Những Câu Chuyện Về Người Đàn Ông Lớn Tuổi Và Cô Bé “Lolita” Của Họ

Góc Nhìn Điện Ảnh

Có thể nói, văn chương hay điện ảnh, đã tạo ra những điểm va chạm bền bỉ và có tính hấp lực giữa thực tế và tưởng tượng, giữa những câu chuyện mà chúng ta nghĩ là có thể xảy ra và không thể xảy ra. Chúng gặp nhau ở một lối đi, rồi vào sâu hơn nữa, rồi trơ trọi, và chúng ta chỉ còn có thể ôm ghì lấy ký ức, những cuộc hội thoại và cả những ám ảnh mà cuộc sống hữu hạn của mình chẳng bao giờ vươn tới. Và tôi nghĩ, sự nhẫn tâm của điện ảnh, văn chương hay rộng hơn một chút, là nghệ thuật, chính là đã nuông chiều một ít cảm giác riêng tư, thỏa mãn bí ẩn của bất kỳ ai, nuôi dưỡng giấc mơ trong bóng tối. Điều đó đã xảy ra ở những bộ phim có đề tài không bao giờ kết thúc: Nỗi khát khao dục vọng, hay tình yêu giữa những người đàn ông trung niên, những lão già và cô bé đang tuổi xuân xanh. 

Điểm độc đáo ở những tác phẩm với chủ đề này chính là câu chuyện khám phá người xem, câu chuyện mời gọi chúng ta tự tiết lộ ham muốn thầm kín, tự phơi bày suy nghĩ, tự thầm thì, và tự mình xác nhận ảo mộng, dài và chậm rãi, về những gì mà chúng ta thấy ở gương mặt bé bỏng và tấm thân đang độ nảy nở gợi dục ấy. Nói ra điều này thật khó, nhưng các đạo diễn, biên kịch, nhà văn, nhà thơ đã làm thay chúng ta. Ở chiều kích nhỏ bé của một bài viết, tôi chỉ có thể nhắc đến một phần nhỏ với sự hiểu biết nông cạn về những tác phẩm nói về đề tài ấy.

Đầu tiên có thể nhắc đến Người đẹp ngủ mê (1961) của nhà văn Kawabata Yasunari, tác phẩm này đã đạt đến độ thiền trong văn học, một cao độ của nỗi ám ảnh khôn nguôi về tuổi thanh xuân, bình thản, chậm rãi, đều đặn. Người đẹp là biểu tượng cho thánh sống của xuân thì, là mật mã nghệ thuật nhằm để hiểu thêm về nhà văn vẫn được giới nghiên cứu xem như “mật tích” của Nhật Bản. Một cách nào đó, như khi lão già đối diện với cô bé, câu chữ bị dính kẹt trong cổ họng, không phát ra được. Điều lệ thật kỳ lạ, những lão già phải nghiêm chỉnh tuân theo. Vì nếu chỉ cần vi phạm một lỗi nhỏ thôi, thì ngôi nhà sẽ trở thành nhà chứa gái tầm thường, cô gái kia sẽ không còn là một “tượng sống” của nét thanh xuân nữa. Không ai cứu vãn lão già nữa. Những đòi hỏi đáng thương sẽ biến mất, hóa không, hư vô…

Như một nỗ lực nhằm kết nối lại với thế giới của lão già Eguchi, đó là khi ông đang run rẩy và bối rối chạm vào da thịt của một cô bé đang tuổi lớn. Đó là một biểu tượng tráng lệ và nguy nga cho hành trình bắt đầu hoài niệm ở tuổi già, đang bị giam vào lãnh cung nhàm chán, vô nghĩa và đầy bất ổn do cuộc sống thực tế dựng xây. Những người đàn ông đó, họ cần kiến thiết và xác lập đời sống riêng tư bằng những ám ảnh, tưởng tượng với một bóng hình non xanh ở cô bé. Và trong khi họ đang dò theo dấu vết của tuổi trẻ, đang cứu rỗi bản thể cần được thống thiết thoát ly khỏi những ngột ngạt đương thời, đó là lúc họ sẽ cân nhắc cho cuộc hoán đổi linh hồn, dũng cảm di cư khỏi thế giới rệu rã mà họ đang ở đó. Nhục dục, chính là một biểu tượng ẩn dụ về bản năng nguyên thủy. Với tôi, không có gì là tội lỗi ở đây cả, tôi muốn nhấn mạnh điều đó, sự thèm khát này chỉ đơn giản là khi người đàn ông trở về với chính họ, hiện diện ở vườn địa đàng của họ mà thôi.

