Vương Gia Vệ, Phiêu Diêu Như Một Điệu Jazz

Nhân Vật Thế Giới Điện Ảnh

Vương Gia Vệ (Wong Kar Wai) là một trong số rất ít các vị đạo diễn rất khó để tìm ra những từ ngữ cụ thể hay những cụm từ chính xác để miêu tả về phong cách hay những tác phẩm của ông. Vương là một trường hợp đặc biệt và vô cùng thú vị của thế giới điện ảnh đương đại, những tác phẩm của ông thường mang dấu ấn của những điệu jazz blue đặc trưng của thập niên 50, 60, không khí không mang nét u sầu liêu trai, nhưng thỉnh thoảng lại bị bao trùm bởi tấm vải lót của quá khứ xưa cũ.

Sinh ra tại Thượng Hải năm 1958, thời gian đầu, Vương Gia Vệ theo học thiết kế đồ họa tại Hong Kong, sau đó ông quan tâm đến nhiếp ảnh kể từ khi bị thu hút bởi những tác phẩm của Robert Frank, Henri Cartier-Bresson, và Richard Avedon. Vương khởi nghiệp điện ảnh không hoàn toàn là quá sớm so với những đồng nghiệp khác, sau gần một thập kỷ viết kịch bản cho truyền hình, ông mới bắt đầu lấn sân sang làm đạo diễn với tác phẩm đầu tay năm 1988, As Tears Go By, một thể loại gangster melodrama như Mean Streets của Martin Scorsese. Sau đó, ông tiếp tục theo đuổi một vài dự án đa dạng khác như Ashes Of Time năm 1992, một thời đại huy hoàng rực rỡ mang màu sắc sử thi của kiếm sĩ Trung Quốc cố đại, đây có thể được xem là một bộ phim đầy tham vọng khi sở hữu toàn sao lớn của Hong Kong. Hay Days Of Being Wild, kể về hành trình của người đàn ông trẻ tuổi tìm kiếm người mẹ của mình ở Phillipines. Không lâu sau đó, Vương tiếp tục cũng cố danh tiếng của mình qua một tác phẩm mới: Chungking Express ra mắt vào 1994. Thành công của bộ phim đã nhanh chóng đưa tên tuổi của ông đến với công ty Rolling Thunder, nơi sẽ đem các phim của ông thâm nhập vào thị trường Mỹ. Có thể nói cuối thế kỷ 20 chính là thời đại huy hoàng của Vương Gia Vệ, tác phẩm Fallen Angels và Happy Together đưa cái tên của ông vượt xa hơn Hong Kong để đến với Cannes, đến với vùng đất điện ảnh Châu Âu trù phú và rộng lớn. Happy Together là một trải nghiệm tình yêu đầy tuyệt vời nhưng không kém day dứt, đau thương của một đôi đồng tính yêu nhau nồng nàn ở Argentina. Tác phẩm với sự góp mặt của bộ đôi thiên vương Lương Triều Vỹ và Trương Quốc Vinh đã mang đến cho Vương giải Best Director ở Cannes năm 1997.

happy-together

Happy Together, Xuân Quang Dạ Tiết

Ba năm sau đó, Vương Gia Vệ trở lại với Cannes với In The Mood For Love 2000. Đây có thể được xem là cột mốc sự nghiệp mới của ông, bởi với nhiều người, sự nghiệp của Vương thường chia ra hai giai đoạn chính: Trước và sau khi In The Mood For Love ra đời. Đây có thể nói là một bộ phim lạ lùng của đạo diễn họ Vương, bởi ông không hề có một kịch bản cụ thể nào, rắc rối và mâu thuẫn xảy ra không ít trên trường quay giữa đội ngũ quay phim và ông. In The Mood For Love là một bức tranh cảm động về hai trái tim cô đơn trong cuộc hôn nhân không hạnh phúc vào năm 1960 tại Hong Kong. Ban đầu, bối cảnh chính của bộ phim được diễn ra tại Bắc Kinh, và trong mùa hè. Đó là câu chuyện tình yêu về hai thân phận vô gia cư làm việc tại Bắc Kinh. Nhưng quay phim tại Trung Quốc thì khó hơn rất nhiều, các nhà kiểm duyệt phim làm việc rất gắt gao về khâu kịch bản. Mà Vương Gia Vệ thì chẳng hề có trang kịch bản nào để gửi cho họ. Và thế là ông buộc phải di chuyển địa điểm quay sang Hong Kong và thay đổi hoàn toàn câu chuyện.

