Sex “5 Giây” Và Vấn Đề Kiểm Duyệt

Góc Nhìn Điện Ảnh

Cuối cùng tin về điện ảnh Việt Nam đã được lên báo nước ngoài, và lại là một tờ lớn như The Hollywood Reporter. Nhưng không phải về thành tựu nào, mà là xôn xao quanh một điều luật trong dự thảo luật điện ảnh mới: cảnh sex trên phim chỉ được kéo dài 5 giây!

Cụ thể, ý kiến này được đưa ra trong hội thảo góp ý kế hoạch xây dựng phân loại phim cho điện ảnh Việt, do bà Ngô Phương Lan, Cục trưởng cục Điện ảnh làm chủ tọa. Theo đó, đây là kế hoạch dài hơi đã được ấp ủ gần 10 năm qua, lần đầu tiên phim Việt sẽ được dán nhãn khi ra rạp theo các cấp độ: loại P ( mọi đối tượng khán giả), C13 (dành cho người trên 13 tuổi), C16 (dành cho người trên 16 tuổi) và C18 (dành cho người trên 18 tuổi).

Đây vốn là điều các nhà làm phim nội địa “cầu mà không thấy” đã nhiều năm. Hiện tại, Việt Nam không hề có hệ thống phân loại phim, chỉ có một nhãn dán “NC16” (cấm người dưới 16 tuổi) hoàn toàn không có giá trị thực tế.

Phân loại phim vốn rất cần thiết trong nền điện ảnh

Việc có hệ thống phân loại, theo cách hiểu thông thường, sẽ giúp các nhà làm phim tránh được việc nội dung bị cắt xén quá nhiều, hoặc thậm chí cấm cửa vì không phù hợp với khán giả đại chúng. Giới hạn độ tuổi sẽ giúp bộ phim tiếp cận đúng đối tượng khán giả, những người có đủ nhận thức để tiếp cận các thông điệp mà nhà làm phim muốn truyền tải.

Ở một mặt nào đó, hệ thống phân loại đồng nghĩa với có nhiều khoảng không và tự do hơn để làm phim.

Tuy nhiên, chưa kịp vui mừng, những người có mặt trong hội thảo đã ngã ngửa với quy định “kèm theo”: một phim không được phép có “cảnh nóng” quá 3 lần, và mỗi lần không được quá 5 giây. Theo Thanh Niên, hầu hết các đạo diễn, nhà sản xuất, phát hành, đều không đồng tình với quy định này, và yêu cầu phải xem xét lại.

Tình dục nên xuất hiện thế nào trên màn ảnh rộng vẫn luôn là chủ đề gây tranh cãi, thậm chí đối đầu nhau giữa các đơn vị cung cấp phim và Cục điện ảnh. Điển hình là hồi đầu năm nay, bộ phim có đề tài bạo dâm 50 Shades Of Grey khi mang về rạp Việt đã bị cắt xén đến 20 phút thời lượng không thương tiếc. Khán giả nổi giận khi ra rạp và trút lên đầu nhà phát hành. Phim thất bại thảm hại, và sớm văng ra khỏi rạp chiếu bóng bởi không có người xem.

50 Shades Of Grey

50 Shades Of Grey bị cắt gần 20 phút khi ra rạp

Các ý kiến phản bác dự luật này đều tập trung vào việc cần phải chú ý đến chất lượng, thay vì số lượng thời gian các cảnh sex. Ông Nguyễn Văn Nhiêm, Giám đốc công ty phim Studio A nói: “Nếu những cảnh đó phù hợp với nội dung, không khuyến khích cái gì xấu mà ca ngợi thẩm mỹ, cái đẹp mà lại bị đưa vào định lượng số lần thì vô cùng khó.”

Trong khi đạo diễn Nguyễn Thanh Vân hỏi ngược lại: “Có cảnh thậm chí 1 giây cũng khiến người ta không chịu đựng nổi thì sao? Dưới góc độ người làm phim, quy định 5 giây gây khó cho người làm nghệ thuật. Nếu cảnh phản cảm thì 5 giây là quá dài, nhưng với cảnh mang nhiều ngôn ngữ nghệ thuật, yếu tố thẩm mỹ thì 5 giây lại là quá ngắn. Điện ảnh là nghệ thuật nên không định lượng con số cụ thể như vậy.”

Bà Ngô Phương Lan kết luận rằng “Việc này sẽ được ủy thác cho Hội đồng,” và các nhà làm phim sẽ phải thom thóp chờ đợi thời điểm dự thảo được thông qua, dự kiến vào đầu năm 2016.

