Tag: Trò Chơi Ma Quỷ

Bình Luận Phim Phim Đương Đại Toàn Bộ Phim

“Phim là mơ, phim là nhạc. Không nghệ thuật nào lướt qua nhận thức của chúng ta như phim ảnh, và đi thẳng đến cảm xúc của ta, sâu tận những căn phòng tăm tối trong hồn ta.” Câu nói nổi tiếng của nhà làm phim Thụy Điển huyền thoại Ingmar Bergman, có thể áp dụng ở tầng nghĩa cơ bản nhất dành cho Tag (Theo Đuôi), bộ phim kinh dị mới nhất của đạo diễn Nhật Bản Shion Sono. Bộ phim bất ngờ gây tiếng vang khi ra mắt ở xứ mặt trời mọc hồi tháng 7 vừa rồi, tạo nên cơn sốt ở các mạng xã hội và giúp nữ diễn viên chính hai dòng máu Nhật-Đức Reina Treindl được biết đến rộng rãi.

Sono không phải cái tên xa lạ với người yêu điện ảnh Châu Á. Là nhà thơ chuyển sang làm phim, Sono từng khiến khán giả thể loại kinh dị choáng váng với Suicide Club năm 2002. Trong đó ông miêu tả các cảnh tự tử tập thể của học sinh Nhật, vốn là hiện tượng nhức nhối bắt đầu lan rộng thời điểm ấy, theo cách cực kỳ máu me và ám ảnh, pha lẫn tính cường điệu. Đó là tác phẩm định hình cho phong cách bạo lực phóng khoáng của Sono, thường đi kèm với lớp nền phản ánh các hiện tượng xã hội tiêu cực và tinh thần phản tôn giáo nặng nề (Sono là một kẻ phản Chúa). Các phim kế tiếp của Sino đều tạo được hiệu ứng rộng lớn, nhận được cả lời khen ngợi và chê bai, thậm chí đả kích, bao gồm Noriko’s Dinner Table (2005), Love Exposure (2008).

Tag, không nằm ngoài hình hài chung mà Sono tạc cho những đứa con điện ảnh của ông, gây sốt bằng những yếu tố đặc trưng và gây tranh cãi đó. Cả bộ phim, từ lúc bắt đầu với cảnh xe buýt kinh hoàng được share điên đảo trên các mạng xã hội, cho đến kết thúc, là tập hợp những màn giết chóc đẫm máu kỳ quặc và không ngơi nghỉ. Một cuộc chạy marathon theo đúng nghĩa đen của các nhân vật, qua các miền tưởng tượng quái dị hoặc sáng tạo độc đáo, đậm tính nghệ thuật hoặc bệnh hoạn biến thái, tùy đánh giá người xem, của Shion Sono.

Nhân vật chính là một nữ sinh trung học, Mitsuko, dường như đang có một chuyến dã ngoại vui vẻ cùng lớp học. Khung cảnh quen thuộc với tiếng nói cười sáng trong, ánh nắng sớm đẹp đẽ, những gương mặt rạng rỡ, biến thành biển máu chỉ trong khoảnh khắc. Một cảnh phim gây sốc như thường lệ của Sono, và kéo dài bằng trường đoạn giết chóc máu me thịt thà ớn lạnh. Mitsuko là người duy nhất sống sót, hoảng loạn chạy trốn trong vô thức. Nhưng khi đến trường, cô chợt nhìn thấy những người bạn mình sống lại, và chào cô như chưa có gì xảy ra.

