Oscar Và Đề Cử Hạng Mục Mới: Áp Lực Đổi Thay

Góc Nhìn Điện Ảnh Thế Giới Điện Ảnh

17 năm kể từ lần thêm hạng mục Phim hoạt hình hay nhất, Oscar mới có một chuyển động lớn đến thế. Ngày 8/8 vừa qua, Hàn Lâm Viện đã thông báo về khá nhiều thay đổi cho lễ trao giải điện ảnh danh giá này. Đáng chú ý, và gây tranh cãi nhiều nhất, chắc chắn là hạng mục mới toanh: “Phim đại chúng xuất sắc nhất”.

Những chuyển động

Theo lời chủ tịch John Bailey, lễ trao giải Oscar sẽ chính thức đưa hạng mục này tranh tài sớm. “Sớm” ở đây nhiều khả năng là ngay kì Oscar thứ 91 vào năm 2019, theo dự đoán của các báo uy tín. Tiêu chí giải thưởng sẽ được “đưa ra trong thời gian tới”, theo lời vị chủ tịch. Tuy nhiên, ai cũng hiểu rằng đây là ngai vàng đặt sẵn cho các bom tấn thương mại. Deadpool 2, Avengers: Infinity Wars (Biệt đội Avengers: Cuộc chiến vô cực), Incredibles 2 (Gia đình siêu nhân 2)… và đặc biệt là Black Panther (Chiến binh báo đen) sẽ là những cái tên nặng kí.

Kẻ vui nhất với thông tin này dĩ nhiên là hãng Disney, ông lớn đã thâu tóm ngôi đầu bảng doanh thu 4 trong 5 năm gần nhất. Năm 2018, ngôi vị này nhiều khả năng cũng không chạy đâu khỏi tay Nhà Chuột, với sức công phá phòng vé kinh hoàng của Infinity WarsBlack Panther. Trong hai tựa phim này, được ưu ái hơn là chiến binh báo đen. Không chỉ thu về 1,3 tỉ đôla, chàng siêu anh hùng da màu này còn có sức ảnh hưởng lớn về mặt văn hóa.  Không ngạc nhiên khi Disney đã khởi động chiến dịch Oscar cho Black Panther từ sớm, với hàng loạt chóp bu của hãng lên tiếng khen ngợi. Tháng 5 vừa rồi, họ còn mang phim sang chiếu ở LHP Cannes, điều không thường với thể loại người hùng.

Niềm vui của người này là nỗi buồn của người khác. Hạng mục mới chỉ là một trong ba thay đổi lớn được John Bailey công bố. Thay đổi thứ hai là thời lượng phát sóng của lễ trao giải Oscar sẽ bị rút ngắn. Những hạng mục nhỏ sẽ phải “hi sinh” khi không được xuất hiện trong chương trình. Người ta sẽ ghi hình bài phát biểu nhận giải rồi phát lại sau. Hiện vẫn chưa có thông tin hạng mục nào sẽ chịu loại bỏ, nhiều khả năng sẽ là các giải phim ngắn. Cuối cùng là thời điểm tổ chức trao giải sẽ được đẩy lên sớm vào đầu tháng 2, thay vì cuối tháng như trước. Chủ yếu để tránh xung đột với các sự kiện lớn khác, như Thế Vận Hội Mùa Đông như vừa rồi chẳng hạn.

Giải Oscar “bỏng ngô”

Không ngoài dự đoán, hạng mục “Phim đại chúng xuất sắc nhất” đã gây ra tranh cãi lớn ở Hollywood. Trước đây, các phim bom tấn như Star Wars hay Avengers vẫn có khả năng đề cử, nhưng thường ở các hạng mục phụ như âm thanh hoặc kĩ xảo. Giờ đây, tất cả sẽ được cạnh tranh nghiêm túc ở một giải chính. Tất nhiên, không có giới hạn nào cho các phim này ở các hạng mục khác. “Một phim vẫn có thể thắng giải Phim đại chúng và Phim hay nhất,” thông báo của Hàn Lâm Viện chỉ rõ.

Làn sóng chỉ trích chắc chắn là không tránh khỏi, khi một giải thưởng thương mại lọt vào lễ trao giải vẫn mang danh tôn vinh nghệ thuật như Oscar. Một số người tỏ ra bi quan như nam diễn viên truyền hình nổi tiếng Rob Low. “Ngành công nghiệp phim ảnh đã qua đời ngày hôm nay” anh viết trên Twitter. “Sau một thời gian đau ốm quằn quại với những phần tiếp theo, ngoại truyện thương mại và kinh doanh các sản phẩm chẳng liên quan.”

