L’Amant (1992) Trên Chuyến Phà Sa Đéc Đó

Bình Luận Phim Phim Đương Đại Phim Xuất Sắc

Người tình. Vào thời điểm những năm 90, khi điện ảnh nước nhà còn ít nhiều nặng nề vấn đề kiểm duyệt thì đây là bộ phim được gắn mác “18+” bởi có nhiều cảnh tình dục thật và táo bạo nhất, thể hiện sống động những khung hình nhục cảm mang đầy nét u hoài, đau đớn của một mối tình không lời, vượt qua khoảng cách về văn hóa, quốc tịch, tuổi tác và địa vị xã hội.

L’amant là một tác phẩm quan trọng của nhà văn nhà văn Marguerite Duras, đoạt giải Văn chương Goncourt năm 1984. Đây là cuộc tình đầu tiên của bà, là định mệnh đã dẫn bà khám phá con đường đến với văn chương, nhưng đồng thời cũng là nỗi buồn. Việt Nam, giống như cửa ngõ vào đời của Duras với men sầu, mà không có “thời gian” nào có thể bôi xóa ký ức dù đi đến tận cùng.

Phim do đạo diễn Jean – Jacques Annaud (phim Tên của đóa hồng – Der Name der Rose 1986) thực hiện. Cùng gặp nhau tại Le Cochinchine, miền Nam Việt Nam, xứ sở thuộc địa cũ của mẫu quốc Pháp, mà cụ thể là vùng đất Sa Đéc, Đồng Tháp. Nơi đây đã chứng kiến chuyện tình cuồng nhiệt của cô gái người Pháp da trắng mới 15 tuổi rưỡi, với một người đàn ông gia đình địa chủ gốc Trung Hoa giàu có, lớn hơn cô 20 tuổi, cả hai đã gặp nhau trên chuyến phà tại Đông Dương thời thuộc địa những năm 1920. Nhân vật “Người tình” không hề có tên, chỉ là “anh ta” trong cuộc đời của cô gái người Pháp.

Trên chuyến phà Sa Đéc đó, họ đã vô tình gặp nhau. Cô nữ sinh Pháp mong manh trong chiếc đầm cũ màu cháo lòng, cùng chiếc nón rộng vành đã sờn cũ, đôi giày đơn điệu mà mẹ sắm cho mình. Dù là người da trắng sống trên mảnh đất thuộc địa, nhưng gia đình của cô cũng không phải thuộc diện giàu có, thậm chí ngược lại, cô thường xuyên phải đổi diện với những cơn khủng hoảng thất thời của bà mẹ và các anh. Quay lại chuyến phà ấy, dáng vẻ liêu xiêu tựa trên lan can với đôi mắt nhìn xa xăm, hoang mang mà bất cần của cô đã lọt vào tầm nhìn của một người đàn ông Trung Hoa lặng lẽ đứng gần đó, nổi bật với chiếc vest trắng và chiếc limousine đen bóng, giữa hàng tá người Việt lam lũ sinh nhai khác. Tôi còn nhớ cái vẻ mặt lạnh lùng, kiêu kỳ của cô gái người Pháp khi được mời thuốc. Rất đàn bà, rất quý phái. Đạo diễn đã cho quay rất kỹ phân đoạn đó, để chúng ta thấy niềm kiêu hãnh của cô gái trước một người đàn ông giàu có. Có thể là cô giấu đi nỗi tò mò của mình về người đàn ông có bề ngoài rắn rỏi này, nhưng dù có là như thế thì cô vẫn thể hiện cốt cách của một quý cô người Pháp rất tuyệt, từ tốn, khoan thai, biết giấu đi vẻ tuyệt vọng hay chán chường của mình thành điểm hút hồn người khác. Cô là một người cô đơn và đầy ắp những hoảng sợ. Những người da trắng coi gia đình nàng là một điều sỉ nhục và tránh xa, còn người da vàng sợ hãi vì cô là người Pháp. Thậm chí trong trường học, cô cũng không có quá nhiều bạn để có thể chia sẻ, còn trong gia đình, ngay ở tổ ấm đầu tiên của mình thì cô lại còn đáng thương hơn, đối đầu với một người anh bạo lực và luôn bị áp đặt bởi một bà mẹ khó chịu và tham lam. Gia đình họ nghèo, một điều phi lý xảy ra đối với người Pháp trên mảnh đất thuộc địa, hầu hết họ đều sống trong cay đắng và sợ hãi. Xung quanh cô gái trẻ người Pháp này chẳng có gì đáng để bám víu, dựa dẫm, niềm tin không, tương lai không, hạnh phúc không. Cho đến khi cô gặp anh, hai người như những mảnh gỗ lạc lối trôi bập bềnh trên con sông Mekong và vô tình va đập vào nhau. Nhưng mối quan hệ giữa họ, về cơ bản vẫn xuất phát dựa trên nhu cầu tình – tiền. Những phân cảnh làm tình điên cuồng mãnh liệt, như bị cái nóng hầm hập của Đông Dương thiêu đốt, gần giống với trạng thức ngầm mà cô gái ghê tởm ở bà mẹ, hay người anh vô dụng và cuộc sống ảm đạm đang vắt kiệt niềm kiêu hãnh của mình theo từng ngày ở mảnh đất xa lạ.

