coraline, với 75 triệu đôla nội địa. Đó là con số Zootopia đạt được trong 3 ngày.

Nhưng cũng có những thứ đạt được, mà không tiền bạc nào mua nổi. “Nguyên bản” đang trở thành thương hiệu của Laika, và là điều khiến nhiều người yêu mến họ. Mỗi dự án mới là một sự chờ đợi thích thú. Đó từng là điều người ta dành cho Pixar trong một thời gian dài. Laika hiện tại giống như một Ghibli của phương Tây, trung thành với thể loại và tôn chỉ, vừa như một Pixar giai đoạn đầu, hướng đến những điều mới mẻ và duy nhất. Ghibli đã dừng hoạt động, còn Pixar đang cố gắng giữ lại bản sắc trong cơn lũ của những phần kế tiếp. Hiện tại, có lẽ Laika là hãng phim hiếm hoi đứng được ngoài sự chi phối của kim tiền.

Đó không hề là việc dễ dàng. Để kiếm đủ tiền chi tiêu cho phim ảnh, Laika phải phân ra thêm một bộ phận thực hiện các clip quảng cáo. Nhưng họ không bao giờ để các tác phẩm chính bị ảnh hưởng. Có những phẩm chất ở Laika có thể giúp họ trở thành “người khổng lồ hoạt hình”, như cách gọi có vẻ hơi sớm của tờ Empire. Dù vậy, họ rất xứng đáng với lời khen khác, từ tờ The Star-Ledger: “Disney là, và mãi luôn là, một thương hiệu. Với fan hoạt hình tân thời hơn một chút, Pixar còn đôi chút nguồn dự trữ để khiến người lớn khóc lóc. Nhưng những bộ phim hoạt hình Mĩ thực sự thú vị và táo bạo, được làm bởi Laika.”

Kubo And The Two Strings (2016)

Tốt nghiệp khoa Báo chí và Truyền thông trường ĐH KHXH và NV TP. HCM. Bắt đầu viết bình luận phim từ năm 2011 cho các báo, tạp chí, trang mạng điện ảnh.