The Best Of Youth (2003) “Không Bộ Phim Hay Nào Quá Dài”

Bình Luận Phim Phim Đương Đại Phim Xuất Sắc
10

Hoàn Hảo

9.1

Điểm bạn đọc

Ở những giây cuối cùng, sau một cảnh kết xuất sắc và 6 giờ đồng hồ của phim The Best of Young, giống như Roger Ebert từng nói, tôi ước gì mình ở lại trong cuộc đời đó thêm 3 giờ đồng hồ nữa. “Không bộ phim hay nào quá dài”, và nếu nghệ thuật là để tái hiện cuộc sống, thì đây là bộ phim gần với định nghĩa nghệ thuật nhất.

Suốt hành trình đã qua, tôi khóc, tôi cười, tôi vui vẻ và đau buồn với tất cả nhân vật. Tôi yêu mến tất cả họ, dù là ở tính cách nào, số phận nào, đúng hay sai, bởi tôi biết rõ họ. Nhân vật chính là linh hồn của phim, thì ở đây, đạo diễn Marco Tullio Giordana đã gắn linh hồn của họ và linh hồn người xem, trong một thiên sử thi đời người của gia đình nhà Caratis đã trải qua bao thăng trầm cùng nước Ý, từ năm 1966-2003.

The Best of Young lấy tựa từ một ý thơ của nhà thơ/đạo diễn Pier Paolo Pasolini, một biểu tượng văn hóa nước Ý bị sát hại vào năm 1975. Đạo diễn Giordana từng làm phim về ông trước đây, và muốn tưởng nhớ đến ông.

Bộ phim gồm rất nhiều cuộc đời, rất nhiều sự kiện, nhưng chủ yếu xoay quanh hai anh em nhà Caratis, bắt đầu từ mùa hè năm 1966 khi họ chuẩn bị tốt nghiệp đại học. Người anh Matteo (Alessio Boni), nóng tính, bốc đồng và khó gần, trượt kỳ tốt nghiệp nhưng giấu tất cả mọi người. Kể cả bố, mẹ, chị gái, em trai Nicole và một em gái bé bỏng. Trong khi chờ đợi, anh nhận một công việc tình nguyện đưa những bệnh nhân tâm thần đi dạo. Ở đó, Matteo gặp gỡ một cô gái trẻ xinh đẹp, Giorgia (Jasmine Trinca). Sau khi phát hiện Giorgia bị điều trị bằng cách sốc điện, anh quyết định cứu cô khỏi bệnh viện, và tìm cách đưa Giorgia về nhà cha đẻ.

Việc này cần đến sự giúp đỡ của em trai Nicola (Luigi Lo Cascio), người đã có bằng Bác sĩ trong tay. Ngay từ những cảnh đầu tiên, người xem đã có thể nhận thấy sự đối lập của hai anh em. Nếu Matteo là lửa cháy bỏng, thì Nicola là gió, hoặc một dòng suối yên lành. Anh luôn dịu dàng, hài hước, và tốt bụng với mọi người. Nicola quyết định lỗi hẹn với hai người bạn là Carlo (Fabrizio Gifuni) và Berto (Giovanni Scifoni), trong chuyến đi chơi kỷ niệm của họ đến North Cape, Na Uy, để giúp anh trai. Họ hứa sẽ gặp lại và tiếp tục sau vài ngày.

Ba người họ, Giorgia và hai anh em, đã có những khoảnh khắc vui vẻ, và cả không vui nhưng đáng nhớ, trong chuyến đi này. Họ cùng ngủ trên rơm cỏ trong kho thóc, to tiếng với nhau dưới cơn mưa đêm, cười đùa ở bãi biển, trước khi đón nhận sự thất vọng khi cha của Giorgia từ chối nhận nuôi cô. Trong khi đang hoang mang, Giorgia bị cảnh sát bắt được, và ra hiệu cho hai anh em để không bị liên lụy. Đau khổ, Matteo tiết lộ chuyện anh bị trượt tốt nghiệp, và từ bỏ chuyến đi một cách phũ phàng. Tức giận, Nicole quay lưng đi. Trên sân ga hôm ấy, cuộc đời cả hai bắt đầu rẽ chia theo những hướng khác nhau. Matteo cắt đi mái tóc lãng tử, và gia nhập quân đội. Còn Nicole tiếp tục chuyến đi đến Na Uy một mình, gặp gỡ những con người mới, và dừng chân làm việc tại một trại gỗ.

