Les Choristes (2004) Quyền Năng Của Âm Nhạc

Bình Luận Phim Phim Đương Đại Phim Xuất Sắc

“Tôi muốn hát về những cảnh mộng trong mình với sự vô tư ngây ngô của con trẻ.” Nhà soạn nhạc Claude Debussy đã nói như thế về âm nhạc, và chúng ta sẽ thấy câu nói sẽ này đúng hơn nữa trong bộ phim “Dàn đồng ca” (Les Choristes – The Chorus).

Les Choristes kể về thầy giáo Clément Mathieu – người đã thắp lên ngọn nến cho những học sinh trường nội trú “Đáy Ao” (Font de L’etang) thấy được ước mơ của chúng bằng âm nhạc. Và hơn hết đó là những triết lý giáo dục mà bộ phim muốn gửi gắm đến các thế hệ học trò không chỉ ở Pháp mà trên toàn thế giới.

the-chorus

Khác với “3 chàng ngốc”, bộ phim nói về sự đấu tranh của chàng sinh viên Ấn thông minh muốn thay đổi cách suy nghĩ của lão hiệu trưởng nghiêm khắc, cứng nhắc với những quy tắc cổ hữu, cùng tập thể sinh viên đang quá sợ hãi với điểm số.  Trong phim Les Choristes, chúng ta sẽ thấy một hình ảnh thầy giáo dạy nhạc hết thời chuyển sang làm giám thị của một trường học đặc biệt, cùng với âm nhạc, ông đã chiến đấu với những trò nghịch ngợm của lũ trẻ, đấu tranh với những góc đen tối để tìm thấy phần thiện của các em. Cả hai bộ phim đều là những cuộc đấu tranh không khoan nhượng để đi tìm câu hỏi: Chúng ta đi học để làm gì?

Năm 1949 là thời điểm mà cả xã hội Pháp đang phải hứng chịu những tàn dư đau đớn sau Thế chiến 2, khi mà cả xã hội vẫn còn chìm trong những vòng luẩn quẩn mơ hồ của cuộc sống và hành trình chắp vá từng mảnh niềm tin vào ngày mai. Và trường nội trú dành cho nam Font de L’etang cũng giống như một đất nước Pháp thu nhỏ, ở đó mỗi em đều oằn mình gánh chịu những mất mát to lớn về cuộc sống tinh thần mà cuộc chiến đã mang lại. Nơi đó có các em học sinh bị bỏ rơi hoặc mồ côi, như Pepinot dễ thương, nhỏ bé nhất lớp khi mà sáng thứ 7 nào cũng đứng ở cổng trường để đợi cha, mà cậu đâu biết là cha cậu sẽ vĩnh viễn không bao giờ gặp lại mình nữa. Hoặc em Le Querrec nghịch ngợm quá mức, thậm chí còn nguy hiểm hơn là tâm lý trả thù khi cậu làm thương mắt của lão làm vườn Maxence vì ông ấy đã phạt cậu. Nổi bật hơn cả là cậu học sinh Mondain được bệnh viện tâm thần gửi sang, có hành vi cư xử tàn bạo với mọi người, tự cô lập chính mình, hút thuốc, chửi thề, lấy tiền của các bạn, vô lễ với giáo viên, trơ lỳ với mọi hình phạt. Đặc biệt nhất có thể kể đến là em Pierre Morhange mà như lời của giám thị trước nhận xét rằng cậu là một trường hợp “ẩn trong mỗi thiên thần có thể là một con ác quỷ”, Morhange ít nói, sống nội tâm và không muốn cho người khác biết cảm xúc thật của mình. Và nếu xem phim, chúng ta sẽ thấy thầy Mathieu đã làm được một điều quá sức kỳ diệu khi thực sự giúp Morhange trở thành một thiên thần âm nhạc khi trưởng thành.

Cl-ment-Mathieu-the-chorus-15831325-1400-1050

Nhưng có lẽ điều đáng sợ nhất của ngôi trường này nhất chính là phòng biệt giam mỗi khi có em nào phạm lỗi, cách biệt với bên ngoài và bạn bè của mình 15 ngày, như một nhà ngục chẳng khác là bao. Điều này càng phản ánh rõ nét sự ngược đãi của lão hiệu trường và nền giáo dục lạc hậu, các em đã phải sống trong một trạng thái tinh thần hoảng loạn từ lâu, nay lại còn lấy đi cả sự tự do về thể xác thì đúng là điều cực hình. Bóng tối, sự xa lánh, những lần chế giễu của bạn bè càng làm cho các em thêm phần sợ hãi và buộc phải mượn tạm phần xấu xí nhất của mình để giương ra tự vệ. Cách thức “Có hành vi, ta xử lý” máy móc, khô khan này đã đẩy xa các em khỏi sự hướng thiện, khỏi những mong muốn lớn lao mà một nền giáo dục chân chính hướng đến.