Tác phẩm Người đẹp ngủ mê của Nhà văn Kawabata

Tác phẩm Người đẹp ngủ mê của Nhà văn Kawabata

Một tác phẩm khác đã tạo ra luồng tranh cãi không dứt trên văn chương, đó là Lolita (1955) của nhà văn Vladimir Nabokov, thuật ngữ ‘Lolita’ dùng để nói về những bé gái quyến rũ, đang tuổi dậy thì, những người thường xuyên trở thành nỗi ám ảnh tình dục của một người đàn ông lớn tuổi. Nếu tiểu thuyết của Vladimir Nabokov vào năm 1955 đã gây ra những hiệu ứng bất ngờ, nồng nhiệt và sâu sắc, đầy ám ảnh về ngôn từ và cảm xúc, thì phiên bản điện ảnh năm 1997 của Adrian Lyne lại âm thầm và nhẹ nhàng hơn, nhưng cũng không kém phần xót xa và đau thương. Cô bé Lolita, “ánh sáng của đời tôi, tội lỗi của tôi, tâm hồn của tôi” trong trí tưởng của Humbert Humbert, vẫn bất tử trong dáng đứng thẳng cao chưa đầy một mét rưỡi và toàn bộ đặc tính của một “tiểu nữ thần” bất kham.

Vì sao Humbert lại yêu Lolita đến như thế? Đó là điều có xảy ra nhưng chúng ta khó lý giải được. Humbert đã rơi vào tình thế nguy hiểm  khi phải vật lộn với ham muốn tột cùng nằm sâu trong bản ngã của ông, có thể được đánh thức bởi một lần va chạm trong quá khứ, đó là một cơn mê mà ông nhận thức rất rõ, mà vẫn không thể thoát ra được. Cuộc đời của Humbert là một ký ức buồn bã, cô độc, dưới cặp mắt kính uyên bác là cả một ánh mắt đang chờ được thú nhận và sám hối… Mối quan hệ giữa Lolita và Humbert vẫn luôn là bất hoại với tôi, là đốm lửa cháy bền bỉ, và ngay cả khi Humbert bị cả thế giới chối bỏ, đầu tiên trên chính quê hương mình, thì nỗi phiền muộn thầm kín của ông dành cho Lolita, về tình yêu của ông, về “tội lỗi” của ông, đó là sự miên viễn của khoảnh khắc, không phải là quá khứ hay tương lai, là một kiểu của hạnh phúc mà không bao giờ có lại.

Lolita, một tác phẩm điện ảnh nổi tiếng của nhà văn Vladimir Nabokov, với phiên bản điện ảnh năm 1997 của đạo diễn Adrian Lyne

Lolita, một tác phẩm điện ảnh nổi tiếng của nhà văn Vladimir Nabokov, với phiên bản điện ảnh năm 1997 của đạo diễn Adrian Lyne

