Trong những ngày đen tối

Blog

Tình cờ nhìn thấy một bức ảnh đẹp trên Moviepedia. Một tác phẩm tượng đồng mới của nghệ sĩ người Na Uy Fredrik Raddum, mang tên The Galapagos Affair. Bức tượng hình một con người được một chú chim kéo lê đi trên mặt đất, nhằm chỉ vấn đề nhập cư. Trang Moviepedia, một trong những trang điện ảnh đẹp và có tâm hồn nhất hiện nay, đã điền thêm vào người đàn ông “Me Strugling with Depression”, còn chú chim là “Cinema”.

Tôi chợt nhớ đến vài kỉ niệm, chính xác hơn là những kí ức. Và những kí ức khi tình cờ xuất hiện luôn có cảm giác đã trôi qua cả ngàn năm ánh sáng.

Mỗi người gắn bó với phim ảnh theo cách riêng, có những khởi đầu riêng. Tôi xem phim từ những ngày thơ ấu, không nhớ rõ là lúc nào. Chỉ biết là gần như mỗi đêm, tôi đều ngồi trước chiếc ti vi cũ, mê mẩn thưởng thức những hình ảnh chớp tắt đến tận khuya. Có thể gọi đó là khoảng thời gian duy nhất tôi chìm đắm thật sự vào thế giới phim, bằng những cảm xúc trong veo, không phân tích, không phán xét, không gì cả. Chỉ có nhân vật và câu chuyện của họ, trải nghiệm của họ, thế giới của họ.

Nhưng đó không phải khoảng thời gian gắn bó tôi với phim ảnh. Người ta không thể gắn bó với điều gì chỉ vì thú vui. Luôn phải là lao động. Lao động cật lực và đa phần thời gian khó chịu nhiều hơn dễ chịu. Những thú vui sẽ nhanh chóng bị thay thế, còn đam mê – nếu có thể gọi thế – chỉ có thể được hình thành sau qua một quá trình dài. Tôi luôn cảm ơn cơ hội được trao cho mình khi còn là sinh viên, được viết về phim như công việc thực thụ và ròng rã nhiều năm trời. Không có nó, phim ảnh với tôi mãi chỉ là một thú vui thơ ấu.

Có một thời gian, cuộc sống của tôi chỉ có phim ảnh, theo nghĩa đen. Ai cũng sẽ phải trải qua một khoảng thời gian lạc lõng tuổi trưởng thành. Với tôi là khoảng giữa năm 2014, trong vòng 6 tháng trời, trong một căn phòng nhỏ ở Sài Gòn. Thành phố khi ấy còn xa lạ, lạnh lẽo và sâu hun hút, còn những tháng ngày thì đen tối, mất ngủ và vô định. Tôi đóng chặt cửa phòng, không gặp gỡ bất kì ai, vật vờ như bóng ma. Tôi viết về những thứ như cửa sổ và chuột. Tôi nằm dài chờ những cơn mưa, nghĩ về cái chết.

Những ngày đó, tôi chỉ có một mình với những bộ phim. Đến mức có thể gọi đó là chúng tôi. Tôi và phim, không có bên thứ ba nào khác. Một mối quan hệ cá nhân thật sự. Phần lớn thời gian, tôi xem hết phim này đến phim khác trong phòng, khóc cười với chúng. Thỉnh thoảng, tôi lết ra khỏi phòng để đến rạp phim, bám trụ ở đó vài giờ đồng hồ. Phim ảnh cũng là nguồn sống của tôi, bởi mối liên hệ duy nhất với bên ngoài là các email gửi bài bình luận, viết từ những buổi đêm đầu nhức như búa bổ.

Sau này, tôi tìm thấy sự đồng cảm ở Roger Ebert. Trước đó, tôi luôn nghĩ rằng ông ở vào một vị trí đáng mơ ước và suôn sẻ từ đầu đến cuối, với một giải Putlizer ở tuổi đôi mươi.  Nhưng không phải như vậy. Điều gì có thể gắn bó một con người với hàng trăm câu chuyện, hàng trăm cuộc đời, số phận mỗi năm, trong suốt cả cuộc đời? Khi thời gian trong rạp chiếu bóng có lẽ còn nhiều hơn thời gian sống cuộc đời thật, với những con người thật? Còn điều gì khác ngoài việc thoát khỏi hiện thực. Ebert nghiện rượu trong một thời gian dài, đau khổ vì nó. Với cả ông và tôi, trong những hoàn cảnh khác nhau, nhưng phim ảnh đều có chung vai trò: Một liều thuốc giảm đau. Khi bác sĩ bảo Roger Ebert cần phải vào trại cai nghiện rượu trong nhiều tháng trời, ông thốt lên: “Nhưng, tôi còn một công việc phải làm…”

