The Purple Rose of Cairo: Đóa Hồng Tím Cairo

35mm Chọn Bình Luận Phim Phim Kinh Điển Phim Xuất Sắc
9.5

Xuất sắc

Đã bao giờ bạn cảm thấy chán chường thế giới thực tại, tìm đến điện ảnh như một liều thuốc an thần hữu dụng? Bạn lại còn liều lĩnh mong muốn những nhân vật trong bộ phim yêu thích bước ra khỏi màn ảnh rộng, đi về phía bạn, mỉm cười trìu mến và cùng bạn biến những ngày tháng tẻ nhạt trở nên thi vị? Tin tôi đi, với The Purple Rose Of Cairo (1985), bạn hoàn toàn làm được điều kỳ lạ và tuyệt diệu này, theo nghĩa đen, không phải một ý niệm ẩn dụ xa vời.

Woody Allen, vị đạo diễn kiêm biên kịch tài ba lắm tai tiếng, thực hiện The Purple Rose Of Cairo dựa trên ý tưởng truyện ngắn Tình tiết Kugelmass của chính ông (sau này được tập hợp in chung thành sách với tên Tiếng Việt là “Lộn tùng phèo”). Nhưng không phải theo cách phỏng tác, mà phải gọi là nghệ thuật sáng tạo, từ chất liệu tạm ổn thành tác phẩm điện ảnh độc đáo. The Purple Rose Of Cairo quy tụ tính hài hước, sự châm biếm cùng nhiều nỗi suy tư về mối quan hệ giữa điện ảnh và cuộc sống, giữa nghệ sĩ và người thưởng thức, giữa tính cách tân mạo hiểm và lối lặp lại an toàn trong quá trình hình thành một bộ phim.

Lấy bối cảnh của thị trấn nhỏ New Jersey vào thập niên 30, Woody Allen tinh tế kể câu chuyện tưởng chừng phi lý xảy đến với Cecilia (Mia Farrow), một bà nội trợ phải làm việc vất vả để nuôi gã chồng Monk (Danny Aiello) thất nghiệp ăn bám vợ, thô lỗ và cục súc. Bản tính mơ mộng của Cecilia đã giúp cô khuây khỏa mỗi lần bước vào rạp chiếu bóng Tewel. Vào một ngày đẹp trời nọ, nhân vật Tom Baxter (Jeff Daniels) của bộ phim mà Cecilia đã xem tới 5 lần đột ngột nhảy ra từ màn hình, cùng Cecilia phiêu lưu trong thế giới thật, ngỏ lời yêu cô và một mực từ chối trở về thế giới trong phim.

Tất nhiên Gil Shepherd, diễn viên đóng vai Tom Baxter, nổi điên ngay sau khi nghe tin dữ. Anh tức tốc cùng với đoàn làm phim tìm đủ mọi cách khuyên ngăn tên nhân vật ngỗ ngược quay lại với bộ phim để tránh mọi rắc rối có thể khiến sự nghiệp của ngôi sao mới nổi tan tành. Bao nhiêu tình huống dở khóc dở cười xảy đến. Liệu chuyện tình lãng mạn giữa một con người bằng da bằng thịt và một nhân vật hư cấu sẽ đi đến đâu?

Cảnh mở đầu của phim là tấm poster vẽ màu thô sơ của The Purple Rose Of Cairo, một dấu hiệu báo trước đây là câu chuyện “phim lồng phim”. Sau đó là cận cảnh khuôn mặt của nữ chính Cecilia háo hức trước bộ phim sắp trình chiếu. Giữa lúc đó đột ngột một chữ cái biển hiệu tên phim thình lình rơi xuống phát ra âm thanh cắt ngang sự chăm chú của Cecilia. Tôi gọi đó là cái điềm đầy tính châm biếm cho chuỗi diễn biến về sau: Này Cecilia, cô cứ mơ mộng đi và cái kết bất ngờ sẽ đến với cô!

Tom Baxter mạnh dạn bước từ thế giới phim ra ngoài đời thật vô cùng đúng lúc, khi Cecilia đã chán ngán lão chồng cục cằn. Tom là mẫu đàn ông lý tưởng, cư xử ga lăng, biết nói lời có cánh, có nụ hôn chuẩn ngọt ngào và sẵn sàng hiến dâng hết phần đời còn lại cho người phụ nữ anh ta yêu. Thứ tình yêu sét đánh đó thực chất xuất phát từ sự đồng điệu giữa hai tâm hồn, một nhân vật nghệ thuật tìm thấy một khán giả biết thấu hiểu và cảm nhận.

