Oh Captain! my Captain! our fearful Trip is done!

Blog

Thuyền trưởng! Thuyền trưởng của tôi ơi! Chuyến đi hãi hùng đã xong rồi!

18221_834807849946682_82117844153171464_nNhững người từng mở đôi mắt họ cùng tôi nay đã khép chúng lại. Dòng chữ đến với tôi vào đêm Giao Thừa về hai người bạn, một người đã chết, người kia từ bệnh viện về nhà để chăm sóc xoa dịu. Ký ức đầu tiên hiện ra trong tâm trí tôi là họ đang cười. Tôi tin rằng bất kỳ ai biết họ cũng sẽ nói như thế. Trong những tháng năm khám phá cuộc sống, khi tôi còn trẻ và khỏe mạnh và cả cuộc đời còn ở phía trước, họ là những vì sao trên bầu trời tôi, những người luôn tràn đầy sức sống và sẽ luôn như thế, vì đó là cách chúng ta nên thể hiện nếu chúng ta đang sống.

Tôi không thể khóc nổi nữa. Vì sao, tôi hoàn toàn không hiểu rõ. Hẳn là vì điều gì đó từ việc tôi bị mất đi giọng nói. Đôi giọt nước mắt thỉnh thoảng rơi, nhưng là cơn rùng mình thổn thức, như khi tôi chôn chặt mặt mình vào gối khi cha tôi mất, hay quỵ xuống cạnh giường mẹ tôi, hay ôm lấy một người bạn tại mộ phần của Bob Zonka – và không còn khóc nữa. Tôi ngồi đây và nhìn vào những kỷ niệm.

Bắt đầu vào sáng sớm hôm nay. Thức dậy khoảng 7 giờ, tôi chọn ngủ thiếp thêm một lúc. Tâm trí tôi bắt đầu tìm về những năm chưa tốt nghiệp, trong một dòng chảy của suy nghĩ về những điều tôi khám phá ra ở trường Đại học. Có lẽ điều này được gợi cảm hứng từ bộ phim tài liệu mới “Paul Goodman Changes My Life.” Quyển sách của Goodman có tên “Growing Up Absurd” từng là kinh thánh đối với thế hệ thập niên 60. Và quyển “The Community of Scholars” của ông đã khắc họa một trường đại học lý tưởng không bị bao bọc bởi những lĩnh vực riêng biệt mà khuyến khích sinh viên khám phá sự phong phú của cuộc sống.

Ở thành phố Urbana tôi đã liên tục tham gia các sự kiện. Phim ảnh, kịch, hòa nhạc, câu lạc bộ nhạc dân gian, đọc thơ, tham dự các buổi diễn thuyết, mít-ting chính trị, các trận đấu bóng đá và bóng rổ. Trong cơn lơ mơ tôi nhớ ra cuộc đời mình đã đủ đầy đến thế nào vào lúc đó. Và những giá sách của tôi chất đầy những quyển sách tôi học trên lớp hoặc tìm thấy trên giá của mọi cửa hàng sách. Rất nhiều sự thật, thái độ, và cảm hứng đã được tìm thấy.

Tôi gặp người bạn đã mất tại Hội nghị các Vấn đề Thế giới (Conference on World Affair) thường niên tại thành phố Boulder, nơi tôi đã tham dự trong khoảng 35 năm. Trong một tuần mỗi mùa xuân tôi đã bị “tra tấn” liên tục ở các cuộc thảo luận, được bao quanh bởi những người thú vị, kết giao với những người bạn sẽ thân thiết suốt đời, tham dự các buổi hòa nhạc và kịch nói, cướp bóc những hiệu sách, gặp gỡ mọi người từ khắp nơi trên thế giới. Tất cả họ đều bị cuốn vào việc suy nghĩ, hỏi đáp, khám phá. Cũng nhiều cơ hội tốt ở Chicago như khi ở Boulder, nhưng ở Chicago tôi luôn bận bịu. Tôi thấy xúc động khi nghĩ rằng mình có thể về hưu mãn nguyện ở Boulder hay một nơi nào khác với một trường đại học tốt và ít dân cư. Lý do những người bạn ở Boulder của tôi dường như vẫn hiện diện và vẫn làm những điều đó là vì, trong suy nghĩ tôi, họ vẫn còn học đại học. Hẳn sẽ giống nhau ở tất cả những thị trấn có trường đại học tốt. Như Madison, Austiin, Missoula, Bloomington. Urbana.

Ở góc độ nào đó rất có thể là thật, tôi đã cố sống cuộc đời mình như một sinh viên chưa tốt nghiệp vẫn còn đang lục lọi khắp thế giới, và vì thế tôi gặp những người khác giống như mình. Tôi đã tìm thấy một vị khách để chia sẻ chuyến hành hương này, và cưới cô ấy. Trên tờ tạp chí vẫn còn nhiều người khác đang lục lọi, vì một phóng viên tạp chí là gì nếu không phải ai đó muốn có một giấy phép để đến mọi nơi và đặt câu hỏi cho những người lạ? Người bạn tôi đang phải chăm sóc xoa dịu từng là nhà báo suốt cuộc đời anh – viết, biên tập, phát sóng, dạy, xuất bản. Cười. Ở cùng nhau. Giữ liên lạc. Trở thành một người bạn.

