Macbeth: Quyền Lực Chết

Bình Luận Phim Phim Chiếu Rạp Toàn Bộ Phim
9

Xuất sắc

Macbeth vốn không phải là một cái tên xa lạ đối với lĩnh vực sân khấu trên thế giới do William Shakespeare viết vào khoảng 1603 – 1607, được phục dựng thành thành nhiều phiên bản kịch và lưu diễn rất nhiều quốc gia. Và do đó, thử thách của Macbeth khi chuyển thể sang màn ảnh rộng chính là mang một hơi thở mới có những góc nhìn sáng tạo hơn, nhưng vẫn phải tôn trọng tinh thần nguyên tác.

Macbeth (2015) là bộ phim nói về những ám ảnh khôn nguôi về đỉnh cao của quyền lực, về những bóng ma bí ẩn thôi thúc cái ác ngự trị và nuốt chửng nhân cách rực rỡ của một con người. Trong những vở kịch thường xuyên được trình diễn của Shakespeare, Macbeth mang không khí u tối và có nhiều cảnh chết chóc và đau thương nhất. Bao trùm câu chuyện về một vị nam tước anh dũng xứ Scotland, một người có trái tim trong trắng và rất bao dung, sau cuộc chiến bảo vệ Ecosse chống lại vua Nauy, anh bị ám ảnh khôn nguôi bởi tiên tri của “ba chị em lạ mặt” bí ẩn, họ mang những gương mặt không cảm xúc, xuất hiện từ sương mù và cũng ra đi trong sương mù, họ nói rằng Macbeth một ngày nào đó sẽ làm vua. Và bi kịch của Macbeth bắt đầu xuất phát từ đây. Câu chuyện làm vua của ba người phụ nữ kia có thật là lời tiên tri định mệnh của Macbeth, hay đó là lời nói sâu thẳm từ chính tham vọng của anh ẩn sâu dưới lớp áo choàng kia?

Không thể giấu diếm chuyện này với vợ, Macbeth kể hết sự tình và những hồ nghi trong anh. Tương lai có vẻ trải đầy hoa gấm, nhưng cõi lòng Macbeth rúng động vì suy nghĩ phải giết chết vị vua Duncan, người chủ của xứ Scotland hiện tại. Người vợ, nàng Macbeth (Marion Cotillard) với sự cuồng tín đã xúi giục Macbeth không được sợ hãi mà phải hoàn thành nghiệp lớn. Người phụ nữ này hiểu rõ chồng mình là người có sức mạnh đế vương, nhưng anh ta lại là một người “tràn trề những tình cảm yếu đuối của con người”. Là một người thông minh, mạnh mẽ, là vị tướng lĩnh tài ba, nhưng Macbeth lại không được vua Duncan truyền ngôi, mà ông dành chiếc ghế đó cho con trai của mình, hoàng tử Malcolm. Từng đợt sóng mâu thuẫn liên tiếp đổ dồn vào tâm trí Macbeth. Và cuối cùng, anh chọn cách giết người, nói đúng hơn là để cho cái ác trỗi dậy xâm chiếm.

Sau khi lên ngôi, nỗi ám ảnh của ba người phụ nữ kia lại liên tục đến quấy rầy Mactbeth trong từng giấc ngủ. Nỗi sợ hãi phủ phục tâm hồn vị vua mới của xứ Scotland, khi đã dâng lên đến đỉnh điểm, Macbeth liên tục giết những hạ thần, từ những người bạn chí cốt của anh ngoài chiến trận trước đây như Banquo (Paddy Considine) cho đến các trung thần của Duncan. Không thể giải thoát khỏi những ám ảnh mơ hồ về quyền lực, Macbeth bị bao vây bởi những xung đột dữ dội giữa giấc mơ sức mạnh bản thân mình và cám dỗ của quyền lực, dù biết giết người là một tội lỗi mà Thượng đế sẽ không bao giờ dung thứ. Cơn ác mộng về người giành ngôi kế tiếp, những người phụ nữ bí ẩn và con dao găm nhuốm máu lơ lửng trong tâm hồn đã lấy đi phần người còn sót lại trong Macbeth. Hình ảnh con dao găm lăm le trên tay Macbeth như hiện thân của con rắn độc quỷ quyệt đang quấn lấy trái tim đã từng thánh thiện vô tội.