Nhưng điều khiến Tom Baxter trở nên đáng yêu và khôi hài không chỉ nằm ở dung mạo kỳ quặc: Một anh chàng mặc quần túm, đội mũ bấc, có bị đánh cũng không bị hỏng tóc hay chảy máu mũi, lúc nào gặp ai cũng mở miệng giới thiệu “Xin chào, tôi là Tom Baxter, một nhà thám hiểm, một nhà thơ của dòng họ Baxter ở Chicago, tôi đang đi tìm đóa hồng tím Cairo”. Vì là một nhân vật hư cấu quen sống trong phim, Tom nhìn nhận về cuộc sống với sắc màu hồng quá mức ngây thơ, như một đứa trẻ.

Tom Baxter dùng tiền giả chỉ có trong phim trường để trả cho bữa tối sang trọng ở nhà hàng. Anh cho rằng chỉ cần ngồi vào xe bất kỳ, không cần chìa khóa và nắm lấy vô lăng, là xe tự chạy. Anh tin tưởng mãnh liệt vào tình yêu vĩnh cửu có khả năng giúp con người vượt thoát qua mọi khó khăn, bất chấp sự nghèo túng hay thế lực nào đó ngăn cấm – một túp lều tranh hai trái tim vàng với Tom là chuyện đương nhiên. Anh vẫn nghĩ cảnh ân ái luôn có đoạn làm mờ và chẳng hề biết đến khái niệm nhà thổ.

Anh từ chối thẳng thắn những cô gái điếm xinh đẹp tự nguyện “cho không”. Anh yêu Cecilia say đắm và anh không tự dưng làm tình với ai ngoài nàng! Ôi, có bao nhiêu chàng trai ở thế giới thực đầy bất trắc này có thể tuyên ngôn hùng hồn đi liền với hành động tương ứng như Tom Baxter? “Thật là chuyện chỉ có ở trong phim”, câu cửa miệng chúng ta vẫn hay nói với nhau trước một tình huống phi thực tế có lẽ đúng với trường hợp anh chàng này.

Mỗi con người đều có một Tom Baxter ngự trị. Mơ mộng vượt lên trên thực tế khắc nghiệt không phải cách sống đáng chê trách, đôi khi nó còn thành động lực cho con người ta đi tiếp.

Tài tử Jeff Daniels với lối diễn xuất biến hóa đa năng, từ chàng nhân vật Tom Baxter “hồng hóa hiện thực” chạm mức gàn dở đến chàng diễn viên khôn ngoan Gil Shepherd đều được anh thổi làn gió sinh động vào từng ánh mắt, cử chỉ, lời nói khiến khán giả tin rằng hai người này không phải là một. Đề cử Quả cầu vàng  Nam diễn viên xuất sắc nhất cho vai diễn phân thân đầy thú vị này hoàn toàn xứng đáng với Jeff Daniels. Sau thành công của bộ phim, vào năm 1991, Jeff Daniels thành lập The Purple Rose Theatre Company, tiếp tục sự nghiệp trải đầy hoa hồng với nhiều vai trò như nhạc sĩ, ca sĩ kiêm luôn đạo diễn và biên kịch cho Escanaba in da Moonlight (2001)Super Sucker (2002).

Hình ảnh chàng ngôi sao Gil Shepherd rung động trước cô nàng Cecilia không thuộc giới thượng lưu Hollywood và cùng nàng say sưa ca hát bằng cây đàn ukelele trong tiệm nhạc cũ kỹ ven đường ở thị trấn New Jersey lãng mạn như một thước phim nhạc kịch. Chàng diễn viên “làm giàu bằng ngoại hình”, tỏa ra “quầng sáng ma thuật”, “người hùng thâm trầm mà phức tạp” cũng có vài nỗi niềm đặc trưng cho giới nghệ sĩ Hollywood hào nhoáng.

Anh ta luôn cố gắng thâm nhập vào nhân vật để có những vai diễn tuyệt vời nhất, dù đó chỉ là vai phụ như Tom Baxter. Anh duy trì mỗi năm đóng một phim với mong muốn thay đổi nhiều dạng vai khác nhau, luôn bất an, hoảng hốt khi mình dính phải scandal. Tâm sự của Gil Shepherd chẳng khác đạo diễn Woody Allen là bao, trong bối cảnh Hollywood biến động, lắm cạnh tranh và khao khát chuyển mình của những thập niên cuối thế kỷ XX.

Nhưng Gil Shepherd thật sự là con người như thế nào? Hắn có phải là gã Sở Khanh qua đường muốn đổi khẩu vị, dụ dỗ Cecilia yêu mình đơn thuần với mục đích nhanh chóng chấm dứt mối tình rắc rối giữa cô và nhân vật do chính hắn tạo ra, tống khứ nhanh Tom trở về bộ phim để bảo toàn sự nghiệp đang như diều gặp gió của hắn? Câu trả lời tùy thuộc vào cảm nhận của mỗi khán giả.