“Nói cách khác, tôi đã chết rồi”. Điều gì sẽ xảy ra khi một người đàn ông tuổi trung niên chuẩn bị lăn ra chết lịm với sự chật chội của một xã hội kim tiền, đó là nỗ lực để chấp nhận và làm quen với những khó khăn mà anh ta trải qua trong một thế giới dường như chỉ tập trung vào vẻ bề ngoài. Nhân vật nam chính Lester trong American Beauty (1999, đạo diễn: Sam Mendes – biên kịch: Alan Ball) gần như gục ngã trước vẻ đẹp Mỹ, không thể nhìn thấy điều gì khác sau lưng anh khi bắt đầu bước vào ảo mộng man dại với Agela, cô bạn của con gái mình. Vẻ đẹp Mỹ đã khiến anh gục ngã thê thảm dưới những điều thầm kín nhầy nhụa. Có sai không khi một người đàn ông 40 tuổi có ham muốn nhục dục với cô bé tuổi teen? Bất kỳ người đàn ông nào can đảm lắm mới dám đối diện với sự truy vấn này trong mình, khi đã gỡ bỏ các sợi dây về đạo đức và luật pháp, mà thú thật, là tôi cũng chẳng thể chắc chắn cái sai ấy là hiển nhiên. Vì với tôi, điều gì thuộc về bản năng, điều đó chẳng có gì sai trái. Nhưng với số đông khác, và nhất là khi chúng ta bị bao vây xung quanh bởi hàng lớp định nghĩa về đạo đức, chuẩn mực… thì nó lại khác. Người đàn ông vốn sở hữu một cảm giác gọn gàng, nó thường đi thẳng đến phần dưới của họ trước mọi tư tưởng, và trong cơn buồn chán, tuyệt vọng, thì điều đó càng rõ ràng hơn. Mặt khác, American Beauty đã có cách để mở rộng hơn, thăm dò xa rộng vấn đề của giới trung niên trong cơn khủng hoảng kinh tế, chủ nghĩa tiêu dùng, và bởi những thách thức lơ lửng về bình đẳng giới và người đồng tính.

American Beauty sở hữu một câu chuyện tình (có thể nói là như vậy) không quá hoang tưởng và mù quáng như Lolita. Nhưng nó là một nỗ lực nhằm khơi gợi một vẻ đẹp u sầu, lấp lánh nhưng không thể nào chạm vào được, vẻ đẹp đó được bao bọc cùng với sự nhẫn tâm, cô đơn và vô cảm trong cái kén xã hội đẹp mắt của Mỹ. Angela không hẳn là nữ thần của Lester để anh chạm đến hạnh phúc, chạm đến dạng thức của chính mình, mà cô bé còn là sự tự do của anh, là sự viên mãn của anh, trông phút chốc, chỉ trong một quãng thời gian ngắn ngủi. Những cảnh khỏa thân ở họ đều được sử dụng để truyền tải sự tổn thương của nhau. Cô bé làm cho người cha của bạn mình có thể tê liệt cảm xúc, vẻ đẹp của cô bé đã chiến thắng, nhưng cái chiến thắng lớn hơn, đó là khi người đàn ông đó vượt qua ranh giới của tuổi già, anh ta có quyền khao khát trở về thời thanh niên, được tôn trọng, có quyền lực và dĩ nhiên, có vẻ đẹp của cánh hoa hồng tươi thắm lót đường cho cuộc đời anh ta.

american beauty

American Beauty ra mắt vào năm 1999, do Alan Ball viết kịch bản và là tác phẩm đạo diễn đầu tay của Sam Mendes. Bộ phim đã được đề cử và giành nhiều giải thưởng quan trọng của giải Quả cầu vàng và Oscar.

Nhìn chung, với một đề tài khó nuốt như thế này, hoặc khó có được sự cảm thông của người xem và dư luận xã hội, luôn cần một bàn tay khéo léo của đạo diễn và đội ngũ biên kịch cứng tay, để làm bật được ý tưởng chính của phim, liền mạch, không quá phô trương và lạm dụng tình dục, cũng không cố tình lấy đi nước mắt của người xem như kiểu cliché quen thuộc. Thật may vì các tác phẩm trên đã vượt qua mọi rào cản cố hữu để đến gần với người xem hơn, giúp chúng ta hiểu hơn nỗi lòng của những lão già đang bị cuộc sống cầm tù, cũng như khao khát được một lần nữa chạm đến cái đẹp của thời thanh xuân…

"Một trong những điều tôi không thể làm quen với tuổi trẻ của tôi là sự khác biệt mà tôi tìm thấy giữa cuộc sống và văn học" (James Joyce)

Quên mật khẩu

Đăng Ký