Walking Life (2001) Trong Phòng Chờ Mang Tên Cuộc Đời

Bình Luận Phim Phim Đương Đại Phim Xuất Sắc

Richard Linklater là một trong những đạo diễn không cần đến thứ gọi là “đỉnh cao sự nghiệp”. Từ Before Sunrise cho đến Boyhood, mỗi bộ phim là một đỉnh cao không thể so sánh và thay thế. Nhưng nếu phải chọn một phim khái quát cho phong cách và có chất phim đặc trưng nhất của ông, chỉ có thể là Walking Life (Đời tỉnh thức, 2001).

10 phút đầu tiên của bộ phim này có thể gây chóng mặt và choáng váng. Đây là phim hoạt hình duy nhất mà hãng Fox Searchlight Picture từng sản xuất, nhưng về bản chất, không hẳn là hoạt hình. Tất cả đều là những diễn viên thật và cảnh thật, Linklater quay trọn vẹn bản phim trước rồi mới chuyển thể thành hoạt họa, theo cách kỳ công đến đáng kinh ngạc. Ông cắt ra từng bức hình từ phim, được vẽ và tô màu lại rồi dựng tiếp. Mất 250 giờ cho mỗi phút chúng ta nhìn thấy trên màn hình.

Walking Life, hay phép chơi chữ của từ “Sleepwalking”, là mộng du, để giải nghĩa cho điều mà nhân vật chính không tên trong phim trải qua: giấc mơ tỉnh thức (Lucid Dream), hay giấc mơ mà chúng ta biết mình đang mơ. Chất màu nước nhòe nhoẹt là chất màu của giấc mơ. Đầu phim, anh ta đi nhờ chiếc xe có hình tàu thủy của người lạ, dừng ở một nơi lạ, sau đó bị xe hơi cán chết. Anh ta thức giấc, đó chỉ là giấc mơ. Nhưng rồi cả thân hình bay bổng, giấc mơ giờ mới bắt đầu, anh đi qua rất nhiều nơi, gặp rất nhiều người và nói về mọi thứ trên đời: bản chất sự tồn tại, bản chất xã hội, tôn giáo, ý nghĩa của linh hồn, cuộc sống…

Chủ đề của bộ phim này, là chất hiện sinh được nhắc đến trong một cảnh phim ấn tượng. Nhân vật chính gặp những người lạ trong căn phòng để học cách mơ. Một người chơi nhạc bằng cây đàn ukelele và hát rằng “Sai lầm lớn nhất ở đời là cho rằng ta đang sống, khi thật ra ta chỉ đang thiếp ngủ ở phòng chờ mang tên cuộc đời.”

Với những người đã từng say mê Before Sunrise, họ sẽ nhận ra ngay cặp đôi Celine và Jesse ở cảnh trong phòng. Cả hai tiếp tục nói về những chủ đề họ đã nói khi gặp nhau ở Viên, về linh hồn của mỗi con người thật sự là gì. Trong phim còn có những nhân vật, cảnh trí gợi đến các bộ phim khác của Linklater như Daze And Confused (1993) hay Slacker (1991). Giống như Marvel đã tạo ra vũ trụ điện ảnh các siêu anh hùng, trong bộ phim này, Linklater tạo ra vũ trụ điện ảnh của riêng ông. Chúng ta bị cuốn vào các hình ảnh siêu thực, với những lời nói liên miên không dứt như tiếng nói phát ra trước màn hình tivi khi thiếp ngủ.

Vượt qua được cảm giác buồn nôn tạo ra bởi độ rung từ máy cầm tay, và chất màu nước khó có thể gọi dễ chịu, là hành trình kỳ lạ nhất, ảo mộng nhất nhưng cũng chân thực nhất mà Linklater từng tạo nên. Sức mạnh của đối thoại và trao đổi tư duy, hay nghệ thuật đối thoại, vốn là thế mạnh trong phim ông, đạt đến mức thượng thừa ở bộ phim này. Chúng ta sẽ hoàn toàn bỏ qua những hình ảnh, để tập trung vào suy nghĩ và nghẹt thở với số lượng kiến thức đồ sộ nhưng thú vị đang ập vào. Nhât vật chính không còn là anh chàng nọ, mà chính là người xem, chính là chúng ta.