Nhưng riêng với tôi, nếu Gil Shepherd là một kẻ tồi toàn tập thì chẳng có chuyện Woody Allen phí công ưu ái quay hắn ưu tư ngồi trên máy bay trở về Hollywood. Có thể địa vị của một ngôi sao trong cuộc đời thực tế không cho phép Gil Shepherd chọn sống mạo hiểm như Tom Baxter, một bản sao của chính hắn, tuy mơ mộng nhưng dũng cảm hơn nhiều.

Mia Farrow, nàng thơ trên màn ảnh của Woody Allen và là người khiến ông gặp nhiều rắc rối nhiều nhất, đã có màn trình diễn hoàn hảo cho một nhân vật không hoàn hảo như Cecilia. Người phụ nữ nội trợ hy sinh cho chồng nhưng sẵn sàng manh nha ngoại tình, liên tục chuẩn bị hành lý bỏ nhà ra đi trước tiếng gọi của một anh chàng hư cấu nào đó đột ngột xuất hiện. Nếu  ở phân đoạn mở đầu, Cecilia hồi hộp trông ngóng bộ phim đến đâu thì ở phân đoạn cuối, sau khi đã ngỡ ngàng trước thực tế phũ phàng, cô bàng hoàng bước vào rạp phim và thưởng thức The Purple Rose Of Cairo với ánh mắt tiếc nuối, hụt hẫng. Trách ai đây khi không lâu trước đó, Cecilia của thế giới thật đã bước vào trong bộ phim kia, suýt đổi đời trong cuộc sống lộng lẫy, xa hoa với bầu không khí cine bao quanh.

Sau chừng ấy biến cố, Cecilia đã thức tỉnh và nhận ra đâu mới là cuộc sống bền vững, dù nó xây bằng vô số những lần nóng giận, cãi cọ và bức bối. “Ai cũng có những khó khăn của mình” nhưng “Sao không tạm quên chúng đi và tận hưởng cuộc sống này”, lời thoại hòa quyện giữa Cecilia và Tom Baxter vẫn còn văng vẳng bên tai.

The Purple Rose Of Cairo còn đặc biệt đáng nhớ với những ẩn ý mà Woody Allen gửi gắm, dù có ý kiến cho rằng đây là bộ phim “ít chất Woody Allen nhất”. Chẳng qua ông không góp mặt trực tiếp trở thành nam chính với hàng loạt những diễn ngôn dày đặc mà nếu lơ đãng bạn sẽ bỏ sót cả mớ lý luận, tri thức chất đống như trong Love & Death (1975), Annie Hall (1977), Manhattan (1979)…

Chất Woody trong The Purple Rose Of Cairo được chia nhỏ cho hầu khắp các nhân vật như Cecilia, Tom Baxter, Gil Shepherd và thậm chí ở cả trong những nhân vật rất phụ bị bỏ rơi lại rạp, qua vài câu thoại đúng kiểu hài hước chua cay vẫn thấy của đạo diễn này như: “Tôi chán ngấy với việc xếp bàn phục vụ thiên hạ rồi, nhạc nổi lên và tôi có thể nhảy”, “Sao cứ phải nhọc lòng thế này trong khi lũ béo tốt Hollywood đang làm giàu trên mồ hôi của chúng ta…” Và đâu thể thiếu những diễn ngôn ngút ngàn suy tư kiểu như: “Thứ tôi tạo ra hại chính tôi rồi”, “Tôi muốn sống thật sự theo lựa chọn của mình”, “Những suy diễn về cái chết và vẻ huyễn hoặc của thế giới thực đối lập với thế giới của nhựa làm phim và những hình bóng lập lòe trên màn hình”…

The Purple Rose Of Cairo còn có biệt tài dự báo cho con người ngày nay, thông qua câu chuyện một nhân vật nhảy bổ ra khỏi bộ phim và nhất quyết muốn sống ở ngoài đời. Cái vẻ thảng thốt của nhà sản xuất nói với nhà phát hành cùng luật sư và khán giả khiến tôi liên tưởng tới xu thế mới của xã hội đương đại: “Người thật muốn cuộc sống ảo còn người ảo lại muốn cuộc sống thật”.

Với The Purple Rose Of Cairo, bạn chỉ cần bỏ ra thời lượng xấp xỉ một trận bóng, nhưng đổi lại là cơ hội thưởng thức hàng tá những tình huống bất ngờ giấu trong âm hưởng Jazz gợi không khí Mỹ những năm 30, được cười để nhìn lại mình khi xem xong phim.

Tổng kết

Khi khán giả và nhân vật trong phim gặp gỡ nhau trong đời thật.
9.5

Xuất sắc

Viết là đi từ thế giới thực bước vào điện ảnh, rồi lại bước ra nhưng với một tâm thế khác.