Từ Dunkirk Đến Tương Lai Rạp Chiếu Bóng

Góc Nhìn Điện Ảnh Thế Giới Điện Ảnh Uncategorized

Dunkirk không phải là phim đáng xem nhất của Christopher Nolan, nhưng là phim đáng xem bậc nhất ở rạp chiếu bóng.

Vài ngày trước, khi xem ở rạp IMAX, tôi mới hiểu lí do vì sao Nolan nhất quyết làm phim bằng định dạng 70mm. Chuẩn phim này đã xuất hiện từ thời kì đầu của điện ảnh, như Ben Hur hay West Side Story, nhưng về sau không được trọng dụng lắm vì sự bất tiện của nó. Được gọi là phim có góc “siêu rộng”, các khung hình kéo dài sang hai bên, bắt được nhiều chi tiết hơn.

Cảnh phim đầu tiên của Dunkirk là về anh lính trẻ Tommy bước ra vùng bờ biển, nơi 400 ngàn quân Đồng minh đang chen chúc xếp hàng. Nhờ các thước phim 70mm, các khung hình thu hết được toàn cảnh bờ biển mênh mông, cùng bầu trời cao rộng phía sau. Do đó, dù số lượng rất nhiều nhưng các đoàn quân bị lọt thỏm giữa không gian rộng lớn, bị cầm tù và ép chặt bởi đại dương. Đó là tình cảnh hiểm nghèo được Christopher Nolan lột tả đầy sức mạnh và chắc chắn không thể đạt hiệu quả tương tự nếu quay bằng phim 35mm thông thường.

Lợi thế của định dạng 70mm thể hiện rất rõ trong Dunkirk

Dunkirk tập hợp trải nghiệm ở cả ba không gian: Trên cạn, trên không và dưới nước. Ở mỗi bối cảnh, định dạng này lại tỏ ra hiệu quả theo một cách riêng. Ở trên không, nơi Tom Hardy vào vai một phi công, các cú máy của Nolan như xẻ đôi bầu trời và mặt biển, tạo ra cảm giác lơ lửng cho người xem như thể đang ở trong buồng lái thực thụ. Ở dưới nước, vị đạo diễn lại tận dụng khoảng không khổng lồ của màn hình để xây dựng chiều sâu, gây hiệu ứng ngộp thở. Đây có lẽ là lần đầu tiên mà một phim 2D lại mang đến trải nghiệm của phim 3D, không chỉ từ thị giác, mà chủ yếu từ cảm giác.

Với tôi, Dunkirk không mang đến cảm giác hài lòng và choáng ngợp như các phim trước của Nolan. Đây không phải là một phim chiến tranh thực thụ, mà giống hơn một trải nghiệm. Ông đã cắt hết chiều sâu về nội dung và nhân vật để tập trung vào các yếu tố giác quan. Kiểu như bạn vào công viên trò chơi, và bước vào một trò mang tên “Sống sót ở Dunkirk”. Nhưng tôi hiểu lí do vì sao. Dunkirk là nỗ lực của Nolan trong việc cố gắng thể hiện sự ưu việt của chuẩn phim 70mm, nỗ lực để trả lời cho khán giả câu hỏi: Vì sao tôi phải xem phim ở rạp? Trong bối cảnh các hệ thống giải trí đang dần chuyển về cá nhân và hộ gia đình, ông mang đến một bộ phim mà ta không thể thưởng thức trọn vẹn ở màn hình máy tính, hay thậm chí là màn ảnh rộng thông thường.

Đây là hành động của một con cá bơi ngược dòng, với tôi, rất đáng trân trọng. Nolan, cũng như Quentin Tarantino và Paul Thomas Anderson, đã nhiều lần lên tiếng về việc giữ lại các giá trị cũ trong việc thưởng thức phim. Nolan thực hiện Dunkirk với rất nhiều lời khuyên từ hai đồng nghiệp này. Riêng Nolan, còn có vẻ “cực đoan” khi bao gồm cả khía cạnh làm phim. Với ông, chỉ phim được quay bằng các thước phim thật truyền thống, mới là phim thực sự. Còn nếu quay bằng máy kĩ thuật số, như hầu hết đạo diễn sẽ lựa chọn hiện nay, chỉ là “sự mô phỏng của phim”.