Điều gì thực sự đã xảy ra ? Đó là câu hỏi chỉ làm phiền người xem một vài giây phút. Tương tự câu hỏi Mitsuko thật sự là ai, khi chuyện phim tiếp diễn. Chúng ta không biết gì về Mitsuko, gia đình, người thân, tính cách, sở thích của cô, ngoài nỗi sợ hãi và ý chí sinh tồn mang tính bản năng, và những người bạn cứ xuất hiện từ hư không. Misuko, cũng như Yoko, Taeko, những cái tên lặp đi lặp lại trong phim Sono, họ như tái sinh qua mỗi tác phẩm mới, với hình dáng mới, sống là để chết trong phim ông, và là lớp nền để ông vẽ lên, hoặc khắc lên những lớp lang ẩn dụ về thế giới ông đang sống. Họ không phải là một nhân dạng riêng biệt, những cá nhân riêng biệt để người xem quan tâm và đồng cảm. Họ là hình nhân của Sono.

Điều sẽ khiến người xem rất thích hoặc rất ghét bộ phim này, không hẳn là ở việc họ có nhìn thấy những lớp lang đó hay không. Tôi nghĩ nó khá rõ ràng, và không quá khó hiểu. Với những người đã quen với phim Sono, lại càng dễ tiếp nhận. Việc giải mã những chi tiết, dù có thể hơi phức tạp bởi số lượng, nhưng không hề gây nhầm lẫn. Trái với sự hỗn loạn gây ra bởi các hình ảnh hành động bạo lực, có một tư tưởng xuyên suốt và chắc chắn nâng đỡ cho bộ phim. Nó tạo nên từ việc phân chia rõ ràng thế giới đàn ông – phụ nữ ở hai đầu bộ phim, từ hành động chạy trốn vô định được duy trì từ đầu đến cuối, từ chất nữ quyền ngày càng đậm nét với hình tượng chú rể-đầu heo, sự kỳ vọng cổ vũ của những người lạ mặt hai bên đường, hay tiếng cười ầm ĩ của những người phụ nữ khác trong nhà thờ. Sono không giấu giếm hay tìm cách che đậy chúng, hay khiến chúng khó khăn để phát hiện. Vấn đề là, những lớp lang đó liệu có đủ sức nặng, có cân bằng được với lớp áo kinh dị hạng B đập vào mắt người xem trong suốt thời lượng phim ? Yếu tố kinh dị được đẩy đến tận cùng giới hạn, hay chính xác hơn, vượt mọi giới hạn, là để phục vụ cho các tư tưởng phản ánh hiện thực, hay là ngược lại, các tư tưởng đó chỉ là thứ ngụy trang cho một bộ phim máu me câu khách, với các nữ sinh trắng ngần ngon mắt thanh niên Nhật (và thanh niên nhiều nước khác) – lý do cho sự phổ biến và gây sốt có lẽ đã được dự định trước của nó ? Tôi nghĩ rằng Sono đã làm được. Tuy nhiên, nhiều người khác có thể không thấy thế, và lạ lùng rằng, tôi không cho là họ vô lý. Và chính xác là thứ tài năng kỳ quặc của Sono để đứng ở đôi bờ, tạo nên bản sắc cho phim ông, để không bao giờ rơi vào sự im ắng.

Nhưng điều tôi thấy đáng giá ở bộ phim này, lại nằm ngoài câu hỏi then chốt đó. Khó có thể nói các cảnh kinh dị trong phim là mới mẻ, dù có mang đến cảm giác tươi mới. Sono là đạo diễn nổi tiếng, nhưng không phải người duy nhất trong nền điện ảnh dám chấp nhận chạm đến cực ngưỡng luân lý của xứ Phù Tang – có lẽ là nơi duy nhất phổ biến hợp pháp các tác phẩm về màn báo thù của giáo viên đối với học trò mình trong Confession (2010), về những học sinh là bạn bè nhưng phải giết hại lẫn nhau để sống sót trong Battle Royal (2002)… Tôi sẽ không nói về những gì diễn ra trong phim, nhưng chúng có thể được tìm thấy ở các phim khác, ở các mức độ khác nhau. Vài cảnh hành động gợi đến chất bạo lực của Quentin Tarantino, và hình như Sono cũng từng được gọi là “Tarantino Châu Á”. Và đôi chi tiết về cô dâu khiến tôi liên tưởng đến câu chuyện cuối trong Wild Tales, một phim xuất sắc của Argentina năm 2014.