L’amant phơi bày một bức tranh về chủ nghĩa thực dân bị đảo lộn và đang chìm trong mệt mỏi.

Còn Người tình của cô, anh lại là người thuộc về một thế giới khác, một thế giới chỉn chu và luôn được sắp đặt cẩn thận và không cho phép ai đi sai một bước nào. Ngay từ nhỏ anh đã được chỉ định sẽ là người thừa kế một gia sản giàu có, trù phú. Số phận buộc anh phải trở thành một địa chủ, một người sẽ phải lấy vợ là con của địa chủ giàu có khác. Nhưng trên chuyến phà Sa Đéc ấy, số phận của anh đã không thể lường trước được sự sai nhịp của trái tim. Cá nhân tôi đánh giá đây là người đàn ông mong manh trong số những người đàn ông đáng thương ở các phim mình xem. Tôi nhớ cái ánh mắt lén lút khi nhìn người con gái mình thương, những cái run rẩy khi chạm vào da thịt cô, hay nỗi bất lực với người cha giàu có và nghiện ngập. Khi cô gái muốn dằn vặt anh vì những giận hờn trẻ con, vu vơ, anh vừa tức giận vừa chịu đựng. Tôi có cảm giác là anh vừa yêu vừa sợ cô gái ấy, người con gái bất ổn trong tâm trí sẽ có một lúc nào đò bỏ mình mà đi… Một trong những hình ảnh lặng nhất của bộ phim là khi anh và cô ngồi trong xe, anh cố tình đặt tay lên đùi cô gái nhưng ánh mắt lại lơ đãng ngó ra ngoài. Đó là buổi chiều đầu tiên anh chờ cô phía ngoài trường học. Suốt đường đi hầu như họ chẳng trò chuyện câu nào, cô gái nhìn ra cửa sổ, phản chiếu gương mặt thanh tú của anh qua lớp cửa kính. Anh nhìn ra ngoài cửa sổ khác. Đó là sự khởi đầu. Anh đã để cho khoảnh khắc ấy chết đi trong chốc lát, tay anh siết mạnh đùi cô và để ở đó rất lâu, để khẳng định nỗi thèm khát chiếm hữu, và đồng thời cũng là một nỗi sợ quá mạnh đang án ngữ cảm xúc của anh, một người đàn ông đã thiếu vắng tình yêu và bị giam cầm quá lâu.

Ngôi nhà nhỏ ở khu Chợ Lớn trong phim chính là một vương quốc nhục cảm bí mật, ở đó ánh sáng miền nhiệt đới nóng ẩm khó chịu có thể lọt qua khe cửa rất dễ dàng. Một số người con gái đã đến ngôi nhà này, hoang lạc với anh một đêm hoặc vài đêm, nhưng không có ai mà anh yêu cả. Tình yêu và tình dục với anh có lẽ là hai thế giới song song, một cái thì quá đầy, còn cái kia thì quá trống. Bi kịch của anh còn sống động hơn cho đến khi gặp một cô nữ sinh 15 tuổi. Cô gái hiến thân cho anh một cách khiêu khích và chẳng ngần ngại. Lần đầu, cô vụng về vuốt dọc sóng lưng anh để mơn trớn, mời gọi như một người đàn bà đã thành thục. Lần đầu, cô chậm rãi cởi bỏ y phục của anh, còn anh thì vừa run rẩy vừa thèm khát. Lần đầu, anh đi vào trong cô với nỗi mơ hồ về tình yêu. Lần đầu, anh gạc đi tất cả mọi thứ xung quanh, cha anh, địa vị của anh, cả những tiếng rao chợ búa bên ngoài, anh đă bỏ quên chính mình trong cô. Lần đầu anh dịu dàng với cô, khi tức giận vì tính trẻ con của cô gái, anh trả đũa và dốc ngược cô ấy như nô lệ tình dục: Cô không còn là một trinh nữ. Cô chỉ là một con điếm trẻ con trong mắt anh ta.