Tôi không có vấn đề gì với máy quay kĩ thuật số. Điều này cũng giống như vẽ tranh bằng tay hay bằng bàn vẽ máy vậy. Tài năng của họa sĩ vẫn là điều quyết định, và mỗi thể loại tranh lại có một giá trị riêng. Tuy nhiên, tôi hiểu về ấn tượng của những đứa trẻ lớn lên cùng không gian của những rạp chiếu bóng cũ. Hầu hết mỗi đạo diễn thuộc thế hệ Nolan đều có một “thiên đường” như vậy, và họ luôn muốn trở lại mãi nơi chốn yêu dấu ấy. (Cách đây vài năm, tôi từng viết đôi điều về những rạp phim kỉ niệm của tôi ở đây).

Bên trong rạp IMAX – chuẩn rạp phim mới

Với nhiều người, trong đó có tôi, đến rạp chiếu bóng không chỉ để thưởng thức bộ phim, mà còn để thưởng thức bầu không khí. Giống như những cảnh phim kinh điển trong Cinema Paradiso, trải nghiệm của ta trong rạp cộng hưởng với trải nghiệm của những người xem khác. Một bộ phim hài sẽ vui hơn nếu có thêm nhiều tiếng cười. Một phim lãng mạn sẽ ngọt ngào hơn với thêm nhiều cặp tình nhân chăm chú. Một phim kinh dị sẽ đáng sợ hơn (tất nhiên, còn tùy thuộc vào văn hóa khán giả) hoặc đáng nhớ hơn, khi được run rẩy cùng nhiều người khác… Với tôi, một trong những điều tuyệt nhất trong rạp là được chứng kiến biểu cảm các khán giả khác. Mỗi lần như thế, tôi đều có cảm giác đang chứng kiến ma thuật mà điện ảnh mang lại.

Thứ ma thuật đó đang dần nhạt đi, hoặc đang bị chia sẻ. Sự phát triển của các hệ thống giải trí cá nhân đang thay thế dần trải nghiệm ở rạp chiếu bóng. Tất nhiên, sẽ còn rất lâu rạp phim mới biến mất, đây vẫn là hình thức giải trí phổ biến bậc nhất. Nhưng những nguy cơ là khá rõ ràng. Ở Mỹ, lượng người đến rạp vào mỗi cuối tuần giảm dần theo từng năm. Những con số doanh thu khổng lồ, chủ yếu do trượt giá, gây ảo giác rằng rạp phim vẫn rất sôi động, nhưng thực tế là ngược lại. Người xem chỉ đổ xô đến một vài siêu phẩm trong năm, như các phim siêu anh hùng Marvel, và bỏ lơ rạp phim suốt thời gian còn lại.

Tuy nhiên, đáng nguy hại hơn, là sự phát triển của các dịch vụ streaming phim, dẫn đầu là Netflix. Không phải ngẫu nhiên mà một người ít khi lo chuyện bao đồng như Nolan lại lên tiếng chỉ trích hãng streaming này, ngay sau khi Dunkirk ra mắt. “Netflix đang đầu tư vào những nhà làm phim hàng đầu,” Nolan trả lời phỏng vấn tờ Indiewire. “Nhưng sẽ đáng ngưỡng mộ hơn nếu họ không triệt đường sống của phim chiếu rạp.” Hãng này đang có chính sách phát sóng các phim mới cùng thời điểm ra rạp. Câu hỏi được đặt ra rất rõ ràng: Vì sao bạn phải lết mình vài cây số đến rạp, trong khi có thể nằm nhà và mở smartphone hay tivi ra xem?

Vì sao phải ra rạp trong khi ta có thể làm thế này?