Đầu phim, Celine đề cập đến giả thuyết rằng, tất cả linh hồn đều có chung một nguồn, và mỗi khi suy nghĩ hoặc thiếp ngủ, chúng ta đang giao tiếp với “nguồn” đó. Tất cả kiến thức, tất cả phát minh, tất cả đỉnh cao về nhận thức, đều được chia sẻ và phân phát. Do đó, mỗi con người xuất hiện trong giấc mơ, là dạng định hình của chúng. Mỗi người trong số họ đề cập đến một vấn đề, theo cách riêng, với những lời nói có dạng chân lý, để trả lời cho câu hỏi “chúng ta là ai?” Chúng ta có biết rằng tế bào cơ thể mình làm mới hoàn toàn sau mỗi 7 năm sống, nghĩa là con người đã “lột xác” vài lần để trở thành những người khác nhau? Chúng ta có biết con người hiện đại không hề tiến hóa hơn người Hy Lạp cách đây 3000 năm, mặc cho các phát minh về công nghệ? Và “Aristoteles khác với chúng ta còn nhiều hơn chúng ta khác các loài động vật?” Sự khác biệt là gì và chúng ta nhận thức thế giới này ra sao? Walking Life là món quà cho những người ưa tìm hiểu, hay những người hiện sinh muốn biết bản chất sự tồn tại và bản chất sự sống.

Ngoài ra, Walking Life còn là bản tuyên ngôn điện ảnh của Linklater cũng như tuyên ngôn về chủ đề của ông trong điện ảnh. Linklater được gọi là bậc thầy về thời gian, hay nghệ sĩ thời gian, bởi thời gian trở thành thực thể trong phim ông. Before Trilogy, với mỗi phim cách nhau 9 năm đời thực, là phép thử của ông về tình yêu trước sự bào mòn của thời gian. Trong khi Boyhood, được quay trong 12 năm trời theo chân các diễn viên lớn lên và già đi, là nỗ lực nắm bắt và đóng khung thời gian và treo lên tường nhà mình. Walking Life đặt lại mối trăn trở đó, nhưng với câu hỏi khác, liệu thực sự thời gian có tồn tại, liệu có quá khứ, có hiện tại hay có tương lai? Hay tất cả chỉ là một khoảnh khắc, từ hư vô đến vô tận, tất cả chỉ là khoảnh khắc “này”.

Nhưng Walking Life không phải là tác phẩm mang tính “thiền” một cách cứng nhắc. Len lỏi trong mớ hỗn độn giác quan là niềm khao khát được sống, được tự do, được làm chủ số mệnh của bản thân. Cuộc đời là một giấc mơ, nhưng nếu bạn có một công việc mình ghét, cố gắng làm nó và tối về đi ngủ, ngày làm việc đó mới chính là giấc mơ sẽ quên. Bạn đang để những người khác lấy đi giấc mơ của mình. Bạn trở thành một con kiến, chỉ biết cúi đầu, chạm râu vào nhau để làm thứ gọi là “tồn tại”, bạn không sống. Sống, theo Linklater, là phải có “cảm xúc người.” Và cảm xúc người chính là mối liên hệ giữa chúng ta, trong ốc đảo cô đơn riêng biệt, cố gắng kết nối đến người khác. Bản thể của chúng ta là gì nếu không đặt trong mối liên hệ với các cá nhân khác? Tất cả được quy về những khoảnh khắc, điện ảnh cũng là những khoảnh khắc, mà ông gọi là “khoảnh khắc thần thánh”. Những tiếng nói bên tai, không phải là tiếng nói người, mà là tiếng nhân loại đang nhắc nhở, rằng “ngày nào đó anh sẽ không thức giấc nữa, vậy nên hãy thức dậy đi!”

Walking Life chắc chắn không phải là phim dành cho tất cả mọi người, nhưng là phim tất cả mọi người nên hiểu được, một ngày nào đó. Linklater đã gói gọn gần như mọi chủ đề quan trọng, những tinh hoa từ những người vĩ đại và suy nghĩ của họ, khéo léo kết hợp trong một trải nghiệm điện ảnh đặc biệt và duy nhất. Đây là phim gần với trạng thái giấc mơ nhất, cho dù so với các phim xuất sắc cùng thể loại như Eternal Sunshine hay Synecdoche, New York, nhưng lại đưa người xem đến gần cuộc sống thật nhất. Nó khiến họ muốn sống, không phải mơ, và sẽ phải tự hỏi vào buổi sáng hôm sau khi thức dậy rằng họ đã thật sự thức giấc hay chưa, và đã thực sự sống hay chưa.

Tổng kết

Một trải nghiệm lạ lùng nhất, trong những trải nghiệm lạ lùng mà Richard Linklater từng mang đến trên màn ảnh.
10

Hoàn Hảo

Quên mật khẩu

Đăng Ký