Với chiều kích bi tráng của nhân vật Macbeth của đại thi hào Shakespeares, tôi chợt nhớ đến một nhân vật tương tự khác trong văn học Pháp mà tôi đang đọc gần đây: Các Hung Thần Lên Cơn Khát của nhà văn Anatole France (1844 – 1924). Đó chính là Évariste Gamelin, một họa sĩ trẻ tràn trề sức sống và lý tưởng, một người có tâm hồn nhạy cảm với nghệ thuật với trái tim vô hại, nhưng kể từ khi anh gia nhập Tòa án Cách mạng Pháp, với tư tưởng cực đoan và sự sùng bái cá nhân, Gamelin từng bước trở thành một tên giết người hàng loạt, sẵn sàng đưa bạn bè, người thân lên dàn máy chém man rợ. Ở đây, cả Macbeth và Gamelin, vốn đều xuất phát từ vòng tay thiên thần và về sau thuộc về địa ngục của ác quỷ, cả hai đều dùng mạng sống và máu của bạn bè và những người xung quanh trở thành hiện vật xác tín để đảm bảo quyền lực. Quyền lực và sự thỏa mãn chiến thắng chính là một cái bẫy khôn ngoan của cái ác, là một nghịch lý mà con người đang vướng phải. Quyền lực chưa bao giờ, và sẽ không bao giờ là tận cùng của sự sống.

Macbeth hay Gamelin, dù đều là những nhân vật hư cấu trong văn chương, nghệ thuật, dù thuộc hai thời đại khác nhau, nhưng họ đều là những nạn nhân đáng thương của hội chứng hoang tưởng về ngai vàng và quyền lực, khi bất chấp đạo đức và lẽ sống, khi giết người trở thành công cụ để tiến thân. Cả Macbeth và Gamelin đều là những con người yếu đuổi, và đỉnh điểm cho nỗi yếu đuối, sợ hãi đã dẫn đường cho tội ác phủ phục lên sổ phận của họ. Với bàn tay dính đầy máu tanh, cái ác nghiễm nhiên đã được triệu hồi.

Michael Fassbender, vốn cũng là một nghệ sĩ kịch nói, anh đã thể hiện những trường đoạn dằn vặt nội tâm cùng lời thoại thi ca khá hài hòa, chất giọng trầm nhưng hào sảng của anh đã cho người xem cảm thấy Macbeth đáng thương hơn đáng ghét. Khi Macbeth đọc thoại nội tâm, khung hình ước lệ bộ phim trải dài theo bóng của anh ở trong cung điện, giữa sa mạc, trong trận mạc, những hình ảnh kết tinh với nhau đưa bóng dáng của Macbeth mờ dần vả chỉ còn là ánh mắt sợ hãi như con thú bị trọng thương.

Năm 2015, cùng với vai diễn Macbeth, Michael Fassbender đã một lần nữa khẳng định khả năng nhập vai nghiêm túc và hết mình cho vai diễn. Macbeth của Fassbinder vừa dũng mãnh uy nghiêm, và cũng vừa mong manh yếu đuối. Tôi không hề thấy có một Macbeth dữ tợn nào cả, khi đã lấn sâu vào tội ác, Macbeth chỉ mỉm cười thâm độc và chua cay chứ không gồng mình hay điên loạn dữ dội để mọi người đều phải khiếp sợ. Macbeth của Fassbinder đầy chất tự sự, cô đơn, lẻ loi, tỉ tê rỉ từng giọt máu. Tôi rất thích Fassbinder khi ảnh thể hiện sự nhẹ nhàng trước cái chết bất ngờ của người vợ yêu dấu, bình tĩnh nâng nàng lên để thầm thì kể chuyện trước khi cả hai đi ngủ: Tại sao nàng lại ra đi lúc này, mà không đợi đến ngày mai, ngày kia, ngày kia nữa?