Nolan là một trong những người đầu tiên nhận ra rằng rạp phim đang gặp nguy hiểm. Và để tồn tại, hình thức chiếu rạp bắt buộc phải thay đổi để thích ứng với thời cuộc. Ngay từ năm 2012, trong một bài phỏng vấn, ông đã đưa ra dự đoán rằng rạp phim sẽ phải trở thành một kiểu sân khấu trình diễn. Đó phải là nơi cung cấp các trải nghiệm mà khán giả không thể có được ở nhà. Chúng ta có thể thấy xu hướng đó đang thành sự thật. Các định dạng 3D, 4D, 4DX… và gần đây nhất là Screen X (rạp phim với 3 màn hình) đang cố gắng thuyết phục người xem đến rạp. Điểm chung của tất cả các định dạng này là cố gắng đưa người xem bước vào một thế giới khác, theo nghĩa đen, đến càng gần trải nghiệm của thực tế ảo càng tốt.

Christopher Nolan, với cá tính của mình, luôn từ chối định dạng 3D, cũng như các công nghệ xem phim hiện đại. Chúng có vẻ quá xa lạ với không gian thân thuộc mà ông cảm thấy trong rạp. Ông chờ đợi một thứ gì đó khác, vẫn giữ được bầu không khí cũ, nhưng lại mang đến chiều sâu mới trong trải nghiệm người xem. Cuối cùng, IMAX xuất hiện, đáp ứng tất cả các yêu cầu đó. Nolan vẫn giữ được tất cả những yếu tố cũ: Màn hình phía trước mặt, không cần thêm phụ kiện, khán giả không thưởng thức độc lập… nhưng mọi yếu tố thị giác, thính giác đều được nâng cấp đến mức choáng ngợp. Sự dài rộng của khung hình cũng giúp ông khai thác thêm các khả năng mới trong ngôn ngữ làm phim của mình. Một lời đáp hoàn hảo cho mâu thuẫn giữa tầm nhìn đi trước thời đại và tình cảm có phần ương bướng dành cho quá khứ.

Nhưng liệu nỗ lực đó có được đền đáp? Không ai biết cả. Trong một thế giới thay đổi quá nhanh ở mọi lĩnh vực, không chỉ riêng điện ảnh, tương lai là bất định. Nolan, cũng như các chủ rạp phim, đang cố gắng mang đến nhiều phương án hơn cho câu hỏi: Vì sao phải xem phim ở rạp? Nếu là một vài thập kỉ trước, đây là câu hỏi ngớ ngẩn, đương nhiên là để thưởng thức phim. Nhưng hiện tại, bản thân bộ phim chỉ là một trong nhiều lí do, và đôi khi, không phải là lí do chính. Trong khi đó, các công ty như Netflix lại đang dẫn đầu một cuộc cách mạng phù hợp thời thế hơn, mang đến nhiều lựa chọn hơn, nhanh hơn, tiết kiệm thời gian hơn, kinh tế hơn… nhưng cũng cô lập và tách biệt hơn.

Điều phải đến là thời điểm mà mỗi khán giả sẽ phải đưa ra quyết định trước mỗi lựa chọn xem phim. Nolan đã nói rằng sẽ không bao giờ hợp tác với Netflix, để đảm bảo rằng phim của ông được độc quyền cho rạp chiếu bóng trước. Nhưng nhiều đạo diễn khác không nghĩ thế. Ngày càng có nhiều người hơn tham gia vào hệ thống sản xuất phim của Netflix và Amazon, bởi lợi ích về đầu ra mà các dịch vụ này đảm bảo. Sẽ sớm thôi, không thể tránh khỏi, sẽ đến thời điểm rất nhiều phim ra mắt trên mạng và ngoài rạp cùng một lúc. Vậy, khán giả sẽ lựa chọn thế nào?

Lúc đó, những trải nghiệm cỡ Dunkirk sẽ đóng vai trò không nhỏ trong việc lựa chọn ấy.

Quên mật khẩu

Đăng Ký