Quyển sách đó “Blowing Alone” có tựa đề ám ảnh tôi. Khắp nước Mỹ, những bức tường đang được dựng lên. Mọi người không còn gặp gỡ và kết giao với nhau nhiều nữa, tham gia thật nhiều câu lạc bộ, nhảy xuống hồ bơi. Chúng ta có quyền riêng tư, nhưng chúng ta không còn cảm thấy mình có quyền đi đến cánh cửa hàng xóm và gọi mà không báo trước. Chúng ta bị nhìn lại bằng ánh mắt lạ lùng. Vì sao ta ở đây? Nếu bạn nói rằng, “Tôi chỉ vừa nghĩ rằng mình nên thăm hàng xóm nhà bên,” bạn sẽ bị nhìn với ánh mắt lạ lùng, thậm chí với nỗi sợ hãi.

Khi được sinh ra, chúng ta nhận ra mình đang lên chuyến tàu Trái Đất cho một hành trình không biết đích đến và kéo dài bao lâu. Nó là một con tàu rất lớn. Đầu tiên chúng ta chỉ thấy một vài hành khách, rồi sau đó cứ nhiều thêm. Có rất nhiều khoang. Chúng ta không bao giờ nhìn thấy vài hành khách, nhưng chúng ta đã nghe về họ, và tên họ xuất hiện giữa cuộc sống trong tâm trí ta. Vài người gắn liền với liên hệ họ hàng (Chú Charlie của con ở Taylorville). Vài người với danh hiệu (“Ngài Winston Churchill”). Vài người với vị trí (“Cầu thủ Joe DiMaggio từ đội yankees”). Vài người với những thành tựu mà chỉ riêng tên họ là đủ để chứng tỏ (“Ernest Hemingway.” “Louis Armstrong.” “Tổng thống Roosevelt.” “Albert Einstein”). Tất cả những người đó đã lên tàu khi tôi tham gia hành trình. Tất cả họ đều đã chết. Một mục đích của giáo dục là tạo ra sự quan tâm đối với những hành khách cũ. Con tàu trông như thế nào khi họ chỉ vừa mới bước lên?

the fountain of time

Với bạn bè của chúng ta, họ là món quà cuộc sống như một chuyện đương nhiên. Chúng ta có thể nhấc điện thoại. Chúng ta sẽ gặp nhau lần tới. Mỗi tối thứ Sáu. Mỗi kỳ Tạ Ơn. Cùng một nơi, vào năm tới. Họ sẽ luôn trở lại trong tầm mắt. Rồi một người quan trọng đầu tiên qua đời. Với tôi, đó là cha tôi. Đó là một sự kiện lớn lao. Nó cứ như không thể xảy ra được. Năm tháng trôi qua và những mất mát hàng năm bắt đầu nhiều hơn, cho đến khi tôi vượt qua một điểm giới hạn và biết nhiều người đã chết hơn người đang sống. Tôi có nên đóng gói lại hành lý của mình để rời khỏi?

Cuộc sống trên hành tinh này đã bao gồm trong một chuỗi liên tục những sinh vật cố gắng sống và sinh sản. Ở vài cấp độ, thậm chí ở mức rất cơ bản, điều này cũng gây ra sự tò mò: Tôi phải làm gì trong vai trò là một sinh vật để gọi là sống thành công? Trong sự tiến hóa chủng loài một bước quan trọng luôn đến cùng với bước phát triển của sự nhàm chán. Nếu cuộc sống chỉ bao gồm ăn uống và sinh sản, sự tồn tại của một người chỉ là làm chật thêm con tàu. Sự nhàm chán đại diện cho vấn đề của khoảng thời gian thất nghiệp, và làm cách nào để lấp đầy khoảng thời gian đó. Từ nhàm chán đã phát triển nên văn minh loài người và tất cả công trình nghệ thuật và khoa học của họ.

Những người bạn tôi nhắc đến ở mở đầu không hề chán hay nhàm chán. Họ chỉ tò mò. Hãy chọn người bạn thân của bạn trong số những người mang thứ gì đó đến với bữa tiệc. Không hề dễ dàng để kết bạn mới. Khi bạn ngày càng già đi, một sự thu hẹp không ngừng diễn ra, cho đến lúc bạn đủ già bạn sẽ cắt giảm mối quan tâm ban đầu trở lại như lúc mới bước lên boong tàu: những người chăm sóc bạn và quan tâm đến bạn.

Tin tức về hai người bạn ấy đã đưa sợi dây thòng lọng đến gần hơn. Khi tên của họ lọt vào tâm trí tôi, họ không còn ở trong danh sách hành khách nữa. Con tàu cô quạnh hơn. George Burns từng được bảo hãy hẹn hò với các cô gái cùng tuổi ông. “Không có cô gái nào ở tuổi tôi cả.” Đối với tất cả chúng ta, ngày càng ít hơn và ít hơn những người ở tuổi mình. Ai muốn trở thành người cuối cùng còn trên tàu? Tôi hạnh phúc vì tôi đã biết họ. Họ hạnh phúc vì đã biết tôi. Chúng ta cùng nhau khiến hành trình này trở nên bớt nhàm chán đi đôi chút.

Roger Ebert, ngày 31 tháng 12 năm 2011.

Quên mật khẩu

Đăng Ký