the lover

L’amant có nhiều cảnh làm tình được cho là táo bạo nhất, nhưng sâu thẳm trong các mạch phim, tôi đọc được sự bất ổn tâm lý của những nhân vật chính mà đạo diễn muốn nhấn mạnh, để phơi trần hiện thực thời cuộc, để bóc tách những vết sạm của thời gian, mà trong đó có sự can dự sâu sắc của chiến tranh Việt Nam. Từ người mẹ, một cô giáo già hết thời, đến hai người anh, một nhu nhược, một bạo lực, rồi một cô bạn duy nhất trong lớp nhưng có tính cách lạ kỳ, hay người cha nghiện ngập, cổ hủ và rất cương quyết. Những nhân vật vệ tinh góp phần mạnh mẽ vào suy nghĩ, tâm lý của hai nhân vật chính, đẩy họ vào những sự lừa chọn bản năng, để giải thoát nỗi phiền muộn, cô đơn, kéo họ vào một bờ bến tạm bợ để bồi đắp cảm xúc, rồi sau đó lại chia lìa rời xa nhau.

Vào tháng 1/1991, phim chính thức được bấm máy ở Việt Nam và một số khung cảnh đã được tái hiện lại chính xác phong cách của những năm 1920. Quá trình làm phim thực chất phải mất tới 4 năm, vì hơn 2 năm đầu cả đoàn phim chỉ làm công việc tiền trạm và thiết kế. L’Amant được hoàn tất vào tháng 5 sau gần 96 ngày thực hiện và được trình chiếu vào năm 1992. Phim có những góc quay cận cảnh rất tinh tế, tôn vinh cảm xúc và ý đồ của đạo diễn, cũng như tôn trọng kịch bản gốc từ tiểu thuyết, đó là cận cảnh các đường nét gợi tình trên cánh lưng, đôi tay của họ khi làm tình, hay đôi tay run rẩy, chậm rãi của người đàn ông Trung Hoa khi rửa sạch máu cho cô gái sau lần làm tình đầu tiên, hoặc cảnh anh ném tiền vào mặt cô, rồi đẩy cô vào góc giường, kéo quần cô xuống và làm tình thô bạo….

Điều mà tôi thích ở L’Amant ngoài cái tính duy mĩ của một mối tình dang dở, những cảnh đẹp phì nhiêu của miền tây sông nước, thì nhạc phim chính là điểm khiến tôi nhớ lâu về bộ phim này đến vậy. L’Amant còn được đánh giá cao về mặt âm nhạc, đã giành được giải thưởng “Nhạc phim hay nhất” ở Cesar năm 1993. Đặc biệt là bản nhạc nền do Gabriel Yared sáng tác

Và bản nhạc Chopin ở phần cuối, khi cô gái trên chuyến tàu về Pháp và khóc thầm nhớ về người tình Trung Hoa của mình.

Trên chuyến tàu trở về Pháp, cô gái trẻ mải miết dõi mắt vào đám đông trên bờ, tìm kiếm một hình bóng quen thuộc. Chàng trai của cô, lặng lẽ ở một góc khuất nhỏ với cảm giác trống rỗng không bao giờ lấp đầy. Anh đứng đó mà lòng như đã chết. Và khi màn đêm buông xuống, một mình trên boong tàu, trong tiếng nhạc như thôi thúc, cô gái trẻ bật khóc. Cô đã mãi mãi để lại trái tim tuổi thanh xuân của mình ở mảnh đất Sa Đéc, nơi cô đã thành đàn bà, cô đã lớn lên bằng một tình yêu nồng cháy, hoang dại và đau thương. Gần 50 năm sau, cô gái đã trở thành một nhà văn già, bỗng nhận được một cuộc điện thoại. Càng về cuối đời, hình ảnh tuổi thiếu niên của Duras càng trở nên rực rỡ và sống động trong bà, thậm chí nhân vật chính của “Người tình” không còn là người đàn ông Trung Hoa nữa, mà chính là Việt Nam. Chất giọng khàn khàn, trầm đục của người đàn bà có chút hơi men còn vương lại, bà gọi tên người tình với sức sống triệt để, nóng bỏng và ngọt ngào.

Đầu dây bên kia, người tình năm xưa ngập ngừng: “Tôi vẫn yêu bà như ngày xưa…”

 

 

 

 

Tổng kết

Tình dục đã đẩy họ vào những sự lựa chọn bản năng, để giải thoát nỗi phiền muộn, cô đơn, kéo họ vào một bờ bến tạm bợ để bồi đắp cảm xúc, rồi sau đó lại chia lìa rời xa nhau. L'Amant đã để lại một dư âm chẳng thể nào quên về một cuộc tình dang dở và đầy lưu luyến.
9

Xuất sắc

Quên mật khẩu

Đăng Ký