Sẽ là không thể nếu muốn nói về bộ phim, mà không tiết lộ một ít nội dung, bởi còn có sự xuất hiện của nhiều nhân vật khác. Như là Giulia (Sonia Bergamasco), nữ sinh viên mà Nicole gặp gỡ khi trở lại Florence làm tình nguyện viên cho trận lụt lịch sử ở sông Arno. Họ sống với nhau như vợ chồng và có một con gái tên Sara. Còn Matteo rời khỏi quân đội, tiếp tục cho thấy sự bất ổn về tính cách, xin vào làm cảnh sát và được điều đến Sicily. Ở đây, anh tình cờ gặp gỡ cô gái mê nhiếp ảnh Mirella (Maya Sansa), và để lại ấn tượng sâu sắc cho cô trước khi biến mất.

Giá như The Best of Young cũng được làm theo phong cách thời gian thực như Boyhood. Nhưng dù không như thế, phần hóa trang đã thực hiện quá tốt việc của mình. Chúng ta có thể thấy được sự thay đổi ở bề ngoài các nhân vật, cũng như nội tâm của họ rất tự nhiên, không hề gượng ép hay giả tạo. Các mốc thời gian được đặt ra, đánh dấu các sự kiện nhưng vẫn liền mạch. Và điều khiến tôi ngưỡng mộ đạo diễn Giordana, là giữ được sự liền mạch ấy trong suốt 6 giờ thời lượng, đã là một phá cách trong phong cách làm phim. Nhiều người sẽ nghĩ bộ phim không khác gì những tập phim truyền hình ngắn ghép lại (và đó cũng là ý địnnh thực hiện ban đầu), nhưng không hề. Bộ phim mang đậm hơi thở điện ảnh từ đầu đến cuối, thời lượng không có ý nghĩa gì hơn là một con số, sẽ bị quên lãng ngay khi người xem thật sự đắm chìm vào.

Đây là một phim với rất nhiều tham vọng, cực kỳ tham vọng của đạo diễn Giordana, khi ông muốn lồng ghép vào câu chuyện gia đình với lịch sử phát triển nước Ý trong một giai đoạn dài. Nhưng không chỉ là các sự kiện, như trận lụt Arno, sự xuất hiện và hoạt động của nhóm bạo động Red Brigade, cái chết của thẩm phán Givani Falcon, mà còn mang đến cái nhìn về tình hình chính trị, kinh tế, văn hóa, ở những khía cạnh chân thực và nhức nhối nhất, từ góc quan sát của người trong cuộc. Một bức tranh vừa mang tính toàn cảnh, vừa mang tính chi tiết, và cực kỳ đáng ngạc nhiên, ông làm được điều này. Trong phần thi vấn đáp tốt nghiệp, ông giáo sư đã nói với Nicole “Anh có tham vọng nào không? Nếu có, thì rời khỏi Ý đi… Nước Ý là một nơi đẹp đẽ. Nhưng là một nơi để chết, vì được điều hành bởi những con khủng long”. Khi anh hỏi lại tại sao giáo sư không đi, ông trả lời: “Vì tôi cũng là một con khủng long đó.” Ở những câu bông đùa đầu phim giữa ba người bạn (không có Matteo), Carlo giải thích về tình hình kinh tế bi đát trong tương lai, nói rằng sẽ có tỉ lệ một người trong ba người lao động tại Ý thất nghiệp. Về sau, Berto trở thành người đó. Một lần khác, Nicole chịu trách nhiệm hỗ trợ cho một bị cáo nhận tội hối lộ, đó là cảnh phim ấn tượng nhất, khái quát nhất về vấn nạn này, và cả ám ảnh bởi lời nói cay đắng của người bị cáo “Đó là nước Ý”.

Bức tranh ấy được cấu thành bởi những chi tiết tưởng như vụn vặt như thế, nhưng lại có được đầy đủ màu sắc và đầy sức tác động đến nhận thức người xem.

Và nước Ý đó, một nước Ý vụn vỡ với nạn quan liêu, bạo lực, mafia, chứng kiến những tuổi trẻ lạc lối và đi vào bi kịch. Câu chuyện của Giulia là đáng thương nhất và bi kịch nhất. Cô từ bỏ gia đình, đứa con gái bé bỏng, để đi tìm thứ gọi là lý tưởng. Lý tưởng đó đánh đổi bằng bàn tay nhuốm máu, và kết thúc đau đớn trong lời nhận xét của con gái “Mẹ từng muốn thay đổi thế giới, mà bây giờ phải xin phép để được chơi Piano?”. Hiện thực đẩy Matteo vào chán chường, dù anh về bản chất đã là một kẻ ngoài cuộc, một kẻ không gắn bó với bất kỳ ai, hay bất kỳ điều gì. Nhưng đó cũng là nước Ý của hi vọng, nước Ý của một Carlo dũng cảm và chính trực, dù bị đe dọa đến tính mạng “Nếu mình đi, nghĩa là bọn chúng đã thắng”, nước Ý của Nicola tranh đấu đến cùng vì những bệnh nhân, nước Ý biết nhớ đến những người tình nguyện trong trận lụt, nước Ý của những đứa trẻ được sinh ra trong một đêm mưa mang lại hạnh phúc và mục đích sống cho một bà lão, và hoàn tất những gì cha chú nó đã bỏ lỡ. Nước Ý của sự sinh sôi, của sự tiếp nối, và của sự đổi thay.