In the mood for love, Tâm trạng khi yêu

Khó khăn chưa dứt, trở ngại tiếp theo của Vương tiếp tục đến từ hai diễn viên chính, và gần như là hai diễn viên duy nhất của phim. Việc lên lịch quay với Trương Mạn Ngọc và Lương Triều Vỹ vấp phải lịch quay của họ, Trương thì dính lịch quay Memoirs Of A Geisha của Steven Spielberg, còn Lương thì bận quay một bộ phim khác ở Tokyo. Và thế là câu chuyện tại tỉnh lược thêm một lần nữa, câu chuyện đơn giản hơn. Nhưng, dường như số phận đã buộc phải thử thách In The Mood For Love để xem khả năng vượt qua cơn bão của bộ phim này đến đâu. Khi quay được khoảng một phần ba chặng đường, đoàn làm phim gặp phải vấn đề khủng hoảng kinh tế Châu Á và họ buộc phải tạm dừng lại bộ phim. Thậm chí có không ít thành viên cho rằng họ nên bỏ cuộc. May mắn là lúc đó họ có được một số nhà đầu tư mới muốn bỏ vốn tiếp tục cho dự án này. Nhưng Lương Triều Vỹ và Trương Mạn Ngọc lúc đó lại có những hợp đồng khác và không thể quay tiếp ở Hong Kong. Cùng lúc đó, dự án 2046 (dự án nối tiếp của In The Mood For Love) đã đến lúc phải khởi quay. Bộ phim diễn ra tại Bangkok, và thế là Vương Gia Vệ quyết định sẽ quay song song hai bộ phim trên. Điều này đã gây ra không ít khó xử cho ông bởi 2046 là một câu chuyện khác diễn ra sau 50 năm trong tương lai, hai bộ phim có những điểm nối kết mơ hồ mà đạo diễn buộc người xem phải thật tinh ý mới có thể nhận ra. Quá trình quay phim vì thế mà gặp nhiều khó khăn, chồng chéo, khi họ hoàn thành một phần của 2046 thì lại quay trở lại với In The Mood For Love. Ông và các thành phim phải không ngừng nhắc mình hãy đối xử với 2 đứa con tinh thần trên một cách riêng biệt và chấp nhận rủi ro về mặt tâm lý.  Cuối cùng, đạo diễn họ Vương đã quyết định xử lý hai phim trên như hai chương khác nhau của một bộ phim, có những yếu tố từ phim này thấm vào phim khác. Đây có thể là điểm kỳ quặc về thời gian trong phong cách làm phim của Vương, ông cũng tự buộc mình phải làm 2046 trong thời điểm những năm 2000. Lý do là vì trong năm 1997, chính phủ Trung Quốc đã hứa để cho Hong Kong được tự do trong 50 năm mà không có bất kỳ thay đổi nào. 2046 chính là năm cuối cùng của lời hứa đó, và do đó Vương muốn làm một bộ phim về lời hứa, một bộ phim để tìm hiểu làm thế nào để những lời hứa có thể thay đổi trong cuộc sống. Và vì thế, sau 15 tháng ở Bangkok, họ đã hoàn tất hai đứa con tinh thần lạ kỳ này, đây là chuyến phiêu lưu đặc biệt mà những ai theo chân họ Vương hẳn sẽ rất khó quên.

