Năm buồn cho “Bom tấn đeo số”

Góc Nhìn Điện Ảnh Thế Giới Điện Ảnh

Mùa hè chưa kết thúc, nhưng có thể khẳng định 2016 là năm thảm họa với các phim phần tiếp theo. Trừ một số ít phim, hầu hết các bom tấn có tựa đeo số đều nuối đuôi nhau chìm nghỉm ở phòng vé. Liệu các hãng phim ở Hollywood có lo lắng?

Disney có lẽ là hãng phim trải qua nhiều trạng thái cảm xúc nhất trong mùa phim hè 2016. Captain America: Civil War, phần 3 của loạt phim về siêu anh hùng Đội Trưởng Mĩ, là một trong rất ít phim phần kế (sequel) tiếp tục thành công. Cán mốc vàng 1 tỉ đôla và được giới phê bình khen ngợi, Civil War là thắng lợi đảm bảo cho sức sống của vũ trụ Avengers, vốn đang bị nghi ngờ sau 10 năm thành hình.

Nhưng không có niềm vui hoàn hảo cho Nhà Chuột. Phần nhiều số tiền lời từ Civil War có thể chỉ dùng để bù lỗ cho Alice Through the Looking Glass, phần 2 bộ phim về xứ thần tiên đại thắng hồi năm 2010. Ra mắt vào tháng 5, phim thu về vỏn vẹn 75 triệu đô nội địa, chắc chắn không thể chạm nổi mức 100 triệu – con số phần đầu kiếm được chỉ trong một tuần. Đây là thất bại choáng váng của Disney, và một lần nữa kẻ xui rủi là “thợ mũ” Johnny Depp. Năm 2013, anh cũng từng khiến Disney bù lỗ mệt nghỉ khi vào vai chính trong The Lone Ranger.

alice through looking glass

Johnny Depp đang là “con ma” ám Disney

Tuy vậy, Disney có thể tự an ủi rằng Alice 2 đơn giản gặp phải một kiểu khủng hoảng tập thể. Năm nay, rất nhiều phim phần kế chịu chung số phận. Đáng thất vọng nhất là X-Men: Apocalypse của nhà Fox, bộ phim rất được kì vọng sau 2 phần làm lại xuất sắc trước đó. Phim thậm chí không thu hồi nổi vốn, với 153 triệu đô doanh thu nội địa trên 178 triệu kinh phí, và được cứu vớt nhờ doanh thu quốc tế. Hãng Universal cũng nhận nỗi buồn lớn với The Huntsman: Winter’s War, khi không thể nối tiếp thành công bất ngờ câu chuyện cổ tích cải biên năm 2012. Phim chỉ kiếm được doanh thu bằng nửa kinh phí 115 triệu đô.

Còn cái tên nào lọt vào sổ đen năm nay? Đó là phần 3 loạt Divergent có tên Allegiant của Summit Entertainment, thu được 66 triệu đô. Con số đầy đe dọa này đã khiến hãng quyết định cắt giảm kinh phí cho phần 4 sắp tới. Sau khi Hunger Games kết thúc, có vẻ trào lưu chuyển thể tiểu thuyết tận thế thiếu niên đang đến hồi… tận thế. Teenage Mutant Ninja Turtles: Out of the Shadow của Paramout Pitures không khá hơn, mới ra mắt đầu tháng 7, nhưng khó có thể hòa nổi vốn. Với hãng Lionsgate, ảo thuật cũng không giúp Now You See Me 2 ngon lành ở phòng vé. Phim hiện tại chỉ kiếm được gần 60 triệu đôla, và đang chuẩn bị tư thế văng khỏi Top 10 xếp hạng tuần Bắc Mĩ.

Với các chuyên gia ngành phim, không có bất ngờ nào cả. Đây là cuộc khủng hoảng phải đến. Matt Zoller Seitz, nhà bình luận phim của tờ New York Magazine, đã có lời dự báo từ năm 2014. Trong bài viết có tựa “Vấn đề của phim siêu anh hùng”, ông cho rằng việc có quá nhiều phần tiếp theo là hệ lụy của thời đại siêu anh hùng. Các hãng phim tìm cách học tập Marvel, cố gắng khiến khán giả quen mặt với cùng dàn diễn viên, hết phần này đến phần khác.

“Các hãng phim giờ làm ít phim hơn, vì họ phải dùng nhiều tiền cho quảng cáo (khoảng 35 triệu đôla một phim) và mất đi lượng khán giả đảm bảo mỗi tuần,” Derek Thompson, cây bút của tờ The Atlantic, có cùng ý kiến với Seitz. Thế giới điện ảnh đã và đang thay đổi. Người ta giờ ít đến rạp chiếu bóng hơn. Theo thống kê, người Mĩ trung bình chỉ xem 4 hoặc 5 phim một năm, trước đây là 20-30 phim. Tương lai phòng vé là ở quốc tế. “Điều đó có nghĩa gì? Nghĩa là phim ít hơn, lớn hơn, ồn ào hơn, và an toàn hơn,” Thompson cho biết.