Đa số thì lựa chọn sắc thái châm biếm. Ngay từ lúc này, cư dân mạng đã gọi hạng mục này là “giải Oscar bỏng ngô” (Popcorn Oscar). Nhà bình luận Mark Harris của tờ Entertainment Weekly thì đặt một cái tên gay gắt khác là “Oscar giả hiệu”. Còn hài hước như biên kịch truyền hình Adam Sternbergh thì phát biểu: “Tôi đang chờ đợi Oscar 2019 lắm, khi Hàn Lâm Viện giới thiệu hạng mục Nụ hôn bỏng cháy nhất màn ảnh.”

Ngược lại, nhiều diễn viên khác đứng ra ủng hộ ý tưởng này của Oscar, ngoài các hãng phim. Mark Wahlberg là một trong số đó. “Giá như họ ra mắt hạng mục này sớm hơn, chúng tôi hẳn đã thắng được vài tượng rồi,” anh nói với Hollywood Reporter. Anh là diễn viên và sản xuất của nhiều tựa phim ăn khách, nổi bật nhất là loạt Transformers (Robot biến hình). Nhiều người thì tiếc nuối cho các tác phẩm chất lượng bị bỏ quên trước đây, như The Dark Knight (Kị sĩ bóng đêm, 2008). Mặc cho thành công rộng rãi cả thương mại lẫn phê bình, siêu phẩm của Christopher Nolan vẫn bị loại ra khỏi hạng mục Phim hay nhất năm ấy.

Dù muốn dù không

Tuy nhiên, 10 năm trước chắc chắn chưa phải là thời điểm cho những đổi thay. Mọi chuyển động đều phải bắt đầu từ các động lực cụ thể. Với Hàn Lâm Viên, đó chính là những con số thống kê nghèo nàn từ lễ trao giải Oscar 2018. Tờ Entertaiment Weekly từng chỉ ra đây là kì Oscar có lượng người xem thấp nhất trong lịch sử. Bất chấp đây là lễ trao giải kỉ niệm con số đẹp 90 năm, những chuyển động ồn ào của phong trào #Metoo, hay các trò hài hước như tặng xúc xích của Jimmy Kimmel.

“Hàn Lâm Viện hiểu rằng mình phải rung lắc cái lễ trao giải này” nhà sản xuất Jason Blum, nổi tiếng với Get Out (Trốt thoát, 2017) cho biết. “Phải tìm cách để khán giả cảm thấy liên quan đến Oscar và xem nó.” Thế hệ Millennials, lớn lên với Internet và và mạng xã hội, dĩ nhiên chỉ chuyển kênh khi có bộ phim nào chúng từng xem và yêu thích. Ngoài ra, sự cạnh tranh khốc liệt của của các kênh streaming là một phần lí do. Số lượng vé sụt giảm theo từng năm chứng tỏ rằng khán giả thích nằm trong chăn ấm xem phim bộ, hơn là lết ra ngoài rạp. Vì thế, họ sẽ bỏ lỡ rất nhiều phim Oscar, vốn đã kén khán giả. Bộ phim chiến thắng năm vừa rồi The Shape of Water (Dáng hình của nước) chỉ thu về 63 triệu đôla ở thị trường Mỹ.

Đó không phải là lựa chọn của các thành viên của Viện, hay bản thân chủ tịch John Bailey, mà là điều không tránh khỏi trong thời đại hiện nay. Trong một thế giới chuyển động ngày càng nhanh, chỉ cần đi chậm là đã bị tuột lại, chưa kể đứng yên. Đó là lí do Bailey, một nhà tiên phong với tư tưởng cấp tiến trong lĩnh vực quay phim, được bầu làm chủ tịch Viện Hàn Lâm vào năm 2017. “Công việc của chúng ta không phải là mời thêm người vào một ngành công nghiệp ổn định,” ông phát biểu ngay sau khi nhận chức. “Mà phải bước ra và nói với thế giới: Ai muốn làm giàu thêm cho nghệ thuật điện ảnh bằng tài năng và kinh nghiệm của mình?”

Đối với lĩnh vực giải trí, gây tranh cãi đã là một thành công. Ít nhất, với những chuyển động này, người ta sẽ cảm thấy háo hức với lễ trao giải Oscar 2019. Hẳn sẽ có những cuộc tranh luận với các đề cử và người chiến thắng cho hạng mục Phim đại chúng xuất sắc nhất, nếu nó được giới thiệu. “Những năm qua, chúng tôi đã nghe rất nhiều ý kiến về việc làm thế nào để Oscar theo kịp với các đổi thay của thế giới,” Bailey viết. “Bây giờ, chúng tôi sẽ làm điều đó cực kì nghiêm túc.”

Tốt nghiệp khoa Báo chí và Truyền thông trường ĐH KHXH và NV TP. HCM. Bắt đầu viết bình luận phim từ năm 2011 cho các báo, tạp chí, trang mạng điện ảnh.