2046

Chia sẻ về lý do vì sao In The Mood cần phải ra đời và ra đời bằng mọi giá, bất kể có những khó khăn khiến cho ai cũng muốn bỏ cuộc, Vương Gia Vệ nói rằng, lý do duy nhất đó là “Chúng ta sẽ phải đưa bộ phim đến Cannes”, nếu không thì nó sẽ không còn cách nào để hoàn thành nữa cả. Thời gian vô cùng chặt chẽ và khó có một giây dư thừa nào, trước buổi công chiếu, sáng hôm đó đoàn làm phim vẫn còn đang miệt mài làm phụ đề cho phim. Tình yêu dành cho bộ phim đã lớn hơn hết thảy những rào cản về tiền bạc, điều kiện làm việc… Nó khiến cho ông cảm thấy sức sống và bản năng làm phim thôi thúc mãnh liệt trong huyết quản và từng tế bào của mình. Và do đó, người xem sẽ cảm thấy tình yêu của ông dành cho đứa con tinh thần này thoạt tiên cũng đơn giản và nhẹ nhàng như mối tình trong phim, nhưng nó lại biến thành dư âm khó tả, đã điêu khắc, trạm trổ vào vết thời gian trong cuộc đời niên hoa mỗi người. Chưa kể, đây là một tác phẩm được kết tinh từ những kỷ niệm của ông, chính vì vậy mà mọi thứ diễn ra bên ngoài màn ảnh di chuyển còn chậm hơn rất nhiều. Với một bộ phim mang phong vị từ tốn chậm rãi như thế, đoàn làm phim buộc lòng không thể áp dụng phong cách mà họ đã thực hiện như với Chungking Express hay Fallen Angels được. Tiết tấu phải thật sự chắc, màu sắc cổ điển và cực kỳ gần với thính phòng. Và một trong những người đã chia sẻ, đồng cảm với Vương nhiều nhất chính là nhà quay phim Christopher Doyle. Việc đối diện với áp lực to lớn về thời gian, nhưng vẫn không thể khiến cho những người nghệ sĩ biến mình như một cái máy được. Vương Gia Vệ cho biết, cả ông và những người đồng nghiệp như Doyle phải luôn giữ phong độ làm việc như những người nhạc sĩ. Và trên thực tế, họ cũng không bàn luận gì nhiều trước mỗi cảnh quay, ánh sáng chờ cho thật tự nhiên, các diễn viên chờ cho thật sẵn sàng, và thế là họ bắt tay vào việc. Cả Vương và Doyle đều biết quá rõ về nhau, bởi In The Mood For Love chính là tác phẩm thứ 6 mà hai người cộng tác với nhau, ngoài Days of Being Wild 1991, Chungking Express 1994, Ashes of Time 1994, Fallen Angels 1995, Happy Together 1997, 2046 2004.

Chungking Express, Trùng Khánh Sâm Lâm

Tương lai, quá khứ, hay hiện tại, là một mạch truyền cảm xúc chứa đựng những ẩn ức sâu xa mà Vương Gia Vệ không ngừng truy vấn trong cuộc sống. Trong đó, quá khứ với ông chưa bao giờ thôi đẹp, thôi ám ảnh, thôi khắc khoải. Quá khứ là người tình bí mật của ông, là chiếc rèm đỏ che giấu nụ cười và những khóe mắt si tình một thời của các nhân vật trong phim của ông.

Nhắc đến Vương Gia Vệ, nhiều người xem còn thấy lôi cuốn ở ông chính là phong cách không-kịch-bản trước khi ra phim trường. Đạo diễn họ Vương từng khiến không ít diễn viên mệt mỏi vì ông chẳng hề có kịch bản nào cho họ, ngay cả tài tử từng cộng tác nhiều lần với ông, Lương Triều Vỹ cũng bày tỏ sự khó hiểu này. Tuy vậy, lý do mà ông thuyết phục cộng sự với mình đã khiến cho mọi người sau đó vẫn vui vẻ cộng tác với ông, kịch bản có khả năng sẽ giết chết cảm xúc của nhân vật. Ngay cả khi chúng ta có kịch bản trong tay, thì chúng ta cũng không có gì để quay cả. Thông thường, các nhà làm phim sẽ chỉ viết kịch bản và diễn viên chỉ biết hành động, nói chuyện như trong các trang giấy, sự sáng tạo rất ít, và hầu như rất ít được thể hiện trong các đoạn quay. Vương Gia Vệ phản đối điều này, ông đã có câu chuyện, nhân vật trong tâm trí sẵn có của mình, và khi ra tới trường quay, ông cố gắng cùng họ để xem có gì độc đáo thêm ở họ. Và do đó, các diễn viên đều tìm cách kết nối với ngôn ngữ, tiếng nói của nhân vật mà mình đảm nhận. Tuy nhiên, một thực tế không thể phủ nhận, rằng chỉ có những diễn viên thực sự tài năng, thấu hiểu thì mới đáp ứng và theo kịp được phong cách đặc biệt này của Vương Gia Vệ.