Tôi thì đang tưởng tượng rằng, nếu dự luật này được chấp nhận, thì các cảnh quan hệ từ nay về sau sẽ thế nào? Nói thật, 5 giây còn khó có thể đủ cho một nụ hôn nồng nàn chân thật, chưa kể đến các đụng chạm khác theo ý đồ đạo diễn. Đặc biệt là các phim lấy tình dục làm chủ đề chính, như Bi, Đừng Sợ hay Đập Cánh Giữa Không Trung, những phim được đánh giá cao cả ở trong nước lẫn Quốc tế. Ngoài ra các phim nước ngoài khi mang về cũng phải cắt xén lại cho phù hợp, bất kể thể loại, thời lượng, theo cách vô cùng cứng nhắc.

Đặt trong tư duy thông thường, thì điều luật như vậy vẫn quá kỳ quặc chỉ để đem ra xem xét, chưa nói đến việc nghiêm túc áp dụng vào thực tế.

Nếu hiện tại là thập niên 60, và điện ảnh đang ở những bước hòa nhập đầu tiên, thì mọi chuyện còn hợp lý hơn đôi chút. Ngay cả Hollywood cũng phải trải qua những bước chuyển biến để hình thành một hệ thống chặt chẽ (dù vẫn hay có ngoại lệ gây tranh cãi) như bây giờ. Từng có cả một cuộc cách mạng để các cảnh tình dục được hợp thức hóa trên màn ảnh, và những điều luật ngô nghê tương tự, quy định số phút các cảnh hôn chẳng hạn, cũng được mang ra mổ xẻ.

Nhưng có một khoảng cách rất lớn giữa Hollywood ngày đó và Việt Nam ở hiện tại. Trong một dự thảo mang ý nghĩa tích cực về việc thiết lập hệ thống phân loại, sự tồn tại của điều luật này giống như chiếc kim đâm thủng quả bong bóng vui mừng vừa thổi lên, và để lộ ra sự thật: chưa thể có được thứ gọi là tự do sáng tạo, với tư duy kiểm duyệt hiện nay.

Tien nu khong kieng cu

Cảnh phim không bao giờ ra rạp của Tiên Nữ Không Kiêng Cữ

“Cuộc chiến” giữa các nhà làm phim và hội đồng kiểm duyệt ở Cục không phải chỉ mới ngày một ngày hai. Những người trong nghề sẽ biết nó ngao ngán đến mức nào. Bộ phim “Tiên Nữ Không Kiêng Cữ” là ví dụ gần nhất. Ban đầu là một phim bi lấy đề tài thời kháng chiến chống Pháp, nhưng vì “làm mất hình ảnh chiến sĩ cách mạng” đã phải biến thành phim hài nhảm với cốt truyện giả tưởng thêm vào, mới có thể ra rạp. Trước đó, Bụi Đời Chợ Lớn của Charlie Nguyễn còn thê thảm hơn, chết yểu dù đã có bản phim hoàn chỉnh. Tương tự là Bẫy Cấp Ba, và vài dự án nhỏ lẻ khác.

Việc phân loại phim, vốn có ý nghĩa để tránh những trường hợp như trên. Nhà làm phim tìm đúng khán giả, bộ phim được tôn trọng, giá trị do người xem phán xét. Vậy thì vì lẽ gì lại tồn tại một thứ oái ăm như “sex 5 giây”? Một chuyến “tàu nhanh” ngoài thực tế còn kéo dài hơn thế! Nó đi ngược lại mục đích và ý nghĩa chính của việc phân loại phim, và cho thấy những người nắm quyền soạn luật hoàn toàn tách biệt với đời sống điện ảnh, cũng như thực tế việc tiếp cận văn hóa phim ảnh của đại chúng hiện tại.

Có ý nghĩa gì khi cấm cảnh nóng trên màn ảnh, trong khi chỉ cần một cú click chuột vào các trang phim HD Online tràn lan trên mạng, từ 18+ cho đến 50+ đều đủ cả? Nhắc lại Fifty Shades, ngay thời điểm phim ra rạp và hứng chịu chỉ trích, bản phim uncut (không cắt) trở nên “hot” hơn bao giờ hết. Việc cắt bỏ các cảnh nóng lại khiến công chúng tò mò, và tìm xem bản phim lậu sớm hơn. Vừa không được việc, vừa làm hại rạp phim, vừa hỗ trợ cho các trang mạng vi phạm bản quyền.