Còn người vợ của Macbeth, nàng biết rằng mình chính là khởi thủy của tội ác mà Macbeth đang gieo rắc khắp thần dân xứ này “Chỉ cần rửa sạch bàn tay nhuốm máu này, tội ác đêm nay của chàng sẽ không còn nữa”. Buồn bã và tuyệt vọng đã không thể cứu được người chồng đáng thương của mình, người đang bị quyền lực sai khiến. Và nàng, khi nhìn thấy Macbeth thiêu đốt vợ con của Macduff (Sean Harris) trước thần dân bá tánh, nàng đã không ngừng rơi nước mắt vì những xót xa ăn năn quá muộn màng. Marion Cotillard khá xuất sắc phân cảnh đó, nước mắt cô không ngừng rơi, ánh mắt cô không thể dấu đi nét hoảng sợ. Khi nàng cầu nguyện một mình trong nhà thờ, một phần lớn lao trong trái tim nàng dần vụn vỡ và tan rã trước tình cảnh bi thảm của đất nước. Ở 1/3 đoạn đầu của phim, ánh mắt của Marion sắc sảo, cương quyết, và một chút thâm hiểm bao nhiêu, thì ở phần còn lại, ánh mắt của nàng ngập đầy nỗi buồn.

Đạo diễn Justin Kurzel đã rất khéo léo khi chuyển gam màu dần chuyển sang vàng đục của ánh chiều tà, báo hiệu cho thời điểm hoàng hôn của một vị vua vừa mới lên ngôi, lâu đài kể từ khi Macbeth làm vua trở nên hoang vu, lạnh lẽo, tối tăm.

Có lẽ, hiếm có bộ phim nào mà diễn viên vừa phải kết hợp giữa thoại kịch và ngôn ngữ hình thể điện ảnh như Macbeth, ngay cả bộ phim âm nhạc nổi tiếng The Phantom Of The Opera (2004) cũng không làm tốt hoàn toàn vai trò đó. Nhưng Macbeth đã phần nào làm được. Thoại từ kịch không phải là một trở ngại quá lớn để cản trở nhiệm vụ của điện ảnh. Thành công đó phần lớn chính là nhờ khâu kịch bản, Jacob Koskoff, Michael Lesslie và Todd Louiso đã cùng nhau hoàn thiện một kịch bản điện ảnh Macbeth có hơi thở mới, với sự tiết chế vừa đủ và phù hợp cho từng khung hình. Chẳng hạn như khi Macbeth ngồi trong lâu đài một mình và tiếng nói nội tâm cất lên, người xem nhìn thấy khuôn hình của Macbeth bất động nhưng khuôn miệng của Michael Fassbender vẫn hoạt động, như một bức tranh biết nói, một bức tượng khổ đau biết lên tiếng.

Một trong những điều đặc biệt khác của Macbeth chính là người xem sẽ được thưởng thức những bản soundtrack tuyệt vời của Jed Kurzel, một sự kết hợp đầy tinh tế và hoàn chỉnh, cân đối giữa nhạc cụ cổ điển cùng bộ gõ. Âm nhạc đã góp phần tạo nên chất ma quái, âm u trong lâu đài Macbeth, những cuộc truy đuổi bất tận trong rừng sâu, cả những trận đánh lẫm liệt giữa Macbeth và Macduff cùng hàng nghìn binh lính Anh.

Khác với những bộ phim sử thi lấy cảm hứng từ kịch nói, đậm tính thoại và biểu diễn, Macbeth của Kurzel lại coi trọng ánh sáng, anh đã sử dụng hẳn ánh sáng làm một nhân vật quan trọng của phim, ánh sáng có hơi thở, có số phận, có sự thay đổi, có sinh ra và chết đi. Cái chết của Macbeth trong dáng ngồi sừng sững trong sắc vàng của bụi sa mạc giữa đoàn quân đại diện cho một quyền lực hoang tưởng, một quyền lực chết. Cùng lúc đó, một quyền lực khác đang nhanh chân chạy trốn, mà đại diện là đứa con của Banquo.

Tổng kết

Một tác phẩm điện ảnh khó quên của đạo diễn Justin Kurzel.
9

Xuất sắc

"Một trong những điều tôi không thể làm quen với tuổi trẻ của tôi là sự khác biệt mà tôi tìm thấy giữa cuộc sống và văn học" (James Joyce)