Và Nước Ý đó còn là một chứng nhân, một người quan sát cho tuổi trẻ mỗi con người của gia đình Caratis.

Tôi không hiểu bằng cách nào, là những khung hình với ánh sáng đẹp đẽ và trong veo, là bản nhạc nền violin da diết, đạo diễn Giordana đã bắt được những khoảnh khắc tuổi trẻ, những khoảnh khắc vừa như đứng yên lại, vừa như vô tận. Giây phút đầu tiên bộ phim chạm được vào tôi là khi Matteo chụp bàn tay của Giorgia, trong công viên một chiều đầy nắng, đẹp đến ngỡ ngàng. Đẹp như việc được nhìn ngắm một ký ức của chính chúng ta ở ngay trước mắt, ký ức được bao bọc bởi ánh lấp lánh của hoài niệm, và mong manh. Mong manh như những rung động đầu tiên Matteo dành cho Giorgia, ánh mắt cô nhìn anh khi bật bản “Achi” (Ai có thể?) ở một máy chơi nhạc tự động. Và khi nó vỡ nát, Giorgia bị bắt đi, cũng là sự kết thúc cho tuổi thơ ngây của anh. Những khoảnh khắc cuộc đời. Như khi Nicola và Giulia bỗng tìm được chỗ trú chân trong một sân vườn với các kiến trúc điêu khắc, họ ngồi đó ngắm nhìn trong khi bên ngoài là đánh đập, là bắt bớ, và bạo lực, giống như lạc vào thiên đường.

Giorgia, không xuất hiện nhiều trong phim, và dường như không có vai trò quan trọng, lại chính là nhân vật chủ đạo xuyên suốt. Cô là người đã thay đổi cuộc đời hai anh em nhà Caratis (họ thừa nhận đều “phải lòng” cô một chút). Cô đưa họ vào chuyến đi tìm cha mình, và kết thúc nó bằng sự chia ly, chính thức biến Matteo thành một kẻ cô độc. Chính vì trường hợp của cô, mà Nicola sau này dành hết tâm sức để chữa trị và cứu giúp những người cùng hoàn cảnh như Giorgia. Tưởng tượng rằng, nếu cô không xuất hiện, một cô gái mắc chứng tâm thần, dường như không nói chuyện hay có hành động gì đáng kể, cuộc đời cả hai đã có thể đổi khác đến đâu? Họ có thể đi đến North Cape, vui vẻ, và sau đó, Matteo có thể sẽ nghĩ đến việc quay lại trường học. Nicola cũng sẽ chẳng đến Florence, không gặp Giulia và Sara sẽ không có mặt trên đời. Sau đó, chính Giorgia là người đã thuyết phục Nicola đến gặp Mirella, để rồi mang tìm được hạnh phúc cuối đời cho mẹ anh, và cả gia đình anh. Giorgia còn là hiện thân cho tình anh em giữa Matteo và Nicola, là ký ức thân thiết nhất họ từng có với nhau, và mãi mãi kết nối họ.

Đó không phải là cuộc đời của mỗi chúng ta? Chúng ta hẳn sẽ ngạc nhiên lắm nếu biết được cuộc sống của mình đã thay đổi nhiều đến thế nào, nhờ vào những tác động tưởng như nhỏ bé từ những người khác. Một lời nói của Matteo về nhiếp ảnh, chỉ cho Mirella cách bắt vào “tận sâu con người” và lời khuyên đến làm việc một thư viện ở Roma, đã thay đổi cô hoàn toàn. Thật kỳ lạ và cả hiển nhiên ở những sự kiện như thế, mẹ của Nicola kể về lần đầu gặp cha. “Ông ấy bán cam, nói rằng là cam Tây Ban Nha. Mẹ hỏi “có thật là cam Tây Ban Nha không?”, ông trả lời: “Thưa quí cô, quí cô không nghe thấy tiếng nhạc bên trong nó à?”. “Rồi sao nữa?” Nicola hỏi. “Chẳng sao cả, mẹ mua cam, và cưới ông ấy.” Chỉ ở những tác phẩm kéo dài cả đời người, và may mắn có đủ thời lượng để làm đầy các chi tiết, chúng ta mới có thể nhìn rõ những ngã rẽ. Khi xem đến đây, tôi tự hỏi rằng, nếu không có sự xuất hiện của những người đã xuất hiện và chạm vào mình, liệu cuộc đời tôi sẽ thay đổi ra sao? Tôi có còn ngồi đây và viết những dòng này? Tôi có còn ở nơi tôi đang ở? Tôi có còn là chính mình hay sẽ là một người khác? Nhưng đó chính là cuộc sống, và cách mà mỗi con người ghi dấu ấn lên nhau.