Phim ảnh là thuốc giảm đau, theo nghĩa đen. Những chất hóa học tiết ra sau vỏ não, khi ta thưởng thức được một cảnh phim hay, một bộ phim đẹp, có tác dụng xoa dịu thần kinh. Cảm giác xúc động trước một điều đẹp đẽ luôn là cảm giác tuyệt vời nhất với tôi và có thể nhận ra ngay từ các phản ứng vật lý. Lồng ngực tôi thổn thức, nước mắt dâng lên và khung cảnh xung quanh như được nhìn qua lăng kính màu hồng. Tôi được nâng đỡ qua những ngày đen tối nhất bằng những cánh chim cảm xúc ấy, như hình ảnh của Moviepedia miêu tả. Nhưng mọi loại thuốc giảm đau trên đời đều có tác dụng phụ. Càng chìm sâu vào thế giới ấy, thế giới thật càng trở nên xa vời, không còn thật nữa. Ai đã từng hay đang trải qua điều này, sẽ hiểu tôi nói gì. Thế giới thật trở thành những cảnh phim rời rạc, khô cứng, nhạt nhòa, chen giữa những thế giới nơi tôi thật sự sống.

Nhiều người vượt qua khoảng thời gian lạc lõng ấy nhờ những con người khác. Điều đó thật tuyệt biết bao. Vài kẻ mạnh mẽ sẽ tự đứng lên. Với tôi, tôi nhờ vào phim ảnh. Không có gì đáng tự hào, nhưng ít nhất, tôi có sự yên tâm. Một người bạn của tôi là nhờ vào sách. Cô ấy nói rằng, khi không có ai bên cạnh, ít nhất cô còn có sách. Con người có thể phản bội và bỏ cô đi, nhưng sách thì không. Tôi cũng có thể nói điều tương tự về phim, hay nghệ thuật nói chung. Sách, phim, kịch, âm nhạc, hội họa… đều là những mảnh cuộc sống được kết tinh, những câu chuyện được kể. Không phải mọi thứ đều là những câu chuyện hay sao? Đó là cốt lõi của nghệ thuật, đối với tôi, qua những hình thức truyền tải khác. Tổ tiên chúng ta từng kể những câu chuyện bên đống lửa ấm, và chúng ta tiếp tục kể khi có chữ viết, hình vẽ, máy móc ra đời.

Vì thế, tôi không bao giờ cho rằng điện ảnh ưu việt hơn những loại hình khác, như quan niệm của nhiều người. Mỗi loại hình có ưu và nhược điểm riêng. Điện ảnh phổ biến vì kết hợp và tác động đến hai giác quan trực tiếp bậc nhất của con người là thị giác và thính giác, do đó dễ tiếp nhận và tác động nhất. Nhưng nó không thể thay thế cho sách, hay tiểu thuyết, vốn có dung lượng tư duy lớn hơn. Rõ ràng và hiển nhiên. Tôi không thần thánh hóa điện ảnh hay xem nó là tôn giáo để tôn thờ. Tương tự là các nhà làm phim, đạo diễn hay diễn viên… Họ chỉ là những con người đang cố gắng làm việc của mình. Một bộ phim chỉ là tập hợp của rất nhiều khung hình, được lồng ghép vào các tần số âm thanh. Chỉ thế, không hơn.

Chính chúng ta, những người trải qua cuộc sống này, lựa chọn cách nhìn nhận và gắn bó với mọi thứ khác. Qua những trải nghiệm, vui vẻ hay buồn bã, qua những tháng ngày, tươi sáng hay đen tối. Và trong những tháng ngày cô đơn nhất, tôi chọn phim ảnh, có lẽ xuất phát từ những ngày thơ bé ngồi trước màn hình ti vi. Tôi thích đọc sách, nhưng sách không thể là thuốc giảm đau của tôi, giống như các bộ phim. Với bạn tôi thì ngược lại, chỉ vì ngày bé, cô chỉ có sách để làm bạn.

Cuộc sống vẫn trôi. Tôi không thể nói rằng những ngày đen tối nhất đã qua. Nếu có điều gì tôi học được từ việc lớn lên, thì đó là không bao giờ có một cột mốc dễ chịu nào cả. Kiểu như cột mốc mà từ đó về sau, cuộc sống của chúng ta sẽ hạnh phúc viên mãn, không còn lo lắng. Giống như nhân vật Leon trong bộ phim cùng tên từng nói, mọi thứ sẽ vẫn như thế thôi, tuổi hai mươi, ba mươi hay bốn mươi… không có gì thay đổi. Nhưng ít nhất, tôi vẫn có phim ảnh bên cạnh. Với bạn tôi là sách. Người khác là âm nhạc. Có lẽ mọi thứ sẽ khó khăn hơn nhiều nếu thiếu vắng nghệ thuật, đôi cánh trắng của nó, kéo ta đứng dậy giữa những ngày đen tối.

Tốt nghiệp khoa Báo chí và Truyền thông trường ĐH KHXH và NV TP. HCM. Bắt đầu viết bình luận phim từ năm 2011 cho các báo, tạp chí, trang mạng điện ảnh.