Kỷ nguyên của phim nhựa celulloid, cùng âm thanh của máy quay tay đã quyến rũ ông đến với con đường điện ảnh. Từ lúc còn là chàng thanh niên, Vương Gia Vệ chưa bao giờ theo học hay nghiên cứu điện ảnh chính thức cả. Suốt tuổi thơ, ông đã dành hầu hết thời gian trong các rạp chiếu phim và cố gắng bắt lấy ngôn ngữ mà theo ông cảm nhận. Người duy nhất chia sẻ niềm vui điện ảnh với ông chính là mẹ của ông. Khi trưởng thành, sau khi trải qua công việc của một nhà văn, tại các đài truyền hình, một nhà sản xuất đã đề cập đến việc làm phim với ông. Dù ban đầu ông cũng cố gắng làm việc bình thường, để yên các kịch bản đã có sẵn, nhưng có cái gì đó trong ông thôi thúc phải sửa đi sửa lại kịch bản, để nó tốt hơn, để phù hợp với nhân vật, ánh sáng, các diễn biến bất ngờ… Ông luôn nghĩ không ngừng về hình ảnh, do vậy là khi ảnh phim được quay lại, ông đã không ngừng rà soát và kiểm tra lại để sửa chữa chúng. Vương Gia Vệ còn là một trong những tín đồ trung thành của phim 35mm, ông chưa bao giờ nghi ngờ về sự khai tử của dòng phim nhựa. Với ông, chỉ có những thước phim nhựa của 35mm mới truyền tải được màu sắc của quá khứ một cách rực rỡ nhất. Chính vì tính cầu toàn và nghiêm khắt về mặt hình ảnh, mà mỗi cảnh phim như những bức tranh tĩnh vật, có tiếng nói và lịch sử riêng, có tâm trạng và câu chuyện riêng. Phim của Vương thoại không cần quá nhiều, tinh giản để đạt đến sự tập trung tối đa, còn lại thì đã có hình ảnh lên tiếng, thế là đủ.

2046-1

Xem phim của Vương, có một dụng ý mà chúng ta không khó đoán để nhận ra, đó là sự lặp lại. Những điều lặp lại không nhằm nhấn mạnh mà là để tôn vinh sự tương phản. Trong cuộc sống, trong các mối quan hệ giữa các thành viên gia đình, hầu hết chúng ta luôn có một thói quen chung. Hầu hết các phim của Vương đều có những nhân vật đang mắc kẹt trong thói quen của chính họ mà không hề hạnh phúc. Họ bị thói quen ghì lấy khiến cho không gian chung quanh dễ trở nên ngột ngạt, bức bí. Họ muốn thay đổi và thoát ra khỏi những thói quen ám ảnh đó. Với phim của Vương, tôi cảm thấy sức mạnh khả dĩ để lôi họ ra chính là những va chạm, và những cuộc gặp gỡ mới, một điềm báo cho tình yêu mới, chớm nở nhưng mãnh liệt.

Với tôi, trái tim sáng tạo của Vương Gia Vệ nằm ở chỗ là ông không xem mình là người cách tân hay đặt nền móng vượt trội về hình thức biểu diễn, với ông làm phim chỉ đơn giản là làm phim, là một kẻ lang thang cuốn theo những giai điệu ngẫu nhiên của điện ảnh hòa với vẻ đẹp của cuộc sống và tình yêu, như những điệu jazz người ta thường hay chơi ngẫu nhiên trong các quán bar địa phương.

"Một trong những điều tôi không thể làm quen với tuổi trẻ của tôi là sự khác biệt mà tôi tìm thấy giữa cuộc sống và văn học" (James Joyce)

Quên mật khẩu

Đăng Ký