Chưa kể rằng lớp nền văn hóa hiện tại đang thay đổi. Trong một xã hội mà độ tuổi quan hệ tình dục ngày càng giảm, việc tiếp cận các trang khiêu dâm cực kỳ dễ dàng, và trở thành “chuyện vặt” ngay cả với học sinh trung học, quy định 3 cảnh nóng một phim hay 5 giây một lần giống như trò chơi trẻ con của những người lớn, chỉ thể hiện sự già cỗi không hợp thời. Khán giả sẽ chẳng đỏ mặt và ảnh hưởng tâm lý sâu sắc trong rạp chiếu bóng, hơn là các trang bắt đầu bằng chữ “x” trên trình duyệt web.

Nó khiến tôi nhớ đến một cảnh trong bộ phim kinh điển của Ý Cinema Paradiso, khi ông cha xứ ngồi trước màn hình lớn, và cứ mỗi cảnh hôn hít xuất hiện lại trợn tròn mắt hô lên “Cắt! Cắt! Cắt!” Còn trong rạp thì người ta thậm chí “ấy” nhau ngay tại chỗ ngồi.

Điều tương tự cũng có thể nói với các nội dung khác như bạo lực, máu me.

Phim Online

Từ khóa rất dễ tìm ở các trang phim Online

Điều mà nền điện ảnh non trẻ và yếu kém (nghe thật đau lòng nhưng là sự thật) cần đến từ các nhà lãnh đạo, không phải là kiểu “không quản được thì cấm” như thế. Thậm chí có lẽ cũng chưa phải là hệ thống phân loại phim, nếu không thực chất. Mà là hệ thống quản lý chặt chẽ hơn tại các rạp chiếu bóng. Phân loại phim để làm gì nếu những đứa trẻ 10 tuổi ung dung vào xem các phim 16 hay 18+ mà không gặp cản trở nào từ nhà rạp, vì lý do doanh thu? Nếu cần thực tế, chúng ta có thể vào bất kỳ bộ phim dán nhãn NC16 nào, như Trùm Cỏ vừa rồi chẳng hạn. Và thấy rằng thậm chí trẻ em sơ sinh còn được phép vào rạp, tôi không hề đùa.

Ví dụ như, họ bỏ công sức để lập một ban thanh tra, và xử lý những rạp phim vi phạm chẳng hạn. Từ đó nâng cao nhận thức hơn trong việc thưởng thức đúng phim, đúng tuổi. Dần dần tạo nền tảng để các nhà làm phim mạnh dạn hơn trong đề tài và tư duy, để khai thác sâu hơn các vấn đề, dù có nhạy cảm như tình dục đi nữa, họ vẫn sẽ có lớp khán giả cho riêng mình – những người đủ khả năng nhận thức và đánh giá tác phẩm, nhưng phải là tác phẩm hoàn chỉnh theo ý đồ của họ.

Sự phong phú thể loại biểu hiện cho sức mạnh của một nền điện ảnh. Phim Việt quanh năm suốt tháng chỉ có hài nhảm và hài nhảm, dù bị nói đến hết hơi mòn lưỡi, phần nhiều vì các ý tưởng mới chưa kịp thành hình đã bị dập tan với lưỡi kéo kiểm duyệt lơ lửng trên đầu. Nếu không được ra rạp thì làm phim để làm gì, và ai cho tiền mà làm? Trong một vòng tròn không lối thoát của việc bên này kìm hãm bên kia, và nút thắt vẫn là khả năng quản lý và điều hành, vấn đề đã cũ.

Đó mới là điều cần làm và nên làm.

Nếu không có được sự thực chất và tận tâm đó, thì kể cả việc phân loại phim cũng sẽ chẳng đóng góp được gì nhiều, khi được thông qua vào năm 2016. Nó vẫn chỉ là các điều luật trên giấy mà không có giá trị thực tiễn. Kiểm duyệt cắt vẫn cắt, khán giả thích xem phim nào thì xem, nhà làm phim vẫn đau đầu tức tối, thì vấn đề “5 giây” hay “5 phút” các cảnh đụng chạm trong rạp chiếu bóng chẳng mang lại điều gì hơn là một nụ cười khẩy, như thể vừa xem xong một màn hài kịch vô nghĩa, trước khi đứng dậy và ra về.

Quên mật khẩu

Đăng Ký