“An toàn hơn” nghĩa là phần tiếp theo. Bất kể có là siêu anh hùng, hay hậu tận thế, ảo thuật, gì đi nữa. 7 trên 10 phim thành công nhất năm 2015 là phần kế tiếp. Một bất ngờ phòng vé và bùm, chuẩn bị trở lại cho phần 2. Các nhà sản xuất thấy yên tâm với lượng khán giả có sẵn, và mục tiêu tối thượng không chỉ là làm hài lòng họ, mà là tạo ra các khán giả mới. “Đó là một công xưởng nơi khán giả vừa là khách hàng vừa là sản phẩm,” Seitz nói.

x-men apocalypse

Bộ phim bất ngờ gây thất vọng X-men: Apocalypse

Một hệ lụy khác là sự cào bằng về mặt chất lượng. Chúng ta ngày càng thấy những phần kế tiếp được xếp hạng “trung bình”. Chúng nằm gần nhau trong khoảng 40 đến 60% trên Rotten Tomatoes. Các nhà bình luận chê bai, nhưng không quá gay gắt, trong khi khán giả có được một chút giải trí vô thưởng vô phạt. Thompson cho rằng đó là sự trung bình “có chủ đích”, để đảm bảo doanh thu luôn ở mức chuẩn, khoảng 200 triệu đôla. Những phim quá hay thường kén người xem, trên phạm vi toàn cầu, và tốn công sức. Bạn sẽ khó kiếm được một phần tiếp theo xuất sắc, trừ khi bắt buộc phải xuất sắc.

Cỗ máy sản xuất ấy không thể luôn vận hành trơn tru, và 2016 có thể là năm lỗi đầu tiên của cả hệ thống. Trung bình các phần kế tiếp năm nay có doanh thu công chiếu sụt từ 18 đến 50% so với phần trước đó, thống kê từ trang Box Office Mojo. Ngoại lệ buồn là Alice 2, sụt đến 66%. Sự thừa mứa có thể là nguyên nhân chính, theo lời Erik Davis, biên tập viên trang Fandago. “Tôi nghĩ những phim thất bại là các tựa phim không cần có phần kế tiếp. Chúng ta không cần phải xem Huntsman 2, Alice 2, hay Now You See Me 2,” ông cho biết.

Có được một loạt phim ăn khách, năm này qua năm khác, là giấc mơ của mọi hãng phim. Nhưng giấc mơ ám ảnh ấy đang khiến họ thúc đẩy nhịp độ nhanh hơn cho phép. 2/3 phần kế năm nay cách phần trước chưa đầy ba năm. Rất khó để tạo ra sự hứng thú khi chưa có đủ thời gian đợi chờ. “Khi các bộ phim xuất hiện vội vã, chúng thất bại trong việc tạo ra những gì từng khiến phần đầu tiên thật đặc biệt”, Davis cho biết. “Phần thứ hai phải có chỗ đứng tách biệt với phần đầu, điều đó chẳng mấy khi xảy ra.”

jungle book

Phần đầu tiên vẫn chất

Cho đến cuối năm, vẫn còn non nửa các tựa phim chuẩn bị ra rạp là phần tiếp theo. Đó là phim hồi hộp The Purge: Election Year, hoạt hình tiền sử Ice Age: Collision Course, phần kế loạt hành động cũ xưa The Mechanic của Jason Statham, phiên bản nữ của Ghostbusters, phần mới Startrek… và vài cái tên nhỏ bé hơn. Sẽ không ngạc nhiên nếu chúng đều im ắng ở rạp chiếu bóng, bởi tính chất chu kì của Hollywood – mọi thứ đến và đi cùng một lượt.

Dù vậy, vẫn còn rất lâu mới đến ngày tận thế của hệ thống này. Đây chỉ là một lần trục trặc, và vẫn còn đó các dấu hiệu tươi sáng. Finding Dory, phần tiếp theo sau 13 năm của bộ phim Pixar về đại dương, vừa cán mốc 500 triệu đô toàn cầu chỉ sau 2 tuần công chiếu. The Conjuring 2 cũng đại thắng với 274 triệu, nhất là khi chỉ bỏ 40 triệu kinh phí, nhờ thể loại kinh dị. Nhưng tốt nhất, các nhà sản xuất nên nhìn sang Deadpool, The Jungle Book, Zootopia… những bộ phim thành công nhất từ đầu năm, để phòng xa. Điểm chung? Chúng đều là phần đầu tiên, và tập trung vào xây dựng các nhân vật, kịch bản, hơn là chỉ làm theo công thức. Tuy nhiên, những gì họ nhìn thấy ở chúng, có thể chỉ là phần tiếp theo.

Tốt nghiệp khoa Báo chí và Truyền thông trường ĐH KHXH và NV TP. HCM. Bắt đầu viết bình luận phim từ năm 2011 cho các báo, tạp chí, trang mạng điện ảnh.