Chính trong bầu không khí điêu tàn, rệu rạc ấy, may thay có sự xuất hiện của thầy Mathieu, có âm nhạc lên tiếng. Giống như Victor Hugo từng nói “Âm nhạc thể hiện những điều không thể nói, nhưng cũng không thể lặng câm“. Rõ ràng, âm nhạc của Mathieu, những bản orchestra như La nuit, Vois sur ton chemin, Caresse sur l’océan… đã cứu các em ra khỏi ngục tối, kịp thời mang các em ra khỏi bóng đen của quỷ dữ để các em biết rằng cuộc đời này vẫn còn đáng để chờ đợi. Âm nhạc còn có khả năng hàn gắn sự xa cách giữa các em với nhau và với gia đình. Khi cất tiếng ca, các em đã phần nào xuôi theo giai điệu, những lời ca giản dị để có thể mơ tưởng đến một cuộc sống khác, như lúc các em viết vào giấy nghề nghiệp mong muốn sau này của mình theo lời đề nghị của thầy Mathieu.

Chorus01

Les Choristes có tiết tấu khá chậm rãi, lại không quá dàn trải nội dung nên có một số chi tiết trong phim khiến cho tôi suy nghĩ khá nhiều. Đó là sự tha thứ và yêu thương của Mathieu đối với Morhange, khi ông nhìn cậu nơi góc tường buồn bã và khuyến khích cậu hát trong buổi lễ thăm trường của bà bá tước, hay sự quay trở lại của Mondain khi cậu đốt trường – là cái giá phải trả của chính sách “ép cung” học sinh, của sự nóng vội và thiếu tình người của gã hiệu trưởng hám danh, là kết quả tất yếu của những người làm giáo dục vô lương tâm. Hay cảnh cậu Morhange đêm nào cũng tập hát 1 mình mà không muốn cho người khác biết, ở trong một ngôi trường hà khắc quá lâu, Morhange cũng quên mất điều mà cậu giỏi nhất là gì, cho đến khi âm nhạc ở bên cạnh mình. Cảnh thầy giáo dạy toán nghiêm khắc, bất mãn với cái việc dạy học nhàm chán đã tìm lại niềm vui và sự thơ ngây của mình nhờ dàn đồng ca… Và khi lão hiệu trưởng Rachin hét thẳng vào mặt Mathieu rằng, ông ta chưa bao giờ muốn trở thành hiệu trưởng, chưa bao giờ ước muốn của ông ta là làm việc trong ngành giáo dục, chúng ta sẽ thấy thế giới này thật khủng khiếp khi việc giáo dục lại rơi nhầm vào tay của những kẻ tham lam, hám danh, đạo đức giả như Rachin trong phim. Cảnh cuối cùng, khi cả lớp tiễn thầy Mathieu bằng những cái máy bay giấy thả khắp sân trường, cùng hát vang bài hát của ông, và khi Pepinot chạy theo Mathieu khi ông lên xe để đi đến một nơi khác, đó hẳn là khoảnh khắc khiến người xem cảm động về tình thầy trò, về một ngọn lửa tình người ấm áp lan toả khắp ngôi trường lạnh lẽo này.

Và khi nhắc đến sự thành công của Les Choristes, ngoài nội dung kịch bản quá sâu sắc và thấm đẫm tính nhân văn, tài diễn xuất tự nhiên của các thầy và lũ nhóc ra, thì âm nhạc chính là yếu tố chủ đạo góp phần làm cho bộ phim để lại dấu ấn mạnh mẽ trong tôi. Giọng hát chính của Jean-Baptiste Maunier (vai Morhange) thật trong và thật mịn, các nốt bạn ấy hát thật chỉn chu về kỹ thuật nhưng cũng rất cảm xúc. Ngoài đời thì Maunier bằng tuổi tôi, và tôi hình dung vào năm 2004, khi đang đóng bộ phim này thì tâm lý tuổi 14 đã ảnh hưởng đến Maunier đến thế nào để có thể nhập vào vai một cậu bé lầm lì, ít nói và sống quá thu mình như vậy. Còn những bản đồng ca trong phim thì phải nói là quá tuyệt vời, tôi đã từng nghe bản Cerf volant (ca khúc mà lũ trẻ hát tiễn Mathieu ở cuối phim) liên tiếp trong nhiều ngày mà chẳng hề cảm thấy chán. Và album Les Choristes với các bản soundtracks trong phim chắc chắn sẽ làm hài lòng những ai yêu âm nhạc cổ điển và cả những ai cần tĩnh tâm để nhớ lại món quà quá khứ, những phút giây tư lự, mông muội và sống động nhất với thầy cô và bạn bè.

extrait_les-choristes_2

Và cuối cùng, nếu ai hỏi tôi câu hỏi phía trên: con người ta đi học để làm gì? Thì tôi sẽ trả lời rằng, lý do duy nhất mà tôi đi học là để thoát khỏi bản năng xấu xa của mình, đó là quá trình vươn lên khỏi phần “con” để hoàn thiện phần “người”.

Tổng kết

Bộ phim thiếu nhi hay nhất của Pháp, một bài học về làm người và giáo dục sâu sắc.
9

Xuất sắc

Quên mật khẩu

Đăng Ký