Thứ khiến chúng nổi trội hơn, và chỉ thuộc về riêng bộ phim này, là năng lượng mà Sono mang đến trong các góc quay và cách dẫn truyện. Ông thổi vào từng khung hình nguồn sinh khí được duy trì đều đặn, thậm chí còn đầy cả khi phim trôi về đoạn cuối. Ông nhồi nhét rất nhiều chi tiết, hình tượng, đến mức ngồn ngộn, mà không tạo cảm giác quá đà. Những góc quay dài, đặc trưng cho phong cách Sono, được sử dụng không những chắc tay mà còn có dụng ý. Như khi chúng ta được nhìn dưới đôi mắt của những ngọn gió, và cuối cùng nhận ra đó là góc nhìn thứ ba, góc nhìn của người chơi. Và từ đó, xây nên thứ trải nghiệm hiếm hoi mà Bergman từng nói đến : trải nghiệm của giấc mơ, của sự siêu thực, và ở đây, đúng đến từng chữ “sâu tận những căn phòng tăm tối trong hồn ta” – căn phòng chứa đựng những nếp não còn in hằn trong đầu óc chúng ta, để cảm thấy kích thích và phấn chấn với những bản năng nguyên thủy về bạo lực, chém giết, về nỗi sợ hãi, mà nhờ đó các bộ phim kinh dị máu me vẫn còn đất sống.

Chất siêu thực của phim là món quà quí giá, và khiến tôi mê đắm. Khi Mitsuko gặp lại những người bạn của cô, và không biết mình là ai cũng như điều gì đang xảy ra, tôi cũng đã vứt bỏ tất cả những thắc mắc lại phía sau. Tôi tận hưởng không gian phi logic huyền hoặc mà Sono tạo ra, những màn bạo lực có phần cường điệu đến mức vô lý nhưng đã tai đã mắt, trong cơn ác mộng vô tận của Mitsuko – gợi đến cơn ác mộng thiếu niên của Jay trong It Follows, bộ phim kinh dị tuyệt vời hồi đầu năm. Trong khi gần như 99% đạo diễn trên thế giới này, và 99% nền điện ảnh trên thế giới này, phải tiết chết sự cuồng loạn trong nghệ thuật của họ, thì Sono thản nhiên thể hiện chúng, hết lần này đến lần khác. Và lần sau lại xu hướng vượt qua giới hạn của lần trước, trong niềm cảm hứng tưởng như không bao giờ cạn từ một đôi chân không bao giờ chấp nhận đi trên những lối mòn. Thứ tôi yêu mến ở bộ phim này, là không khí tự do đó.

Vậy nên, khi Tag buộc phải quay về một cốt truyện, một lời giải thích, thì ma thuật bắt đầu tan biến. Ngay cả nghệ thuật ẩn dụ trong phim cũng đã trở nên quá hiện thực, và đánh mất trong tôi sự háo hức có được ở 2/3 thời lượng. Nhưng sẽ sớm thôi, Mitsuko sẽ trở lại, trong một hình hài khác, câu chuyện khác, và nhiều khả năng, là cái chết khác. Bởi giống như cuộc chiến nữ quyền sẽ không bao giờ kết thúc, xã hội sẽ không bao giờ đi đến tốt đẹp hoàn toàn, nghệ thuật mới có cơ sở để đi tiếp trên con đường vô tận của nó, ở cả hai bờ hiện thực và hư ảo là nền tảng của thứ điện ảnh mà cả Bergman và Sono cùng theo đuổi.

Tốt nghiệp khoa Báo chí và Truyền thông trường ĐH KHXH và NV TP. HCM. Bắt đầu viết bình luận phim từ năm 2011 cho các báo, tạp chí, trang mạng điện ảnh.