Điều khiến chúng ta gắn bó với bộ phim, chính là ở linh hồn của nó, ở các nhân vật. The Best of Young mang đến không khí gia đình rất gần với “The Godfather” (Bố già). Họ, không chỉ riêng những người ruột thịt máu mủ như Matteo và Nicola, mà mối liên hệ giữa những người bạn, người yêu, hay thậm chí một người chưa bao giờ gặp (cảnh Nicola gặp Mirella), đều có được sự thân tình và chân thành rất ấm áp. Nhờ có đủ thời lượng, bộ phim xây dựng được trọn vẹn tất cả các nhân vật, không hề có ai mờ nhạt, và khiến chúng ta quan tâm đến họ, gắn bó với họ như chính người thân mình. Họ cùng nhau trải qua niềm vui và cả những mất mát. Ở mỗi cảnh phim khi có một ai đó mất đi, khi chứng kiến họ đau khổ trên màn ảnh, tôi thấy mình thật sự đau khổ, và thắt lại, như chính người thân thuộc của mình. Đó là những cảnh được làm rất xuất sắc, vô cùng chân thực, như thể cuộc sống đã tự mình bước ra khỏi màn ảnh mà chạm vào ta. Chúng ta sẽ yêu mến tất cả họ, ở sự chính trực và chịu đựng của Matteo, ở sự tốt đẹp và lòng nhân ái của Nicola, ở nỗi khổ đau của Giulia, ở nụ cười lạc quan của Mirella, ở tính hài hước của Berlo, ở lòng dũng cảm của Carlo, chúng ta sẽ muốn ôm người mẹ Adriana vào lòng để an ủi bà, muốn nựng nịu đứng cháu trai Andrea… Và khi những cảnh cuối cùng khép lại, chúng ta sẽ muốn ở thêm với họ một chút nữa, chỉ một chút nữa.

Và tuổi trẻ có thật sự đẹp đẽ hay không? Thật ra, câu hỏi khó trả lời hơn là, tuổi trẻ ra sao mới là một tuổi trẻ đẹp đẽ? Được đi nhiều nơi, có nhiều trải nghiệm, gặp gỡ nhiều người và nhìn ngắm thế giới? Hay được làm những việc lớn lao, được trở thành một ai đó quan trọng và có ý nghĩa, được trở thành người tạo ra sự thay đổi? Andrea nói ở cuối phim, khi cậu nhìn ngắm hoàng hôn ở North Cape, được nhìn thấy những gì mà cha cậu, Matteo không bao giờ thấy được. “Mọi thứ đều tuyệt đẹp. Thật tuyệt vời khi được làm mọi thứ với người mà bạn yêu thương.” Đó không phải là câu trả lời, không tuổi trẻ của bất kỳ nhân vật nào là câu trả lời, chỉ có thời gian. Thời gian biến những đứa trẻ thành người lớn, người lớn thành người già, và người già thành những nấm mồ. Giữa những cột mốc đó chúng ta có gì? Chúng ta có ai, chúng ta có là một phần của ai đó, để ai đó là một phần của ta? Chúng ta có muốn chia sẻ những khoảnh khắc, chúng ta có quan tâm đến một người khác, chúng ta có đau đớn vì mất mát, có từng có một giây phút bình yên? Và có một “gia đình” hay không? Không ai trả lời cho chúng ta tất cả những câu hỏi đó. Chỉ có một điều đúng, tuổi trẻ, cũng như thời gian và cuộc sống này, chỉ có một lần.

The Best of Young không phải chỉ là một trải nghiệm, mà là một hành trình trong giấc mơ điện ảnh này. Hành trình một đời người, trong 6 giờ đồng hồ vẫn còn là quá ngắn ngủi. Nhưng trọn vẹn. Trọn vẹn đến từng giây. Được trở thành họ, được khóc và cười với họ, được trải qua cuộc đời họ, tôi đếm từng giây phút được ở trong bộ phim, và tiếc nuối, và không hề muốn phim đi đến đoạn kết. Vì khi phim hết rồi, phải đến bao giờ đây, tôi mới được đắm mình trong cảm xúc này, trong không gian này, trong dòng suối nghệ thuật mát lành và trong trẻo này, hoàn toàn quên mất mình là ai. Phải đến bao giờ tôi mới có được 6 giờ đồng hồ như thế nữa?

Tổng kết

Không phải một bộ phim, mà là trải nghiệm đẹp đẽ về tuổi trẻ. Và 6 giờ thời lượng chỉ là một khoảnh khắc thoáng qua khi chìm đắm trong cuộc đời các nhân vật nhà Caratis.
10

Hoàn Hảo

Quên mật khẩu

Đăng Ký